13 stycznia
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
13 stycznia jest 13. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 352 (w latach przestępnych 353) dni.
Święta
- Imieniny obchodzą: Bogumił, Bogusąd, Falisław, Glafira, Godfryd, Gotfryd, Hilary, Judyta, Leoncjusz, Melania, Remigia, Remigiusz i Weronika.
- Togo – Dzień Wolności
- Wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą:
Wydarzenia w Polsce
Wydarzenia na świecie
- 532 – Powstanie Nika: zbuntowany tłum rozpoczął 5-dniowe oblężenie pałacu cesarza Justyniana I Wielkiego w Konstantynopolu.
- 845 – Na dworze króla wschodniofrankijskiego Ludwika II w Ratyzbonie przyjęło chrzest 14 czeskich książąt wraz ze swymi drużynami.
- 888 – Odon został koronowany na króla zachodnich Franków.
- 1129 – Rozpoczął się synod w Troyes na którym powstała reguła zakonna Templariuszy.
- 1173 – Bela III został koronowany na króla Węgier.
- 1257 – Ryszard z Kornwalii został wybrany na króla Niemiec. 1 kwietnia tego roku inna grupa elektorów wybrała króla Kastylii i Leónu Alfonsa X (podwójna elekcja króla niemieckiego).
- 1408 – Wojna Appenzellu:klęska wojsk szwajcarskich w bitwie pod Bregencją ze szwabskim rycerstwem.
- 1547:
- 1750 – Hiszpania i Portugalia zawarły w Madrycie porozumienie o podziale stref wpływów w Ameryce Południowej.
- 1797 – Wojna brytyjsko-francuska: brytyjska fregata HMS Indefatigable i mniejszy okręt HMS Amazon przechwyciły i doprowadziły do rozbicia na mieliźnie powracający do Francji, po nieudanym desancie na wybrzeżu Irlandii, liniowiec Droits de l'Homme. Zginęło ponad tysiąc członków załogi i przewożonych żołnierzy.
- 1822 – Proklamowano niepodległość Grecji.
- 1848 – II wojna Brytyjczyków z Sikhami: stoczono bitwę pod Chillianwala.
- 1888 – Powstało Towarzystwo National Geographic.
- 1898 – Francuski pisarz Émile Zola opublikował słynny list J'Accuse...! (Oskarżam!) w sprawie afery Dreyfusa.
- 1910 – Po raz pierwszy przeprowadzono transmisję opery przez radio (Nowy Jork).
- 1915 – W wyniku trzęsienia ziemi w regionie Abruzzów we Włoszech zginęło około 29,5 tys. osób.
- 1918 – Wojna domowa w Rosji: Krymski Pułk Konny został rozgromiony przez wojsko bolszewickie w bitwie nad rzeką Almą.
- 1927 – Podpisano niemiecko-włoską umowę o budowie autostrady Hamburg-Mediolan.
- 1935 – W Saarze odbył się plebiscyt w którym ponad 90% głosujących opowiedziało się za przyłączeniem tego regionu do Niemiec.
- 1937 – Ustanowiono honorowy tytuł Ludowego Artysty ZSRR.
- 1939:
- 1940:
- Dokonano oblotu radzieckiego myśliwca Jak-1.
- Ogłoszono powszechną mobilizację w Belgii.
- 1942:
- 1943 – Adolf Hitler ogłosił decyzję o rozpoczęciu wojny totalnej.
- 1944 – Została powołana Komisja Nikołaja Burdenki, która miała udowodnić, że zbrodnia katyńska na polskich oficerach dokonana wiosną 1940 roku przez NKWD, została popełniona przez Niemców w 1941 roku.
- 1945 – Największy aliancki nalot bombowy na Saarbrücken.
- 1949 – I wojna arabsko-izraelska: rozpoczęły się tajne negocjacje pokojowe na greckiej wyspie Rodos.
- 1953 – Dziennik Prawda poinformował o wykryciu rzekomego spisku lekarzy kremlowskich.
- 1957 – Amerykańska firma Wham-O rozpoczęła produkcję frisbee.
- 1963 – Pierwszy prezydent Togo Sylvanus Olympio został obalony i zamordowany w czasie wojskowego zamachu stanu.
- 1964:
- 1966 – W Watykanie odbyły się obchody Milenium chrztu Polski.
- 1972:
- 1973 – Ukazał się debiutancki album amerykańskiej grupy Aerosmith pt. Aerosmith.
- 1977:
- 1979 – Podczas śnieżycy w Rockford w stanie Illinois spadło 191 cm śniegu.
- 1982 – 78 osób zginęło, a 10 zostało rannych w katastrofie Boeinga 737, który krótko po starcie uderzył w most i wpadł do rzeki Potomak w Waszyngtonie.
- 1985 – 428 osób zginęło w katastrofie kolejowej w Etiopii.
- 1986:
- 1987 – Papież Jan Paweł II przyjął na audiencji prywatnej generała Wojciecha Jaruzelskiego.
- 1988 – Lee Teng-hui został prezydentem Tajwanu.
- 1991 – W wyniku ataku armii radzieckiej na Litwinów oblegających wieżę telewizyjną w Wilnie zginęło 14 osób, a 400 zostało rannych.
- 1992 – W Wilnie została podpisana polsko-litewska deklaracja o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy.
- 1993:
- 1998 – Włoski pisarz Alfredo Ormando dokonał w Watykanie aktu samospalenia w proteście przeciwko stosunkowi Kościoła katolickiego do homoseksualistów.
- 2000:
- 2001 – W trzęsieniu ziemi w Salwadorze i Gwatemali zginęły 952 osoby, ponad 5 tys. zostało rannych.
- 2004:
- 2006:
- 2007 – Trzęsienie ziemi o sile 8,3 stopnia w skali Richtera w okolicy Wysp Kurylskich.
- 2009 – W stolicy Łotwy Rydze doszło do antyrządowych zamieszek wywołanych kryzysem ekonomicznym.
- 2011 – Tadżykistan scedował na rzecz Chin sporny obszar o powierzchni 1 tys. km².
- 2012 – Koło wyspy Giglio zatonął włoski statek wycieczkowy Costa Concordia.
Urodzili się
- 1333 – Henryk II, król Kastylii i Leónu (zm. 1379)
- 1505 – Joachim II Hektor, elektor Brandenburgii (zm. 1571)
- 1610 – Maria Anna Habsburg, księżna Bawarii, żona Maksymiliana I (zm. 1665)
- 1659 – Johann Arnold Nering, niemiecki architekt (zm. 1695)
- 1738 – Jan Dekert, polski polityk, prezydent Warszawy (zm. 1790)
- 1807 – Bartłomieja Capitanio, włoska współzałożycielka Suore di Maria Bambina, święta katolicka (zm. 1833
- 1808 – Salmon Chase, amerykański polityk (zm. 1873)
- 1859 – Karl Bleibtreu, niemiecki pisarz (zm. 1928)
- 1864 – Wilhelm Wien, niemiecki fizyk (zm. 1928)
- 1866 – Wasilij Kalinnikow, rosyjski kompozytor (zm. 1901)
- 1870:
- 1875 – Alina Świderska, polska pisarka, tłumaczka (zm. 1963)
- 1877 – Wojciech Rostworowski, polski prawnik, pisarz, publicysta, polityk (zm. 1952)
- 1878 – Antoni Szandlerowski, polski duchowny katolicki, pisarz, teolog (zm. 1911)
- 1880 – Herbert Brenon, amerykański reżyser filmowy pochodzenia irlandzkiego (zm. 1958)
- 1893 – Clark Ashton Smith, amerykański pisarz fantasy i horroru (zm. 1961)
- 1894 – Stanisław Grzmot-Skotnicki, polski dowódca wojskowy, generał, dowódca Pomorskiej Brygady Kawalerii i Grupy Operacyjnej Czersk (zm. 1939)
- 1899 – Kay Francis, amerykańska aktorka (zm. 1968)
- 1901 – Mieczysław Żywczyński, polski duchowny katolicki, historyk, profesor KUL (zm. 1978)
- 1903 – Irena Jurgielewiczowa, polska pisarka (zm. 2003)
- 1904:
- 1905 – Jan Stachniuk, polski filozof, publicysta (zm. 1963)
- 1907 – Stanisław Wygodzki, polski pisarz, tłumacz (zm. 1992)
- 1908 – Tadeusz Kallwejt, polski filmów dokumentalnych (zm. 1969)
- 1909 – Marinus van der Lubbe, holenderski działacz komunistyczny, sprawca podpalenia Reichstagu (zm. 1934)
- 1911 – (lub 1 stycznia) Roman Totenberg, polski skrzypek
- 1914:
- 1919:
- 1921 – Jerzy Pomianowski, polski pisarz, eseista, krytyk teatralny, tłumacz
- 1922 – Albert Lamorisse, francuski reżyser filmowy (zm. 1970)
- 1923 – Adam Mularczyk, polski aktor (zm. 1996)
- 1924:
- 1925 – Gwen Verdon, amerykańska aktorka (zm. 2000)
- 1926 – Michael Bond, angielski pisarz
- 1927:
- 1928 – Ryszard Kłyś, polski pisarz
- 1929 – Waldemar Michna, polski polityk, minister
- 1930:
- 1931 – Witold Filler, polski pisarz, teatrolog, krytyk, satyryk, dziennikarz (zm. 2009)
- 1936 – Giulio de Florian, włoski biegacz narciarski (zm. 2010)
- 1938 – Stefan Krzysztof Kuczyński, polski historyk, profesor (zm. 2010)
- 1939 – Jacek Gmoch, polski piłkarz, trener piłkarski
- 1942:
- 1943 – Boris Gardiner, jamajski piosenkarz i gitarzysta basowy
- 1946 – Bogdan Trochanowski, polski wiolonczelista, kompozytor (zm. 2009)
- 1947 – Jacek Majchrowski, polski prawnik, profesor, historyk doktryn politycznych i prawnych
- 1951:
- 1952 – Krzysztof Górecki, polski aktor
- 1953:
- 1954:
- 1955:
- 1958 – Francisco Buyo, hiszpański piłkarz, bramkarz
- 1959 – James LoMenzo, amerykański muzyk
- 1960 – Aleksandr Uwarow, radziecki piłkarz, trener piłkarski
- 1961:
- 1962 – Sławek Słociński, polski perkusista
- 1963 – Péter Fülöp Kocsis, zwierzchnik Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-węgierskiego
- 1964 – Penelope Ann Miller, amerykańska aktorka
- 1965 – Michael Worth, amerykański aktor, reżyser, scenarzysta, producent filmowy
- 1966 – Patrick Dempsey, amerykański aktor
- 1968 – Gianni Morbidelli, włoski kierowca wyścigowy
- 1969:
- 1970:
- 1971 – Karolina Korwin-Piotrowska, polska dziennikarka
- 1972:
- 1973 – Nikołaj Chabibulin, rosyjski hokeista, bramkarz
- 1974:
- 1975 – Igor Warabida, polski pięcioboista nowoczesny
- 1976:
- 1977:
- 1978:
- 1979:
- 1980:
- 1981:
- 1982:
- 1983:
- 1984:
- 1985:
- 1986:
- 1987 – Radosław Wojtaszek, polski szachista
- 1988:
- 1990 – Žiga Mandl, słoweński skoczek narciarski
- 1991 – Chang Kai-chen, tajwańska tenisistka
- 1992 - Dinah Pfizenmaier, niemiecka tenisistka
Zmarli
- 86 p.n.e. – Gajusz Mariusz, rzymski polityk, wódz (ur. 156 p.n.e.)
- 47 p.n.e. – Ptolemeusz XIII, władca Egiptu (ur. 61 p.n.e.)
- 702 – Jitō, cesarzowa Japonii (ur. 645)
- 858 – Ethelwulf, król Kentu i Wessexu (ur. ok. 795)
- 888 – Karol Otyły, cesarz rzymski, król zachodniofrankijski (ur. 839)
- 1177 – Henryk II Jasomirgott, książę Bawarii, margrabia i książę Austrii (ur. 1107)
- 1330 – Fryderyk III Piękny, książę Austrii (ur. 1289)
- 1352 – Władysław legnicki, książę legnicki (ur. 1296)
- 1363 – Meinhard III, hrabia Tyrolu (ur. 1344)
- 1599 – Edmund Spenser, angielski poeta (ur. ok. 1552)
- 1625 – Jan Brueghel, flamandzki malarz (ur. 1568)
- 1766 – Fryderyk V Oldenburg, król Danii i Norwegii (ur. 1723)
- 1797 – Elżbieta Krystyna Braunschweig-Bevern, królowa Prus, żona Fryderyka II (ur. 1715)
- 1852 – Faddiej Bellingshausen, rosyjski badacz Antarktydy (ur. 1778)
- 1859
- 1865 – Józef Dzierzkowski, polski pisarz, dziennikarz (ur. 1807)
- 1894 – Jerzy Aleksandrowicz, polski botanik, ogrodnik (ur. 1819)
- 1906 – Aleksandr Popow, rosyjski fizyk (ur. 1859)
- 1909 – Adam Bełcikowski, polski historyk literatury, dramatopisarz i poeta (ur. 1839)
- 1911 – Władysław Czachórski, polski malarz (ur. 1850)
- 1929 – Wyatt Earp, amerykański bohater Dzikiego Zachodu (ur. 1848)
- 1941 – James Joyce, irlandzki pisarz (ur. 1882)
- 1944 – Zygmunt Biesiadecki, polski aktor (ur. 1894)
- 1955 – Seweryn Hammer, polski filolog klasyczny, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (ur. 1883)
- 1962 – Ernie Kovacs, amerykański aktor (ur. 1919)
- 1963 – Witold Pogorzelski, polski matematyk, profesor Politechniki Warszawskiej (ur. 1895)
- 1972 – Edward Fiszer, polski poeta, autor tekstów piosenek (ur. 1916)
- 1973 – Fernando Cento, włoski duchowny katolicki, kardynał (ur. 1883)
- 1975 – Natalia Szymańska, polska aktorka (ur. 1896)
- 1978 – Hubert Humphrey, amerykański polityk, wiceprezydent USA (ur. 1911)
- 1979:
- 1980 – Stefan Klonowski, polski publicysta, tłumacz (ur. 1903)
- 1982 – Marcel Camus, francuski reżyser filmowy (ur. 1912)
- 1984 – Władysław Rymkiewicz, polski pisarz (ur. 1900)
- 1985 – Adam Marczyński, polski malarz, grafik, scenograf (ur. 1908)
- 1988 – Chiang Ching-kuo, tajwański polityk (ur. 1910)
- 1993 – René Pleven, francuski polityk, premier Francji (ur. 1901)
- 1994 – Gjon Karma, albański aktor (ur. 1915)
- 2000:
- 2002 – Ted Demme, amerykański reżyser filmowy (ur. 1963)
- 2004 – Aleksander Stalijski, bułgarski polityk (ur. 1924)
- 2006 – Richard Dalitz, angielski fizyk (ur. 1925)
- 2007:
- 2008 – Karol Jonca, polski prawnik, publicysta, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego (ur. 1930)
- 2009:
- 2010:
- 2011:
- 2012: