10 maja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

10 maja jest 130. (w latach przestępnych 131.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 235 dni.

Święta

• Imieniny obchodzą: Antonin, Antonina, Beatrycze, Blanda, Celzjusz, Chociesław, Chocsław, Cyryn, Cyryna, Częstomir, Epimach, Feliks, Filadelf, Filadelfia, Gordian, Gordiana, Innocenty, Jan, Łazarz, Nazariusz, Nazary, Samuel, Sofronia, Sylwester, Sylwestra, Symplicjusz, Symplicy i Wiktoryna.
• Gwatemala, Meksyk, Salwador – Dzień Matki
• Mikronezja – Święto Federacji Stanów Mikronezji
• Wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą:
  • bł. Beatrycze d'Este († 1226, księżniczka – córka Azzo VI z rodu D'Este, mniszka)
  • św. o. Damian (prezbiter)
  • bł. Henryk Rebuschini (kamilianin)
  • św. Jan z Ávili (franciszkanin)
  • św. Katald (biskup)

Wydarzenia w Polsce

• 1789 – Jean-Pierre Blanchard odbył pierwszy w Polsce lot balonem.
• 1794 – Insurekcja kościuszkowska: naczelnik Tadeusz Kościuszko powołał Radę Najwyższą Narodową, która miała pełnić funkcje cywilnej władzy powstania.
• 1831 – Powstanie listopadowe: nierozstrzygnięta bitwa pod Lubartowem, początek bitwy pod Połągą.
• 1893 – W Krakowie założono pierwszy w kraju klub szachowy.
• 1919 – Do Białegostoku przyłączono 13 okolicznych wsi.
• 1920 – Rozpoczął się strajk powszechny na Górnym Śląsku w proteście przeciwko niemieckiemu terrorowi.
• 1922 – Powstała Stocznia Marynarki Wojennej.
• 1923 – Założono klub sportowy Górnik Radlin.
• 1926 – Utworzono trzeci rząd Wincentego Witosa.
• 1933 – Utworzono rząd Janusza Jędrzejewicza.
• 1943 – Grupa Specjalna Armii Ludowej przeprowadziła zamach przy użyciu granatów na Bar Podlaski w Warszawie. Zginęło 6 Niemców, a kilkunastu zostało rannych.
• 1945 – Otwarto Teatr Mały w Warszawie.
• 1964 – Na terenie byłego obozu w Treblince odsłonięto pomnik ku czci ofiar.
• 1978 – Rzekome lądowanie UFO w Emilcinie.
• 1990 – W warszawskim klubie Hybrydy odbył się pierwszy koncert Elektrycznych Gitar.
• 1994 – Częściowe zaćmienie Słońca.
• 1996 – Premiera filmu Pułkownik Kwiatkowski.
• 2003 – Wystartował kanał TVN Meteo.
• 2006 – Wmurowano kamień węgielny pod budowę Sea Towers w Gdyni.

Wydarzenia na świecie

•    70 – Rzymianie rozpoczęli oblężenie Jerozolimy.
•   946 – Agapit II został papieżem.
• 1503 – Krzysztof Kolumb odkrył Kajmany.
• 1508 – Michał Anioł rozpoczął malowanie fresków w Kaplicy Sykstyńskiej.
• 1534 – Jacques Cartier odkrył Nową Fundlandię.
• 1612 – Szahdżahan, późniejszy władca muzułmańskiego imperium w Indiach z dynastii Mogołów, poślubił swoją trzecią żonę Mumtaz Mahal, dla której po jej śmierci nakazał wybudować mauzoleum Tadź Mahal w Agrze.
• 1638 – Przyszły polski król Jan Kazimierz Waza został aresztowany we Francji pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Hiszpanii. Zwolniono go po interwencji poselstwa Rzeczypospolitej w lutym 1640 roku.
• 1650 – Kampania Cromwella w Irlandii: klęska Irlandczyków w bitwie pod Macroom.
• 1655 – Anglicy rozpoczęli inwazję na hiszpańską Jamajkę, zajmując ją następnego dnia.
• 1774 – Ludwik XVI został królem Francji.
• 1775:
  • W Filadelfii zebrał się II Kongres Kontynentalny.
  • Wojna o niepodległość USA: oddział amerykański pod dowództwem Benedicta Arnolda i Ethana Allena zajął Fort Ticonderoga.
• 1794 – Rewolucja francuska: księżniczka Elżbieta Burbon została ścięta na gilotynie.
• 1796 – I koalicja antyfrancuska: zwycięstwo wojsk francuskich nad austriackimi w bitwie pod Lodi.
• 1801 – Berberyjscy piraci z Trypolisu wypowiedzieli wojnę USA.
• 1802 – Berard z Marsi został beatyfikowany przez papieża Piusa VII.
• 1824 – Otwarto National Gallery w Londynie.
• 1857 – W Indiach wybuchło powstanie sipajów.
• 1865 – Jedyny prezydent Skonfederowanych Stanów Ameryki Jefferson Davis został schwytany w Georgii przez żołnierzy Unii.
• 1869:
  • Japońska flota cesarska odniosła zwycięstwo nad flotą Republiki Ezo podczas bitwy w zatoce Hakodate.
  • Została otwarta Pierwsza Kolej Transkontynentalna łącząca sieć kolejową na wschodzie USA z Kalifornią i wybrzeżem Pacyfiku.
• 1871 – Zawarto traktat pokojowy kończący wojnę francusko-pruską.
• 1900 – Przyszły japoński cesarz Yoshihito poślubił Sadako Kujō.
• 1906:
  • Muhammad Jamalul Alam II został sułtanem Brunei.
  • Inauguracyjne posiedzenie rosyjskiej Dumy Państwowej.
• 1918 – I wojna światowa: Brytyjczycy przeprowadzili drugi rajd na okupowane przez Niemców belgijskie porty Ostenda i Zeebrugge.
• 1921 – W Niemczech został utworzony pierwszy rząd Josepha Wirtha.
• 1922 – USA zaanektowały rafę koralową Kingman.
• 1924 – John Edgar Hoover został na kolejne 48 lat dyrektorem Biura Śledczego (od lipca 1935 roku FBI).
• 1930 – Powstał Czukocki Okręg Autonomiczny.
• 1932 – Pieśń Het Wilhelmus została ustanowiona hymnem Holandii.
• 1933 – Przed gmachem opery w Berlinie naziści rozpoczęli palenie książek.
• 1940:
  • II wojna światowa: Niemcy zaatakowali Francję, Belgię, Holandię i Luksemburg.
  • Winston Churchill zastąpił Neville'a Chamberleina na stanowisku premiera Wielkiej Brytanii.
  • Wojska brytyjskie wkroczyły na Islandię.
• 1941 – Zastępca Hitlera w NSDAP Rudolf Hess poleciał pilotowanym przez siebie myśliwcem do Szkocji, gdzie został aresztowany.
• 1944 – Na XXVI Międzynarodowej Konferencji Pracy przyjęto Deklarację Filadelfijską.
• 1948 – I wojna arabsko-izraelska: oddziały izraelskie zdobyły miasto Safed.
• 1949 – Bonn zostało stolicą RFN.
• 1950 – W wojskowym zamachu stanu na Haiti został obalony prezydent Dumarsais Estimé.
• 1953 – Ciudad Constitución na meksykańskim Półwyspie Kalifornijskim uzyskało prawa miejskie.
• 1955 – Na Morzu Północnym zatonął polski statek rybacki MT Czubatka; zginęło 12 członków załogi.
• 1960 – Atomowy okręt podwodny USS Triton po 83 dniach zakończył pierwszą w historii podwodną podróż dookoła świata, trasą pokonaną w latach 1519-1522 przez Ferdynanda Magellana.
• 1965 – Otwarto Muzeum Izraela w Jerozolimie.
• 1967 – Założono holenderski klub piłkarski AZ Alkmaar.
• 1970 – Wystartował program drugi Telewizji Czechosłowackiej.
• 1973 – W Saharze Zachodniej założono Front Polisario.
• 1979 – Utworzono Sfederowane Stany Mikronezji.
• 1981 – Socjalista François Mitterrand wygrał wybory prezydenckie we Francji, pokonując w II turze urzędującego prezydenta Valérego Giscarda d'Estainga.
• 1988 – Michel Rocard został premierem Francji.
• 1993 – W Kirgistanie weszła do obiegu nowa waluta narodowa som.
• 1994 – Nelson Mandela został pierwszym czarnoskórym prezydentem RPA.
• 1995 – John Deutch został dyrektorem CIA.
• 1996:
  • Na Mount Everest zginęło w wyniku gwałtownej burzy ośmiu himalaistów.
  • Premiera filmu Twister.
• 1997:
  • Papież Jan Paweł II rozpoczął podróż apostolską do Libanu.
  • W trzęsieniu ziemi o sile 7,3 stopnia w skali Richtera w północno-wschodnim Iranie zginęło 1567 osób, a ponad 2300 zostało rannych.
• 2000 – Założono Uniwersytet Katolicki w Rużomberku na Słowacji.
• 2002 – Zakończyło się oblężenie Bazyliki Narodzenia Pańskiego w Betlejem
• 2003 – Na Islandii odbyły się wybory parlamentarne.
• 2004:
  • Gloria Macapagal-Arroyo wygrała ponownie wybory prezydenckie na Filipinach.
  • W Hershey w Pensylwanii urodziły się sześcioraczki Gosselin.
• 2005:
  • Doszło do nieudanego zamachu na prezydenta USA George'a W. Busha podczas jego przemówienia na Placu Wolności w Tbilisi. Granat rzucony z tłumu przez 27-letniego Vladimira Arutyuniana nie eksplodował.
  • W Berlinie odsłonięto Pomnik Pomordowanych Żydów Europy.
• 2006 – Giorgio Napolitano został prezydentem Włoch.
• 2010:
  • 114 osób zginęło, a około 400 zostało rannych w serii zamachów bombowych na terenie Iraku.
  • Benigno Aquino III wygrał wybory prezydenckie na Filipinach.

Urodzili się

•   563 p.n.e. – Budda Siakjamuni, czyli Siddhartha Gautama (data przypuszczalna)
• 1272 – Bernard Tolomei, włoski zakonnik, założyciel oliwetanów, święty katolicki (zm. 1348)
• 1520 – Stanisław Karnkowski, polski duchowny katolicki, prymas Polski (zm. 1603)
• 1770 – Louis Nicolas Davout, marszałek Francji, dowódca wojen napoleońskich (zm. 1823)
• 1775 – Antoni Karol Ludwik de Lasalle, francuski generał, dowódca wojen napoleońskich (zm. 1809)
• 1786 – Esther Copley, angielska pisarka (zm. 1851)
• 1788 – Augustin-Jean Fresnel, francuski inżynier, fizyk (zm. 1827)
• 1799 – Franciszek Gagelin, francuski misjonarz, męczennik, święty katolicki (zm. 1833)
• 1838 – John Wilkes Booth, amerykański aktor, zabójca prezydenta USA Abrahama Lincolna (zm. 1865)
• 1841 – James Gordon Bennett Jr., amerykański dziennikarz i wydawca prasowy (zm. 1918)
• 1830 – François-Marie Raoult, francuski fizyk i chemik (zm. 1901)
• 1843 – Benito Pérez Galdós, hiszpański pisarz (zm. 1920)
• 1855 – Śri Jukteśwar Giri, indyjski guru, jogin (zm. 1936)
• 1870 – Julian Szymański, polski lekarz okulista, polityk, marszałek Senatu (zm. 1958)
• 1872 – Marcel Mauss, francuski socjolog i antropolog (zm. 1950)
• 1874 – Mojżesz Schorr, polski orientalista, znawca prawa babilońskiego, rabin, senator II RP (zm. 1941)
• 1878 – Gustav Stresemann, niemiecki polityk, kanclerz Republiki Weimarskiej, laureat Nagrody Nobla (zm. 1929)
• 1886 – Karl Barth, szwajcarski teolog ewangelicko-reformowany (zm. 1968)
• 1888 – Max Steiner, amerykański kompozytor pochodzenia austriackiego, twórca muzyki filmowej (zm. 1971)
• 1890:
  • Alfred Jodl, niemiecki generał Wehrmachtu, szef OKW (zm. 1946)
  • Barbara Siemiennikowa, rosyjska rekordzistka długowieczności (zm. 2008)
• 1899 – Fred Astaire, amerykański aktor, tancerz (zm. 1987)
• 1900 – Cecilia Payne-Gaposchkin, anglo-amerykańska astronom (zm. 1979)
• 1902 – Antoni Koncman, polski kolejarz, działacz Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (PTTK) (zm. 1985)
• 1904 – Bogusław Bobrański, polski chemik i farmaceuta, rektor Akademii Medycznej we Wrocławiu (zm. 1991)
• 1905 – Jan Bojarczak, polski duchowny katolicki (zg. 1941)
• 1910:
  • (lub 17 sierpnia 1908) Papusza, polska poetka pochodzenia cygańskiego (zm. 1987)
  • Elżbieta Kawenoki-Minc, polski lekarz, prezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego (zm. 2008)
• 1915 – Zofia Korbońska, polska działaczka niepodległościowa (zm. 2010)
• 1917 – Jan Lelej, polski wojskowy, oficer Wojska Polskiego, obrońca Westerplatte (zm. 2011)
• 1918 – Peter Poreku Dery, ghański duchowny katolicki, arcybiskup Tamale, kardynał (zm. 2008)
• 1919 – Daniel Bell, amerykański socjolog (zm. 2011)
• 1921 – Wieńczysław Gliński, polski aktor (zm. 2008)
• 1923 – Hajdar Alijew, azerski polityk, prezydent Azerbejdżanu (zm. 2003)
• 1924 – Paweł Baldy, polski aktor, reżyser (zm. 1979)
• 1925:
  • Jadwiga Dzikówna, polska śpiewaczka operowa (sopran)
  • Witold Gliński, polski kontradmirał (zm. 1983)
  • Hasse Jeppson, szwedzki piłkarz
• 1928 – Arnold Rüütel, estoński polityk, prezydent Estonii
• 1936 – Jacek Fisiak, polski filolog, pracownik naukowy, polityk, minister
• 1938:
  • Borys Polakow, radziecki kosmonauta
  • Marina Vlady, francuska aktorka pochodzenia rosyjskiego
  • Juha Vainio, fiński poeta i tłumacz.
• 1939:
  • Franco Pacini, włoski astronom (zm. 2012)
  • Janusz Różycki, polski malarz, szermierz
  • Witold Woyda, polski szermierz (zm. 2008)
• 1940:
  • Arthur Alexander, amerykański piosenkarz (zm. 1993)
  • Sven-Gunnar Larsson, szwedzki piłkarz, bramkarz
• 1941 – P. M. Sayeed, indyjski polityk (zm. 2005)
• 1942 – Pascal Lainé, francuski pisarz
• 1943 – Andrzej Badeński, polski sprinter (zm. 2008)
• 1944:
  • Jim Abrahams, amerykański reżyser filmowy
  • Jacek Bednarek, polski kompozytor, kontrabasista jazzowy (zm. 1990)
• 1946:
  • Donovan, szkocki wokalista, gitarzysta
  • Piotr Paleczny, polski pianista
• 1948:
  • Meg Foster, amerykańska aktorka
  • Soe Win, birmański wojskowy, polityk, premier
• 1949 – Tapio Räisänen, fiński skoczek narciarski
• 1950:
  • Sabri Hamiti, albański poeta, pisarz, dramaturg
  • Wojciech Jarociński, polski gitarzysta, wokalista
• 1951 – Christine Muzio, francuska florecistka
• 1952:
  • Kikki Danielsson, szwedzka piosenkarka
  • Vanderlei Luxemburgo, brazylijski trener piłkarski
• 1953 – Andrzej Nowicki, polski gitarzysta basowy zespołu Perfect (zm. 2000)
• 1954 – Björn Rudström, szwedzki curler
• 1955 – Mark David Chapman, amerykański zabójca
• 1957 – Sid Vicious, brytyjski basista zespołu Sex Pistols (zm. 1979)
• 1960:
  • Bono, irlandzki wokalista zespołu U2
  • Bruno Madinier, francuski aktor
  • Merlene Ottey, jamajska sprinterka
• 1962:
  • Zenon Kasprzak, polski żużlowiec
  • John Ngugi, kenijski biegacz długodystansowy
  • Hugo Pineda, meksykański piłkarz, bramkarz
• 1963:
  • Lisa Nowak, amerykańska astronautka
  • Sławomir Skrzypek, polski inżynier, prezes NBP (zm. 2010)
• 1964 – Anna Kalata, polska polityk, minister
• 1965:
  • Linda Evangelista, kanadyjska modelka
  • Roswitha Meyer, austriacka aktorka
• 1966:
  • Jason Brooks, amerykański aktor
  • Jonathan Edwards, brytyjski lekkoatleta, trójskoczek
• 1967:
  • Antje Harvey, niemiecka biathlonistka, biegaczka narciarska
  • Przemysław Nikiel, polski aktor
  • Bob Sinclar, francuski DJ, producent muzyczny
  • Artur Więcek, polski reżyser filmowy
• 1968:
  • Krzysztof Kowalczyk, polski trener siatkówki (zm. 2010)
  • Erik Palladino, amerykański aktor
  • Richard Patrick, amerykański muzyk, wokalista grupy Filter
  • Tatiana Szykolenko, rosyjska oszczepniczka
• 1969:
  • Dennis Bergkamp, holenderski piłkarz
  • Hilary Lindh, amerykańska narciarka alpejska
  • Zoran Primorac, chorwacki tenisista stołowy
• 1970:
  • Gina Philips, amerykańska aktorka
  • David Weir, szkocki piłkarz
• 1971:
  • Kim Jong-nam, północnokoreański polityk, najstarszy syn przywódcy kraju Kim Dzong Ila
  • Luan Krasniqi, niemiecki bokser pochodzenia albańskiego
  • Tomasz Lipiec, polski chodziarz, polityk, minister sportu
  • Doris Neuner, austriacka saneczkarka
  • Tomasz Wałdoch, polski piłkarz
• 1972:
  • Radosław Majdan, polski piłkarz, bramkarz
  • Katja Seizinger, niemiecka narciarka alpejska
  • Christian Wörns, niemiecki pilkarz
• 1973:
  • Paweł Pawłowski, polski gitarzysta grupy Feel
  • Rüştü Reçber, turecki piłkarz, bramkarz
• 1974:
  • Séverine Caneele, belgijska aktorka
  • Liu Fang, chińska artystka
  • Sylvain Wiltord, francuski piłkarz, napastnik
• 1975:
  • Hélio Castroneves, brazylijski kierowca wyścigowy
  • Artur Pontek, polski aktor
  • Sławomir Toczek, polski strongman
• 1976 – Nykesha Sales, amerykańska koszykarka
• 1977:
  • Henri Camara, senegalski piłkarz
  • Nick Heidfeld, niemiecki kierowca wyścigowy Formuły 1
• 1978:
  • Zoltán Kammerer, węgierski kajakarz
  • Reinaldo Navia, chilijski piłkarz
  • Lalla Salma, księżna Maroka
• 1979 – Lee Hyori, południowokoreańska aktorka, piosenkarka
• 1980:
  • Ralph Näf, szwajcarski kolarz górski
  • Espen Bugge Pettersen, norweski piłkarz, bramkarz
  • Zaho, francuska piosenkarka
• 1981:
  • Aniekan Archibong, amerykański koszykarz pochodzenia nigeryjskiego
  • Arkadiusz Gołaś, polski siatkarz (zm. 2005)
  • Humberto Suazo, chilijski piłkarz
• 1982:
  • Łukasz Bodnar, polski kolarz szosowy
  • Fərid Mansurov, azerski zapaśnik
• 1985 – Jeffrey Ntuka, południowoafrykański piłkarz (zm. 2012)
• 1988 – Vojo Ubiparip, serbski piłkarz
• 1993 – Tímea Babos, węgierska tenisistka
• 1994 – Yūki Itō, japońska skoczkini narciarska

Zmarli

• 1034 – (lub 11 maja) Mieszko II Lambert, król Polski (ur. 990)
• 1537 – Andrzej Krzycki, polski duchowny katolicki, prymas Polski (ur. 1482)
• 1667 – Ludwika Maria Gonzaga, królowa Polski, żona Władysława IV Wazy i Jana II Kazimierza (ur. 1611)
• 1774 – Ludwik XV, król Francji (ur. 1710)
• 1822 – Paolo Ruffini, włoski lekarz i matematyk (ur. 1765)
• 1829 – Thomas Young, angielski fizyk, fizjolog i lekarz (ur. 1773)
• 1846 – Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki, polski polityk (ur. 1778)
• 1887 – Marian Langiewicz, polski generał, dyktator powstania styczniowego (ur. 1827)
• 1904 – Henry Morton Stanley, brytyjsko-amerykański dziennikarz, pisarz, badacz Afryki (ur. 1841)
• 1910 – Stanislao Cannizzaro, włoski chemik (ur. 1826)
• 1934 – Wiaczesław Mienżyński, polski funkcjonariusz policji politycznej i bezpieczeństwa (ur. 1874)
• 1940 – Xawery Czernicki, polski kontradmirał (ur. 1882)
• 1945 – Konrad Henlein, niemiecki działacz nazistowski, przywódca Niemców sudeckich (ur. 1898)
• 1947 – Juliusz Osterwa, polski aktor (ur. 1885)
• 1951 – Józef Padewski, polski duchowny, biskup polskokatolicki (ur. 1894)
• 1967 – Lorenzo Bandini, włoski kierowca wyścigowy (ur. 1935)
• 1974 – Józef Putek, polski prawnik, pisarz, działacz ruchu ludowego, minister (ur. 1892)
• 1975 – Zygmunt Haupt, polski pisarz, malarz, architekt (ur. 1907)
• 1976 – Tadeusz Schmidt, polski aktor (ur. 1920)
• 1977 – Joan Crawford, amerykańska aktorka (ur. 1904)
• 1986 – Anna Kamieńska, polska poetka, tłumaczka (ur. 1920)
• 1992 – Andrzej Waligórski, polski poeta, satyryk, autor tekstów piosenek (ur. 1926)
• 1995 – Jimmy Raney, amerykański gitarzysta jazzowy (ur. 1927)
• 2002:
  • David Riesman, amerykański socjolog (ur. 1909)
  • Bogna Sokorska, polska śpiewaczka operowa (sopran koloraturowy) (ur. 1927)
• 2004:
  • Orvar Bergmark, szwedzki piłkarz (ur. 1930)
  • Rajmund Jakubowicz, polski aktor (ur. 1931)
• 2006 – Aleksandr Zinowiew, rosyjski socjolog, filozof (ur. 1920)
• 2008 – Leyla Gencer, turecka śpiewaczka operowa (sopran) (ur. 1928)
• 2009:
  • Andrzej Flis, polski antropolog, socjolog (ur. 1953)
  • Zbigniew Łagocki, polski fotograf, artysta, pedagog (ur. 1927)
• 2010:
  • Frank Frazetta, amerykański artysta-plastyk, pochodzenia włoskiego (ur. 1928)
  • Wołodymyr Płoskyna, ukraiński piłkarz, trener piłkarski (ur. 1954)
  • Zygmunt Syrokomski, polski pedagog, instruktor harcerski, harcmistrz, wychowawca młodzieży (ur. 1908)
• 2011 – Edmund Kaczmarek, polski dyplomata, Konsul RP w Bombaju (ur. 1935)