10 września

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

10 września jest 253. (w latach przestępnych 254.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 112 dni.

Święta

• imieniny obchodzą: Agapiusz, Aldona, Anioł, Antoni, Bernard, Datyw, Dydym, Feliks, Franciszek, Izabela, Kandyda, Karol, Klemens, Leon, Leona, Lucjusz, Łucjusz, Łukasz, Mikołaj, Monika, Mścibor, Nemezjan, Nimfodora, Piotr, Polian, Poliana, Polianna, Pulcheria, Salwiusz, Sebastian, Sobiesław, Teodor i Wiktor.
• Belize – Święto Św. George'a Caye
• Chiny – Dzień Nauczyciela
• Gibraltar – Święto Gibraltaru
• Honduras – Dzień Dziecka
• międzynarodowe – Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom
• USA – Dzień Babci i Dziadka
• wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:
  • św. Aelia Pulcheria (cesarzowa)
  • św. Mikołaj z Tolentino

Wydarzenia w Polsce

• 1526 – Sejm mazowiecki złożył przysięgę na wierność królowi polskiemu; inkorporacja Mazowsza.
• 1578 – Biłgoraj uzyskał prawa miejskie.
• 1770 – Rozpoczęła się obrona Jasnej Góry przez konfederatów barskich pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego.
• 1831 – Generał Maciej Rybiński został ostatnim przywódcą powstania listopadowego.
• 1855 – Rozpoczęto budowę dworca Wrocław Główny.
• 1893 – Powstała Polska Partia Socjalistyczna Zaboru Pruskiego.
• 1930 – Aresztowano przywódców Centrolewu i osadzono ich w więzieniu wojskowym w Brześciu nad Bugiem.
• 1933 – Jerzy Lipiński wygrał 3. Tour de Pologne.
• 1939 – Kampania wrześniowa:
  • Kapitulacja załogi kpt. Władysława Raginisa po obronie Wizny.
  • Rozpoczęła się obrona Jarosławia.
  • W Bydgoszczy w ulicznych egzekucjach Niemcy rozstrzelali ponad tysiąc osób.
  • We wsi Dęborzeczka pod Opocznem zginął generał-major Ordnungspolizei Wilhelm Fritz von Roettig, pierwszy poległy generał w II wojnie światowej.
  • Zakończyły się bitwy: pod Nowogrodem i pod Łomżą.
• 1944 – 41. dzień powstania warszawskiego: walki powietrzne samolotów radzieckich z niemieckimi.
• 1946 – Napad UPA na Łodzinę, Hłomczę i Witryłów.
• 1967 – Prymas Stefan Wyszyński koronował obraz Matki Boskiej Gietrzwałdzkiej.
• 1975 – W meczu eliminacyjnym do mistrzostw Europy, rozegranym na Stadionie Śląskim w Chorzowie, Polska pokonała Holandię 4:1.
• 1976 – Premiera filmu Motylem jestem, czyli romans 40-latka.
• 1985 – Premiera filmu Dom wariatów.
• 1995 – Zbigniew Spruch wygrał 52. Tour de Pologne.
• 1999 – Sejm uchwalił Kodeks karny skarbowy.
• 2000:
  • 2 osoby zginęły, a 7 zostało rannych w zderzeniu pociągów na trasie Przemyśl-Jarosław.
  • Piotr Przydział wygrał 57. Tour de Pologne.
• 2006 – Niemiec Stefan Schumacher wygrał 63. Tour de Pologne.

Wydarzenia na świecie

•   422 – św. Celestyn I został wybrany na papieża.
•   506 – Wizygoccy biskupi Galii spotkali się na synodzie w Agde.
• 1056 – Zwycięstwo wojsk wieleckich nad niemieckimi w bitwie pod Przecławą.
• 1419 – Książę Burgundii Jan Nieustraszony został zamordowany przez popleczników późniejszego króla Francji, Karola VII.
• 1509 – Trzęsienie ziemi i wywołane nim tsunami zabiły w Stambule ok. 10 tys. osób.
• 1547 – Zwycięstwo Anglików nad Szkotami w bitwie pod Pinkie Cleugh.
• 1608 – John Smith został wybrany przywódcą angielskiej kolonii w Wirginii w Ameryce Północnej.
• 1721 – Rosja podpisała ze Szwecją pokój w Nystad.
• 1759 – Wojna siedmioletnia: na Zalewie Szczecińskim koło Nowego Warpna i Ueckermünde (obecnie pogranicze polsko-niemieckie) rozegrała się pierwsza w historii pruskiej floty bitwa morska. Starły się siły szwedzkie i pruskie. Bitwa zakończyła się zwycięstwem Szwecji, której flotyllą dowodził kapitan Rutensparne.
• 1798 – W bitwie pod St. George's Caye wojska Hondurasu Brytyjskiego (ob. Belize) odniosły zwycięstwo nad Hiszpanami.
• 1813 – Wojna brytyjsko-amerykańska: bitwa o Jezioro Erie.
• 1823 – Simón Bolívar został prezydentem Peru.
• 1838 – W Paryżu odbyła się premiera opery Benvenuto Cellini Hectora Berlioza.
• 1846 – Elias Howe opatentował maszynę do szycia.
• 1858 – George Mary Searle odkrył asteroidę Pandora.
• 1861 – Wojna secesyjna: zwycięstwo wojsk Unii w bitwie pod Carnifex Ferry.
• 1876 – Wojna o Góry Czarne: zwycięstwo armii amerykańskiej nad Dakotami w bitwie o Slim Buttes.
• 1897 – W Pensylwanii w USA oddział policyjny zastrzelił dziewiętnastu nieuzbrojonych górników.
• 1898 – W Genewie Elżbieta Bawarska, żona cesarza Franciszka Józefa I, zasztyletowana przez włoskiego anarchistę.
• 1913 – Pierwsza autostrada połączyła wybrzeża USA.
• 1919 – Podpisano traktat pokojowy między państwami Ententy a Austrią.
• 1921 – W Berlinie otwarto pierwszy europejski odcinek autostrady.
• 1923 – Irlandia została przyjęta do Ligi Narodów.
• 1927 – Francuscy tenisiści zdobyli po raz pierwszy Puchar Davisa.
• 1935 – Narodowi Syndykaliści usiłowali dokonać przewrotu w Portugalii.
• 1938 – Uformował się tzw. Wielki Huragan, który na terenie Nowej Anglii zabił w następnych dniach co najmniej 682 osoby.
• 1939 – II wojna światowa: Kanada wypowiedziała wojnę Niemcom.
• 1942:
  • Bitwa o Madagaskar: lądowanie wojsk alianckich w porcie Mahajanga na północnym zachodzie wyspy.
  • Front wschodni: niemiecka 6 Armia rozpoczęła oblężenie Stalingradu.
• 1943:
  • Rozpoczęła się niemiecka okupacja Albanii.
  • Wojska niemieckie zajęły Rzym.
  • W trzęsieniu ziemi w japońskim mieście Tottori zginęło 1190 osób.
• 1944 – Alianci wyzwolili Luksemburg.
• 1945:
  • Były premier Norwegii Vidkun Quisling skazany na śmierć za kolaborację z hitlerowcami.
  • Farmer Lloyd Olsen z miasta Fruita w stanie Kolorado odrąbał głowę swemu kogutowi Mike'owi, który następnie, dzięki ocalałej części mózgu, przeżył 1,5 roku.
• 1949:
  • Dokonano oblotu francuskiego samolotu transportowego Nord Noratlas.
  • Reprezentacja Polski w piłce siatkowej zadebiutowała na mistrzostwach świata, pokonując w Pradze Holendrów 3:0.
• 1951 – Wielka Brytania nałożyła embargo na Iran.
• 1952:
  • Nazem Akkari został premierem Libanu.
  • W Luksemburgu kanclerz Konrad Adenauer i minister spraw zagranicznych Mosze Szarett podpisali niemiecko-izraelski układ o odszkodowaniach dla ofiar holocaustu.
• 1956 – 7 izraelskich żołnierzy zginęło w strzelaninie na granicy z Jordanią.
• 1961:
  • Podczas Grand Prix Włoch, w tragicznym wypadku na torze Monza zginął Wolfgang von Trips oraz 13 kibiców.
  • Satelita TIROS 3 jako pierwszy w historii wykrył i sfotografował huragan z kosmosu.
  • W katastrofie samolotu Douglas DC-6 w Shannon (Irlandia) zginęły 83 osoby.
• 1963 – Afroamerykańscy uczniowie pierwszy raz rozpoczęli naukę w amerykańskiej szkole państwowej w Alabamie.
• 1967 – Mieszkańcy Gibraltaru w referendum wypowiedzieli się za pozostaniem nadal częścią Wielkiej Brytanii.
• 1969 – Premiera filmu Hibernatus.
• 1972 – Reprezentacja Polski w piłce nożnej pod wodzą Kazimierza Górskiego zdobyła złoty medal na Igrzyskach Olimpijskich w Monachium.
• 1974 – Portugalia uznała niepodległość Gwinei Bissau.
• 1976 – W pobliżu Zagrzebia w Jugosławii zderzyły się dwa samoloty; zginęło 176 osób.
• 1977 – We Francji ostatni raz użyto gilotyny; Hamida Djandoubi zgilotynowany w więzieniu Baumettes w Marsylii.
• 1981 – Po 40 latach w USA obraz Guernica Pabla Picassa powrócił do Hiszpanii.
• 1987 – Mengystu Hajle Marjam został prezydentem Etiopii.
• 1990:
  • Irak i Iran wznowiły stosunki dyplomatyczne.
  • Papież Jan Paweł II poświęcił największą w Afryce świątynię – Bazylikę Matki Boskiej Królowej Pokoju w Jamusukro w Wybrzeżu Kości Słoniowej.
• 1993 – W USA wyemitowano premierowy odcinek serialu Z archiwum X.
• 1994 – Jan Paweł II rozpoczął wizytę w Chorwacji.
• 1997 – Zamach bombowy na budynek sądu w Mińsku.
• 2000:
  • Ostanie przedstawienie Kotów w nowojorskim Broadway Theatre.
  • Polski jacht "Bieszczady" zatonął 20 mil morskich od północno-zachodnich wybrzeży Danii po staranowaniu przez tankowiec odbywający rejs do Rotterdamu.
• 2001 – Wybory parlamentarne w Norwegii.
• 2002 – Szwajcaria przystąpiła do ONZ.
• 2003:
  • Muhammad Nadżi al-Utri został premierem Syrii.
  • Szwedzka minister spraw zagranicznych Anna Lindh została śmiertelnie ugodzona nożem.
• 2008 – Oddano do użytku znajdujący się w pobliżu Genewy Wielki Zderzacz Hadronów.

Urodzili się

• 1167 – Aleksy II Komnen, cesarz bizantyjski (zm. 1183)
• 1487 – Juliusz III, papież (zm. 1555)
• 1638 – Maria Teresa Hiszpańska, królowa Francji, żona Ludwika XIV (zm. 1683)
• 1659 – Henry Purcell, angielski kompozytor (zm. 1695)
• 1797 – Piotr Wysocki, płk, przywódca spisku, który doprowadził do wybuchu Powstania Listopadowego, zesłaniec (zm. 1875)
• 1822 − Eugène Caillaux, francuski polityk, minister (zm. 1896)
• 1866 – Jeppe Aakjær, duński dziennikarz, pisarz (zm. 1930)
• 1876 – Stanisław Kętrzyński, polski historyk, dyplomata, profesor Uniwersytetu Warszawskiego (zm. 1950)
• 1887 – Giovanni Gronchi, włoski polityk, prezydent (zm. 1978)
• 1890:
  • Franz Werfel, austriacki pisarz (zm. 1945)
  • Mortimer Wheeler, brytyjski archeolog (zm. 1976)
• 1891 – Ignacy Matuszewski, polski polityk, publicysta (zm. 1946)
• 1892:
  • Arthur Holly Compton, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 1962)
  • Mieczysław Myszkiewicz, polski aktor (zm. 1943)
  • Antoni Roman, polski polityk, minister (zm. 1951)
• 1903 – Janusz Witwicki, polski architekt, historyk sztuki (zm. 1946)
• 1906 – Ruth Stafford Peale, amerykańska działaczka religijna (zm. 2008)
• 1908:
  • Władysław Dworakowski, polski polityk, wicepremier (zm. 1976)
  • Irena Kuczborska, polska grafik (zm. 1971)
• 1909 – Józef Pieracki, polski aktor (zm. 1988)
• 1914 – Robert Wise, amerykański reżyser filmowy (zm. 2005)
• 1915:
  • Hasse Ekman, szwedzki aktor, reżyser filmowy (zm. 2004)
  • Edmond O'Brien, amerykański aktor (zm. 1985)
• 1918:
  • Anna Bidwell, polska tłumaczka, dziennikarka (zm. 1993)
  • Ruta Czaplińska, polska działaczka NZW (zm. 2008)
• 1919 – Jan Rostworowski, polski pisarz, tłumacz (zm. 1975)
• 1923 – Shmuel Noah Eisenstadt, izraelski socjolog (zm. 2010)
• 1926 – Ladislav Adamec, czechosłowacki polityk, premier Czechosłowacji (zm. 2007)
• 1929:
  • Olga Krzyżanowska, polska lekarka, polityk, senator RP
  • Henryk Lewandowski, polski działacz środowisk represjonowanych (zm. 2008)
  • Edmund Majkowski, polski rzeźbiarz (zm. 2009)
• 1931 – Philip Baker Hall, amerykański aktor
• 1932:
  • Jerzy Knyba, polski historyk, badacz kultury i historii Kaszub, działacz społeczny (zm. 2010)
  • Félix Malloum, czadyjski polityk, prezydent Czadu (zm. 2009)
• 1933:
  • Jewgienij Chrunow, radziecki kosmonauta (zm. 2000)
  • Karl Lagerfeld, niemiecki dyktator mody
  • Irena Pomorska, polska egiptolog (zm. 2008)
  • Mateusz Święcicki, polski kompozytor, dziennikarz radiowy (zm. 1985)
• 1937 – Teresa Walewska-Przyjałkowska, polska działaczka społeczna, wiceprezes Fundacji "Golgota Wschodu" (zm. 2010)
• 1938 – James Trefil, amerykański biolog, pisarz
• 1939 – Elżbieta Chojnacka, polska klawesynistka
• 1941 – Christopher Hogwood, angielski dyrygent
• 1943 – Aleksander Łuczak, polski historyk, polityk
• 1945 – Jose Feliciano, amerykański muzyk
• 1946 – Marian Cholerek, polski reżyser, scenarzysta, producent filmów animowanych
• 1947 – Jacek Sawaszkiewicz, polski pisarz, autor tekstów piosenek (zm. 1999)
• 1948 – Charles Simonyi, amerykański informatyk, kosmiczny turysta
• 1949:
  • Marek Jasiński, polski kompozytor (zm. 2010)
  • Wiktor Paskow, bułgarski pisarz (zm. 2009)
  • Leszek Wierzchowski, polski polityk i literat
• 1950:
  • Tadeusz Adam Jakubiak, polski historyk, działacz społeczny (zm. 1996)
  • Joe Perry, amerykański gitarzysta i wokalista zespołu Aerosmith
• 1952 – Zdzisław Zawadzki, polski basista zespołów: Breakout i Perfect (zm. 1998)
• 1955 – Marja-Liisa Hämäläinen, fińska narciarka klasyczna
• 1956 – Danuta Rynkiewicz, polska aktorka
• 1957 – Paweł Huelle, polski pisarz
• 1958 – Chris Columbus, amerykański reżyser filmowy
• 1960 – Colin Firth, angielski aktor
• 1961 – Andrzej Dera, polski prawnik, polityk
• 1964 – Jegor Letow, rosyjski wokalista (zm. 2008)
• 1966 – Joe Nieuwendyk, kanadyjski hokeista
• 1967 – Michał Jarmicki, polski aktor
• 1968:
  • Big Daddy Kane, amerykański raper
  • Guy Ritchie, brytyjski reżyser filmowy
• 1970:
  • Jacek Grondowy, polski aktor
  • Julie Halard-Decugis, francuska tenisistka
• 1971:
  • Galyna Kyyashko, ukraińska aktorka
  • Piotr Sowisz, polski piłkarz
• 1972:
  • James Duval, amerykański aktor
  • Ghada Shouaa, syryjska lekkoatletka, wieloboistka
  • Bente Skari, norweska biegaczka narciarska
  • Monika Stefaniak, polska aktorka
• 1973 – Mark Huizinga, holenderski judoka
• 1974:
  • Sandra Cacic, amerykańska tenisistka
  • Javi Moreno, hiszpański piłkarz
  • Ryan Phillippe, amerykański aktor
  • Ben Wallace, amerykański koszykarz
• 1976:
  • Greg Henderson, nowozelandzki kolarz szosowy i torowy
  • Gustavo Kuerten, brazylijski tenisista
• 1977 – Trudi Musgrave, australijska tenisistka
• 1978 – Carlos Castro, kostarykański piłkarz
• 1979:
  • Anna Brodacka, polska siatkarka
  • Jacob Young, amerykański aktor
• 1980:
  • Timothy Goebel, amerykański łyżwiarz flgurowy
  • Mikey Way, amerykański basista zespołu My Chemical Romance
• 1981 – Germán Denis, argentyński piłkarz
• 1984:
  • Matthew Followill, amerykański gitarzysta grupy Kings of Leon
  • Lukáš Hlava, czeski skoczek narciarski
• 1985 – Laurent Koscielny, francuski piłkarz pochodzenia polskiego
• 1988 – Davide Bresadola, włoski skoczek narciarski
• 1989 – Alexa Glatch, amerykańska tenisistka

Zmarli

•   690 – Teodor z Tarsu, święty, bizantyjski teolog, zakonnik, arcybiskup Canterbury (ur. 602)
•   918 – Baldwin II Łysy, hrabia Flandrii (ur. ok. 863)
•   954 – Ludwik IV Zamorski, król zachodniofrankijski (ur. 920)
• 1167 – Matylda, cesarzowa Niemiec, żona Henryka V (ur. 1102)
• 1197 – Henryk z Szampanii, hrabia Szampanii, król Jerozolimy (ur. 1166)
• 1308 – Go-Nijō, cesarz Japonii (ur. 1285)
• 1382 – Ludwik Węgierski, król Polski i Węgier (ur. 1326)
• 1419 – Jan Nieustraszony, książę Burgundii (ur. 1371)
• 1622 – Agnieszka Takeya, japońska męczennica, błogosławiona katolicka (ur. 1580)
• 1669 – Henrietta Maria Burbon, królowa Anglii, Szkocji i Irlandii, żona Karola I Stuarta (ur. 1609)
• 1749 – Émilie du Châtelet, francuska matematyk, fizyk, pisarka (ur. 1706)
• 1797 – Mary Wollstonecraft, angielska pisarka, publicystka (ur. 1759)
• 1821 – Franciszek Zabłocki, polski pisarz (ur. 1752)
• 1827 – Ugo Foscolo, włoski pisarz (ur. 1778)
• 1898 – Elżbieta Bawarska, cesarzowa Austrii, królowa Węgier (ur. 1837)
• 1919 – Stanisław Dzierzbicki, polski ekonomista, wicepremier, minister (ur. 1854)
• 1939:
  • Marian Buczek, polski działacz komunistyczny (ur. 1896)
  • Władysław Raginis, polski kapitan Korpusu Ochrony Pogranicza, dowódca w bitwie pod Wizną (ur. 1908)
• 1943 – Jerzy Kamil Weintraub, polski poeta, publicysta, tłumacz (ur. 1916)
• 1944 – Józef Szczepański, polski poeta, żołnierz AK, uczestnik powstania warszawskiego (ur. 1922)
• 1947 – Alojzy Kaczmarczyk, oficer i polityk polski (ur. 1896)
• 1948 – Ferdynand I Koburg, car Bułgarii (ur. 1861)
• 1963 – Czesław Straszewicz, polski pisarz (ur. 1904)
• 1974 – Melchior Wańkowicz, polski pisarz, publicysta (ur. 1892)
• 1975 – George Thomson, angielski fizyk, laureat Nagrody Nobla (ur. 1892)
• 1976 – Dalton Trumbo, amerykański pisarz, scenarzysta i reżyser filmowy (ur. 1905)
• 1983:
  • Balthazar Johannes Vorster, południowoafrykański polityk, premier i prezydent RPA (ur. 1915)
  • Felix Bloch, szwajcarski fizyk, laureat Nagrody Nobla (ur. 1905)
• 1985 – Ernst Öpik, estoński astronom (ur. 1893)
• 1988 – Witold Dederko, polski fotografik, fotoreporter, aktor (ur. 1906)
• 1991 – Jan Józef Lipski, polski eseista, krytyk literacki, założyciel KOR (ur. 1926)
• 1994 – Amy Clampitt, amerykańska poetka (ur. 1920)
• 1997 – George Schaefer, amerykański reżyser filmowy (ur. 1920)
• 1999:
  • Tadeusz Kaczyński, polski muzykolog, krytyk muzyczny (ur. 1932)
  • Alfredo Kraus, hiszpański śpiewak operowy (tenor) (ur. 1927)
  • Zbigniew Szymonowicz, polski pianista, kompozytor (ur. 1922)
• 2001 – Aleksiej Suetin, rosyjski szachista, arcymistrz (ur. 1926)
• 2005 – Hermann Bondi, brytyjski matematyk, kosmolog pochodzenia austriackiego (ur. 1919)
• 2006 – Taufa'ahau Tupou IV, król Tonga (ur. 1918)
• 2007 – Jane Wyman, amerykańska aktorka (ur. 1917)
• 2008:
  • Domagoj Kapec, chorwacki hokeista (ur. 1989)
  • Frank Mundus, amerykański łowca rekinów (ur. 1925)
• 2011 – Cliff Robertson, amerykański aktor (ur. 1923)