10 marca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

10 marca jest 69. (w latach przestępnych 70.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 296 dni.

Święta

• Imieniny obchodzą: Aleksander, Cyprian, Eugenia, Gaja, Gajusz, Makary, Piotr, Porfirion, Symplicjusz, Symplicy i Zwnisława.
• Birma – Święto Pory Bezdeszczowej
• Polska – Dzień Mężczyzn (w Dzień 40 Męczenników)
• USA – Narodowy Dzień Spódnicy (ang. National Skirt Day – NSD, po raz pierwszy obchodzony 10 marca 1998 r., amer. sposób zapisu daty: 03.10.1998 w Polsce obchodzony 30 października)
• Wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą:
  • czterdziestu męczenników z Sebasty (Kościół katolicki w Polsce; na świecie 9 marca)
  • św. Jan Ogilvie (męczennik)
  • św. Makary (biskup Jerozolimy)
  • św. Maria Eugenia od Jezusa Milleret (zakonnica)
  • św. Symplicjusz (papież)

Wydarzenia w Polsce

• 1296 – Książęta kujawski Władysław I Łokietek i głogowski Henryk III głogowski zawarli układ w Krzywiniu o podziale Wielkopolski.
• 1646 – Król Władysław IV Waza ożenił się z księżniczką francuską Marią Ludwiką Gonzagą de Nevers.
• 1813 – Król Prus Fryderyk Wilhelm III ustanowił we Wrocławiu odznaczenie wojskowe Krzyża Żelaznego.
• 1863 – Marian Langiewicz został dyktatorem powstania styczniowego.
• 1920 – Wojna polsko-bolszewicka: wojska bolszewickie rozpoczęły ofensywę na zachód.
• 1922 – Został utworzony drugi rząd Antoniego Ponikowskiego.
• 1930 – W Chojnicach oficjalnie utworzono Miejski Klub Sportowy Chojniczanka.
• 1934 – Uchwalono pierwszą ustawę o ochronie przyrody, która dała m.in. podstawy prawne do tworzenia parków narodowych.
• 1944 – Kilkuset ukraińskich mieszkańców Sahrynia zostało zamordowanych przez polskie podziemie.
• 1945 – Wojska radzieckie zdobyły Lębork i Łebę
• 1947 – Polska i Czechosłowacja podpisały układ o przyjaźni.
• 1952 – Dokonano oblotu szybowca SZD-9 Bocian.
• 1954 – Rozpoczął się II Zjazd Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.
• 1959 – Rozpoczął się III Zjazd Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.
• 1981 – Doszło do pierwszego spotkania gen. Wojciecha Jaruzelskiego i Lecha Wałęsy.
• 1986 – Premiera filmu Wkrótce nadejdą bracia.
• 1990 – Rozpoczęło emisję zakopiańskie Radio Alex.
• 1994 – Założono Uniwersytet Opolski.
• 2000 – Ukazało się pierwsze wydanie tygodnika Fakty i Mity.
• 2008 – Hosni Mubarak jako pierwszy prezydent Egiptu złożył wizytę w Polsce.
• 2009:
  • Do Nowego Zoo w Poznaniu przywieziono z Węgier dwa samce słonia afrykańskiego: Ninio i Yzika.
  • Metropolita przemyski abp Józef Michalik został wybrany ponownie na przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski.

Wydarzenia na świecie

•   241 p.n.e. – I wojna punicka: zwycięstwo Rzymian nad flotą kartagińską w bitwie koło Wysp Egadzkich.
• 1045 – Benedykt IX po wypędzeniu Sylwestra III objął po raz drugi tron papieski.
• 1098 – Baldwin I został hrabią Edessy.
• 1528 – Przywódca anabaptystów Baltazar Hubmaier został spalony na stosie w Wiedniu.
• 1535 – Zostały odkryte Wyspy Galapagos.
• 1629 – Król Anglii Karol I Stuart rozwiązał parlament i rozpoczął 11-letnie dyktatorskie rządy.
• 1649 – Król Portugalii Jan IV Szczęśliwy wydał dekret o utworzeniu Kompanii Handlowej w Brazylii.
• 1710 – III wojna północna: zwycięstwo Szwedów nad Duńczykami w bitwie pod Helsingborgiem.
• 1785 – Późniejszy prezydent Thomas Jefferson został amerykańskim ambasadorem we Francji.
• 1791 – Papież Pius VI potępił francuską Konstytucję cywilną kleru.
• 1793:
  • Rewolucja francuska: powołano Trybunał Rewolucyjny w celu walki z kontrrewolucją.
  • W departamencie Wandea zachodniej Francji wybuchło rojalistyczne powstanie (wojny wandejskie).
• 1801 – W Wielkiej Brytanii odbył się pierwszy spis ludności.
• 1804 – W Saint Louis odbyła się uroczystość przekazania przez Francję Luizjany Stanom Zjednoczonym.
• 1814 – VI koalicja antyfrancuska: porażką wojsk francuskich zakończyła się bitwa pod Laon.
• 1831 – Utworzono francuską Legię Cudzoziemską.
• 1848 – Senat USA ratyfikował traktat z Guadalupe Hidalgo, kończący wojnę amerykańsko-meksykańską.
• 1876 – Alexander Graham Bell przeprowadził pierwszą rozmowę telefoniczną.
• 1896 – Grek Charilaos Vasilakos wygrał pierwszy bieg maratoński, uzyskując czas 3 godz. 18 min.
• 1905:
  • Wojna rosyjsko-japońska: zwycięstwem Japończyków zakończyła się bitwa pod Mukdenem.
  • Założono angielski klub piłkarski Chelsea F.C.
• 1906 – W katastrofie w kopalni Courrières we Francji zginęło 1099 górników.
• 1912 – Yuan Shikai został drugim prezydentem Chin.
• 1914 – W National Gallery w Londynie sufrażystka Mary Richardson zniszczyła siedmioma uderzeniami siekiery obraz Wenus z lustrem Diego Velázqueza.
• 1915 – Dimitrios Gunaris został premierem Grecji.
• 1919 – Uchwalono konstytucję Ukrainy radzieckiej.
• 1921 – W Atenach następca tronu Rumunii książę Karol ożenił się z Heleną, księżniczką grecką i duńską.
• 1923 – Założono hiszpański klub piłkarski Villarreal CF.
• 1925 – Założono grecki klub sportowy Olympiakos SFP.
• 1933:
  • 115 osób zginęło w trzęsieniu ziemi w Long Beach (Kalifornia).
  • Panagis Tsaldaris został po raz drugi premierem Grecji.
• 1938 – Odbyła się 10. ceremonia wręczenia Oscarów.
• 1939 – W Moskwie rozpoczął się XVIII Zjazd Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). Józef Stalin wygłosił tzw. "kasztanową mowę", w której zapowiedział zbliżenie radziecko-niemieckie.
• 1944:
  • Otwarto Park Meir w Tel Awiwie.
  • W Moskwie powstała rządowa agencja prasowa Polpress, utworzona przez Związek Patriotów Polskich.
• 1945:
  • Wojna na Pacyfiku: Amerykanie dokonali nocnego nalotu dywanowego na Tokio. Zginęło ponad 100 tys. osób.
  • Na Filipinach zniesiono ruch lewostronny.
• 1946 – Zakończył się zwołany przez władze stalinowskie tzw.pseudosobór lwowski; zniesiono unię brzeską i przyłączono Ukraińską Cerkiew Greckokatolicką do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.
• 1948:
  • Czechosłowacki minister spraw zagranicznych Jan Masaryk zginął wypadając w niewyjaśnionych okolicznościach z okna gmachu ministerstwa.
  • W Norymberdze zakończył się proces członków organizacji zajmujących się nazistowskimi programami rasowymi.
• 1949 – I wojna izraelsko-arabska: wojska izraelskie zajęły Ejlat nad Morzem Czerwonym.
• 1951 – Henri Queuille po raz trzeci został premierem Francji.
• 1952 – Na Kubie generał Fulgencio Batista y Zaldívar dokonał przewrotu wojskowego i objął władzę w kraju.
• 1953 – Premiera filmu Lili.
• 1959:
  • Dokonano oblotu amerykańskiego samolotu szkolno-treningowego Northrop T-38 Talon.
  • W Tybecie wybuchło antychińskie powstanie, w którym zginęło ok. 86 tys. Tybetańczyków.
• 1963 – Mohammad Yusuf Chan został premierem Afganistanu.
• 1966 – Odbył się ślub obecnej królowej holenderskiej Beatrycze z niemieckim dyplomatą Clausem von Amsbergiem.
• 1969 – Zabójca pastora Martina Luthera Kinga, James Earl Ray, został skazany na 99 lat więzienia.
• 1971 – William McMahon został premierem Australii.
• 1972 – Marszałek Lon Nol rozwiązał parlament i przejął pełnię władzy w Kambodży.
• 1973 – Gubernator Bermudów Richard Sharples i jego asystent zostali zamordowani przez skrajne ugrupowanie Czarne Berety.
• 1977 – Odkryto pierścienie Urana.
• 1978:
  • Dokonano oblotu francuskiego myśliwca Mirage 2000.
  • Zakończyła się misja kosmiczna Sojuz 28.
• 1982 – Wszystkie planety ustawiły się po jednej stronie Słońca.
• 1987 – Charles Haughey po raz trzeci został premierem Irlandii.
• 1989 – 24 osoby zginęły, a 45 zostało rannych w katastrofie lotu Air Ontario 1363 w Dryden (Ontario).
• 1991 – Palestyńscy terroryści zasztyletowali 4 Izraelki na przystanku autobusowym w Jerozolimie.
• 1992:
  • Eduard Szewardnadze został przewodniczącym nowo utworzonej Rady Państwa Gruzji.
  • We Frankfurcie nad Menem w związku z tzw. aferą karabinową aresztowano sześciu Polaków.
• 1995 – Konstantinos Stefanopulos został prezydentem Grecji.
• 1997 – Libia i Watykan nawiązały stosunki dyplomatyczne.
• 2002 – Urzędujący prezydent Denis Sassou-Nguesso wygrał w pierwszej turze wybory prezydenckie w Kongo.
• 2004 – Kostas Karamanlis został premierem Grecji.
• 2005 – 50 osób zginęło, a ponad 80 zostało rannych w samobójczym zamachu bombowym na szyicki meczet w irackim Mosulu.
• 2006:
  • Co najmniej 30 osób, w tym 21 dzieci, zginęło po wybuchu miny-pułapki pod autobusem w Dera Bugti w pakistańskiej prowincji Beludżystan.
  • NASA: sonda Mars Reconnaissance Orbiter weszła na orbitę Marsa.
• 2008:
  • 5 amerykańskich żołnierzy zginęło w zamachu bombowym w Bagdadzie.
  • Leonard Cohen został przyjęty do Rock and Roll Hall of Fame.
  • Wystąpienia mieszkańców przeciw władzy chińskiej zapoczątkowały największe od blisku 50 lat zamieszki w Tybecie.
• 2009 – 11 osób zginęło w strzelaninie w Alabamie.
• 2011 – 26 osób zginęło, a 313 zostało rannych w trzęsieniu ziemi na pograniczu chińsko-birmańskim.

Urodzili się

• 1415 – Wasyl II Ślepy, wielki książę moskiewski (zm. 1462)
• 1452 – Ferdynand II Katolicki, król Aragonii, Sycylii, Kastylii i Neapolu (zm. 1516)
• 1503 – Ferdynand I Habsburg, cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, król Czech i Węgier (zm. 1564)
• 1574 – Giovanni Antonio Facchinetti de Nuce młodszy, włoski duchowny katolicki, kardynał (zm. 1606)
• 1628 – Marcello Malpighi, włoski biolog, anatom, lekarz (zm. 1694)
• 1752 – Józef Zajączek, polski generał (zm. 1826)
• 1760 – Leonardo Fernández de Moratín, hiszpański dramatopisarz (zm. 1828)
• 1772 – Friedrich Schlegel, niemiecki poeta, językoznawca, filozof (zm. 1829)
• 1788 – Joseph von Eichendorff, niemiecki poeta (zm. 1857)
• 1791 – Józef Grzegorz Wojtarowicz, polski duchowny katolicki, biskup tarnowski (zm. 1875)
• 1810 – Stanisław Kierbedź, polski budowniczy (zm.1899)
• 1827 – Józef Bliziński, polski pisarz (zm. 1893)
• 1833 – Klemens Marchisio, włoski ksiądz, błogosławiony katolicki (zm. 1903)
• 1844:
  • Alfred Kamienobrodzki, polski budowniczy, architekt, malarz, akwarelista (zm. 1922)
  • Pablo de Sarasate, hiszpański skrzypek, kompozytor (zm. 1908)
• 1845 – Aleksander III Romanow, car Rosji (zm. 1894)
• 1865 – Julian Nowak, polski lekarz, bakteriolog, polityk, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, premier Polski (zm. 1946)
• 1867 – Hector Guimard, francuski architekt (zm. 1942)
• 1870 – Ester Rachel Kamińska, polska aktorka (zm. 1925)
• 1873:
  • Witold Noskowski, polski dziennikarz, krytyk teatralny i muzyczny (zm. 1939)
  • Jakob Wassermann, niemiecki pisarz pochodzenia żydowskiego (zm. 1934)
• 1884 – Stanisław Jurkiewicz, polski prawnik, polityk, minister zdrowia i opieki społecznej (zm. 1954)
• 1892 – Arthur Honegger, szwajcarski kompozytor (zm. 1955)
• 1893 – Paul Turck, niemiecki as myśliwski (zm. 1926)
• 1902 – Stefan Inglot, polski historyk, profesor, działacz ruchu spółdzielczego (zm. 1994)
• 1908 – Daniel Cederberg, szwedzki duchowny luterański, działacz ekumeniczny (zm. 1969)
• 1913 – Adam Schaff, polski filozof (zm. 2006)
• 1918 – Zygmunt Michałowski, polski dziennikarz, komentator, dyrektor Rozgłośni Radia Wolna Europa w Monachium (zm. 2010)
• 1918 – Günther Rall, niemiecki pilot, as myśliwski II wojny światowej (zm. 2009)
• 1920:
  • Jean Lefebvre, francuski aktor (zm. 2004)
  • Marcial Maciel, meksykański duchowny katolicki, założyciel zakonu Legion Chrystusa (zm. 2008)
• 1923:
  • Halina Cieślińska-Brzeska, polska malarka, animator kultury (zm. 2004)
  • Val Fitch, amerykański fizyk, laureat Nagroda Nobla
  • Hedy Schlunegger, szwajcarska narciarka alpejska, mistrzyni olimpijska (zm. 2003)
• 1926:
  • Czesław Cywiński, polski wojskowy, kombatant, przewodnik światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej (zm. 2010)
  • Zbigniew Salwa, polski prawnik, profesor Uniwersytetu Warszawskiego (zm. 2008)
  • Aleksandr Zacepin, rosyjski kompozytor, twórca muzyki filmowej
• 1927 – Jupp Derwall, niemiecki piłkarz, trener piłkarski, selekcjoner reprezentacji Niemiec (zm. 2007)
• 1930 – Justinas Marcinkevičius, litewski poeta (zm. 2011)
• 1932:
  • Józef Marek, polski duchowny katolicki, biskup wrocławski (zm. 1978)
  • Georges Rawiri, gaboński polityk (zm. 2006)
• 1933 – Bernadetta Matuszczak, polska kompozytorka
• 1936:
  • Sepp Blatter, szwajcarski działacz sportowy, sekretarz generalny FIFA
  • Wojciech Łukaszewski, polski kompozytor (zm. 1978)
• 1937 – Joe Viterelli, amerykański aktor (zm. 2004)
• 1939:
  • Stanisław Radwan, polski kompozytor
  • Zygmunt Samosiuk, polski operator filmowy (zm. 1983)
• 1940 – Chuck Norris, amerykański aktor
• 1947 – Kim Campbell, kanadyjska polityk, premier Kanady
• 1948 – Zbigniew Grzegorzewski, polski tłumacz języka migowego, pedagog
• 1949 – Jerzy Melcer, polski piłkarz ręczny
• 1951 – Andrzej Wasilewicz, polski aktor
• 1952 – Janusz Byliński, polski polityk, minister rolnictwa i gospodarki żywnościowej
• 1953 – Anna Kołyszko, polska tłumaczka literatury angielskiej i amerykańskiej (zm. 2009)
• 1954 – Luc Dardenne, belgijski reżyser filmowy
• 1955 – Juliusz Machulski, polski reżyser filmowy
• 1957:
  • Osama bin Laden, saudyjski terrorysta, założyciel Al-Kaidy (zm. 2011)
  • Andrzej Huszcza, polski żużlowiec
• 1958:
  • Piotr Jabłkowski, polski szpadzista
  • Sharon Stone, amerykańska aktorka
• 1960 – Jan Ottosson, szwedzki biegacz narciarski
• 1962 – Jasmine Guy, amerykańska aktorka
• 1963:
  • Jeff Ament, amerykański muzyk, basista rockowy, członek zespołu Pearl Jam
  • Olaf Deriglasoff, polski gitarzysta, basista, muzyk sceny niezależnej, kompozytor, autor tekstów, aranżer i producent muzyczny
  • Rick Rubin, amerykański producent muzyczny
• 1964:
  • Neneh Cherry, szwedzka piosenkarka
  • Anton Polster, austriacki piłkarz
  • Edward, hrabia Wessex, syn Elżbiety II
• 1965 – Jacek Grembocki, polski piłkarz, trener piłkarski
• 1966 – Edie Brickell, amerykańska piosenkarka
• 1968 – Joanna Osińska, polska dziennikarka
• 1971 – Timbaland, amerykański producent muzyczny
• 1972 – Paraskevi Tsiamita, grecka trójskoczkini
• 1973:
  • Eva Herzigová, czeska modelka, aktorka
  • Chris Sutton, angielski piłkarz
• 1974:
  • Cristián de la Fuente, chilijski aktor
  • Junior Witter, brytyjski bokser
• 1975 – Grzegorz Kaliciak, polski piłkarz
• 1976:
  • Frantz Granvorka, francuski siatkarz
  • Natalie Nicholson, amerykańska curlerka
  • Barbara Schett, austriacka tenisistka
• 1978 – Camille Dalmais, francuska piosenkarka
• 1979:
  • Ashley Callus, australijski pływak
  • Edi Gathegi, amerykański aktor
• 1981 – Samuel Eto'o, kameruński piłkarz
• 1982 – Uli Basler, niemiecki skoczek narciarski
• 1983:
  • Jelena Bowina, rosyjska tenisistka
  • Carrie Underwood, amerykańska piosenkarka
• 1984 – Olivia Wilde, amerykańska aktorka
• 1985:
  • Nathalie Kelley, australijska aktorka
  • Lee Jin-a, koreańska tenisistka
• 1986 – Jon Aaraas, norweski skoczek narciarski
• 1988:
  • Ivan Rakitić, chorwacki piłkarz
  • Jebichi Yator, kenijska lekkoatletka
• 1990 – Stefanie Vögele, szwajcarska tenisistka
• 1992 – Emily Osment, amerykańska aktorka

Zmarli

•   483 – Symplicjusz, święty, papież (ur. ?)
•   898 – Yogong Tosǒn, koreański mistrz sǒn (ur. 827)
• 1312 – Kazimierz bytomski, książę opolsko-bytomski (ur. pomiędzy 1253 a 1257)
• 1526 – Janusz III, książę mazowiecki (ur. ok. 1502)
• 1615 – Jan Ogilvie, święty katolicki, szkocki jezuita (ur. 1579)
• 1668 – Johann Rudolf Glauber, niemiecki chemik (ur. 1604)
• 1822 – Józef Wybicki, polski działacz niepodległościowy, poeta (ur. 1747)
• 1826 – Jan VI, król Portugalii (ur. 1767)
• 1861 – Taras Szewczenko, ukraiński poeta, malarz (ur. 1814)
• 1864 – Maksymilian II Bawarski, król Bawarii (ur. 1811)
• 1872 – Giuseppe Mazzini, włoski rewolucjonista (ur. 1805)
• 1884 – Bernardo Guimarães, brazylijski pisarz (ur. 1825)
• 1898 – Maria Eugenia od Jezusa Milleret, francuska zakonnica, święta katolicka (ur. 1817)
• 1914 – Bolesław Jędrzejowski, polski publicysta, współzałożyciel PPS (ur. 1867)
• 1937 – Jewgienij Zamiatin, rosyjski pisarz (ur. 1884)
• 1938 – Stanisław Nowakowski, polski geograf (ur. 1888)
• 1940 – Michaił Bułhakow, rosyjski pisarz (ur. 1891)
• 1942:
  • William Henry Bragg, brytyjski fizyk, laureat Nagroda Nobla (ur. 1862)
  • Michał Howorka, polski prawnik, działacz polityczny (ur. 1900)
• 1948 – Jan Masaryk, czeski polityk, minister spraw zagranicznych (ur. 1886)
• 1965 – Jean Boyer, francuski reżyser filmowy (ur. 1901)
• 1966:
  • Gustáv Nedobrý, – słowacki działacz turystyczny, taternik i ratownik tatrzański (ur. 1893)
  • Frits Zernike, holenderski fizyk, laureat Nagroda Nobla (ur. 1888)
• 1970 – Jerzy Lau, polski poeta, krytyk literacki i teatralny, tłumacz (ur. 1917)
• 1971 – Edmund Nowicki, polski duchowny katolicki, biskup gdański (ur. 1900)
• 1974 – Bolesław Kominek, polski duchowny katolicki, arcybiskup wrocławski, kardynał (ur. 1903)
• 1985 – Konstantin Czernienko, rosyjski polityk, przywódca ZSRR (ur. 1911)
• 1986 – Ray Milland, amerykański aktor (ur. 1905)
• 1987 – Jakub Gąsienica Wawrytko (młodszy), polski ratownik górski, przewodnik tatrzański (ur. 1908)
• 1993 – Guido Wieland, austriacki aktor (ur. 1906)
• 1996 – Jerzy Siedlecki (ur. 29 lipca 1907) pułkownik LWP
• 1997 – LaVern Baker, amerykańska wokalistka bluesowa (ur. 1929)
• 2000 – William Porter, amerykański lekkoatleta, płotkarz, mistrz olimpijski (ur. 1926)
• 2003:
  • Luděk Pachman, czeski szachista (ur. 1924)
  • Barry Sheene, angielski motocyklista, mistrz świata (ur. 1950)
• 2004 – Norbert Grupe, niemiecki bokser, aktor (ur. 1940)
• 2005:
  • Dave Allen, irlandzki aktor, komik (ur. 1936)
  • Walter Arendt, niemiecki polityk (ur. 1925)
• 2006 – John Profumo, brytyjski polityk (ur. 1915)
• 2007:
  • Bud Allin, amerykański golfista (ur. 1944)
  • Richard Jeni, amerykański aktor i komik (ur. 1957)
  • Alfred Olek, polski piłkarz (ur. 1940)
• 2008:
  • Jan Knoppek, polski polityk (ur. 1939)
  • Radovan Lukavský, czeski aktor (ur. 1919)
  • Jerzy Wójcik, polski choreograf, artysta baletu, folklorysta, pedagog (ur. 1933)
• 2009:
  • Anatolij Sieglin, rosyjski hokeista, trener i sędzia hokejowy (ur. 1922)
  • Kazimierz Szołoch, polski działacz związkowy, współzałożyciel komitetu strajkowego w Stoczni Gdańskiej im. Lenina (ur. 1932)
  • Andrzej Wohl, polski reżyser i aktor (ur. 1942)
• 2010 – Corey Haim, kanadyjski aktor (ur. 1971)
• 2012:
  • Jean Giraud, francuski scenarzysta, autor komiksów (ur. 1938)
  • Julio César González, meksykański bokser (ur. 1976)
  • Mykoła Pławiuk, ukraiński polityk, prezydent Ukrainy na emigracji, działacz społeczny (ur. 1925)
  • Frank Sherwood Rowland, amerykański chemik, laureat Nagrody Nobla (ur. 1927)
  • Nick Zoricic, kanadyjski narciarz dowolny (ur. 1983)