15 maja
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
15 maja jest 135. (w latach przestępnych 136.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 230 dni.
Święta
- Imieniny obchodzą: Andrzej, Atanazy, Cecyliusz, Czcibora, Dionizja, Florencjusz, Florenty, Izydor, Jan, Kasjusz, Maksym, Miłość, Nadzieja, Paweł, Piotr, Retycjusz, Retycja, Retyk, Stanibor, Strzeżysław, Symplicjusz, Symplicja, Wiktoryn, Zofia.
- Meksyk, Korea Południowa – Dzień Nauczyciela
- Międzynarodowe – Międzynarodowy Dzień Rodzin (proklamowane przez Zgromadzenie Ogólne ONZ)
- Paragwaj – Święto Niepodległości
- Polska – Dzień Polskiej Niezapominajki
- Wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:
Wydarzenia w Polsce
Wydarzenia na świecie
- 392 – Wódz Franków Arbogast skłonił do samobójstwa lub kazał zamordować cesarza rzymskiego Walentyniana II i uczynił marionetkowym cesarzem Eugeniusa.
- 756 – Abd ar-Rahman I został emirem Kordoby.
- 1004 – Król niemiecki Henryk II koronował się w Pawii na króla Włoch.
- 1239 – Król Szkocji Aleksander II ożenił się z Francuzką Marią de Coucy.
- 1252 – Papież Innocenty IV wydał bullę Ad extirpanda, w której zezwolił na stosowanie tortur wobec heretyków.
- 1403 – Wojna Appenzellu: bitwa pod Vögelinsegg.
- 1464 – Wojna Dwóch Róż: zwycięstwo Yorków w bitwie pod Hexham.
- 1525 – Wojna chłopska w Niemczech: klęską powstańców zakończyła się bitwa pod Frankenhausen.
- 1536 – Anna Boleyn, druga żona króla Anglii Henryka VIII, została skazana na śmierć przez ścięcie.
- 1548 – Cesarz niemiecki Karol V ogłosił Interim augsburskie.
- 1567 – Królowa Szkotów Maria I Stuart wyszła za mąż po raz trzeci, za Jamesa Hepburna, 4 hrabiego Bothwell.
- 1602 – Bartholomew Gosnold jako pierwszy Europejczyk dopłynął do półwyspu w dzisiejszym Massachusetts, który nazwał Cape Cod (Przylądek Dorsza).
- 1618 – Johannes Kepler sformułował swoje trzecie prawo.
- 1642 – Abbas II został koronowany na szacha Persji.
- 1702:
- 1768 – Został zawarty traktat wersalski, na mocy którego Republika Genui zrzekła się swoich pretensji do władzy nad Korsyką i oddała prawa do niej Francji za 2 miliony lirów długu, jaki miała wobec Ludwika XV.
- 1792 – I koalicja antyfrancuska: Francja wypowiedziała wojnę Królestwu Sardynii.
- 1796 – I koalicja antyfrancuska: Napoleon Bonaparte zajął Mediolan.
- 1800 – W londyńskim teatrze doszło do nieudanej próby zamachu na króla Jerzego III.
- 1811 – Paragwaj ogłosił niepodległość (od Hiszpanii).
- 1836 − Angielski astronom Francis Baily, podczas obserwacji obrączkowego zaćmienia Słońca odkrył zjawisko zwane dziś perłami Baily'ego, do którego dochodzi gdy światło słoneczne przedostaje się przez nierówności na brzegu Księżyca.
- 1848 – Rewolucja lutowa: na wieść o wybuchu powstania wielkopolskiego w Paryżu odbyła się demonstracja na rzecz niepodległości Polski (tzw. dzień polski).
- 1849 – Wojska króla Obojga Sycylii Ferdynanda II brutalnie zdławiły republikańskie powstanie na Sycylii.
- 1860 – Włoska wojna wyzwoleńcza: wojska powstańcze Giuseppe Garibaldiego pokonały siły Burbonów w bitwie pod Calatafimi.
- 1862 – Wojna secesyjna: zwycięstwo Konfederatów w bitwie pod Drewry's Bluff.
- 1878 – Powstała Tokijska Giełda Papierów Wartościowych.
- 1891 – Papież Leon XIII ogłosił encyklikę Rerum novarum.
- 1892 – Giovanni Giolitti został premierem Włoch.
- 1904 – Wojna rosyjsko-japońska: krążownik pancernopokładowy Yoshino został staranowany i zatopiony we mgle przez płynący za nim krążownik pancerny Kasuga. Zginęło 319 członków załogi, uratowano jedynie 19. Tego samego dnia flota japońska utraciła też dwa pancerniki na minach.
- 1905 – Założono Las Vegas w Nevadzie.
- 1910:
- 1911 – Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych, zgodnie z ustawą antymonopolową nakazał podział międzynarodowej korporacji Standard Oil, kierowanej przez Johna D. Rockefellera.
- 1917 – I wojna światowa: rozpoczęła się bitwa w cieśninie Otranto.
- 1918 – Porażką komunistów zakończyła się wojna domowa w Finlandii.
- 1919 – Wojna grecko-turecka: armia grecka rozpoczęła okupację wojenną Izmiru.
- 1922 – W Genewie Polska i Niemcy przyjęły konwencję dotyczącą spraw ludnościowych i własnościowych na Górnym Śląsku po plebiscycie z 1921 roku.
- 1926 – Radio Zagrzeb rozpoczęło regularne nadawanie programu.
- 1928 – Odbyła się premiera pierwszego filmu rysunkowego z Myszką Miki.
- 1929 – 125 osób zginęło w pożarze kliniki w Cleveland w amerykańskim stanie Ohio.
- 1930 – Ellen Church jako pierwsza w historii stewardesa obsługiwała pasażerów w samolocie United Airlines, lecącym z Oakland w Kalifornii do Chicago.
- 1931 – Papież Pius XI wydał encyklikę Quadragesimo anno.
- 1932 – W czasie nieudanej próby zamachu stanu, grupa 11 japońskich młodych oficerów marynarki wtargnęła do domu premiera Inukaia Tsuyoshiego, który zginął od kul. Zamachowcy planowali zamordować także przebywającego z wizytą w Japonii amerykańskiego aktora Charlie'go Chaplina, który jednak wraz z synem premiera wybrał się obejrzeć walki sumo.
- 1934 – Na Łotwie doszło do zamachu stanu, przeprowadzonego przez Kārlisa Ulmanisa.
- 1935 – Otwarto pierwszą linię moskiewskiego metra.
- 1940 – W San Bernardino w Kalifornii bracia Dick i Mac McDonaldowie założyli firmę McDonald's.
- 1941 – II wojna światowa w Afryce: Brytyjczycy rozpoczęli operację "Brevity", której celem było wyzwolenie Tobruku.
- 1943:
- 1948 – Wybuchła I wojna izraelsko-arabska.
- 1949 – Papież Pius XII kanonizował Joannę de Lestonnac.
- 1950 – Otwarto nowy Ratusz w Oslo.
- 1951:
- Czesław Miłosz, wówczas urzędnik w polskiej ambasadzie w Paryżu, poinformował na konferencji prasowej o zerwaniu współpracy z władzami komunistycznymi i pozostaniu na emigracji.
- W Pradze otwarto pierwszą na świecie Izbę wytrzeźwień.
- 1955:
- Fidel Castro został na mocy amnestii zwolniony z więzienia.
- Francuska wyprawa dokonała pierwszego wejścia na himalajski ośmiotysięcznik Makalu.
- Ministrowie spraw zagranicznych 4 mocarstw okupacyjnych i Austrii podpisali w Wiedniu traktat przywracający austriacką niepodległość oraz przewidujący jej neutralność i zakaz wchodzenia w związki gospodarcze i polityczne z Niemcami.
- 1956 – Wystartował pierwszy program chorwackiej telewizji publicznej HRT1 (jako TVZ1).
- 1957 – Na wyspie Malden na Pacyfiku Wielka Brytania przeprowadziła pierwszy test bomby wodorowej.
- 1958:
- W Akrze, stolicy Ghany, zorganizowano pierwszą Konferencję Niepodległych Krajów Afryki.
- ZSRR dokonał drugiego, tym razem udanego startu sztucznego satelity Sputnik 3.
- 1960 – W ZSRR wystrzelono sztucznego satelitę Sputnik 4.
- 1963 – Gordon Cooper odbył lot kosmiczny na pokładzie statku Mercury-Atlas 9, ostatni w ramach Programu "Merkury".
- 1974 – 3 terrorystów z Ludowego Frontu Wyzwolenia Palestyny przekroczyło w przebraniu za izraelskich żołnierzy granicę libańsko-izraelską i ostrzelało autobus, zabijając 2 Izraelki i raniąc 6 osób. Następnie wkroczyli do wsi Maalot, gdzie zabili 3 Izraelczyków i zajęli szkołę podstawową, biorąc jako zakładników grupę 90 uczniów z nauczycielami. Podczas nieudanej akcji odbicia zakładników przeprowadzonej przez izraelskich komandosów zginęło 26 osób (w tym wszyscy terroryści i jeden komandos), a 17 zostało rannych.
- 1976 – 52 osoby zginęły w katastrofie samolotu An-24 na Ukrainie.
- 1987 – Została wystrzelona radziecka bojowa stacja kosmiczna Polus.
- 1988 – Rozpoczęła się ewakuacja wojsk radzieckich z Afganistanu.
- 1989:
- 1990:
- 1991:
- 1992 – Podpisano Traktat taszkiencki.
- 1993 – W irlandzkim Millstreet odbył się 38. Konkurs Piosenki Eurowizji.
- 1996 – Premiera filmu Kola.
- 1997:
- 22 lata po zakończeniu wojny w Laosie, Stany Zjednoczone przyznały się oficjalnie do brania w niej udziału, czemu dotąd zaprzeczały.
- Rozpoczęła się misja STS-84 wahadłowca Atlantis.
- 1998 – Premiera filmu Zaklinacz koni.
- 2000 – Armia brytyjska rozpoczęła ewakuację swoich obywateli z ogarniętego wojną domową Sierra Leone (operacja "Palliser").
- 2001 – Został wystrzelony satelita telekomunikacyjny Intelsat 10.
- 2004:
- 2005 – W Etiopii odbyły się wybory parlamentarne.
- 2006 – Giorgio Napolitano został prezydentem Włoch.
- 2007 – 25 osób zginęło, a ponad 30 zostało rannych w samobójczym zamachu bombowym w pakistańskim Peszawarze.
- 2010 – Niespełna 17-letnia Australijka Jessica Watson zawinęła swym jachtem do portu w Sydney, kończąc jako najmłodsza osoba w historii samotny rejs dookoła świata.
- 2012 – François Hollande został prezydentem Francji.
Urodzili się
- 1567 – Claudio Monteverdi, włoski kompozytor i śpiewak operowy, skrzypek (zm. 1643)
- 1633 – Sebastian Vauban, francuski inżynier, konstruktor fortyfikacji (zm. 1707)
- 1773 – Klemens Lothar von Metternich, austriacki polityk, dyplomata (zm. 1859)
- 1822 – Wanda Malczewska, polska mistyczka, błogosławiona
- 1849 – Zofia Urbanowska, polska pisarka (zm. 1939)
- 1850 – Jan Beyzym, polski misjonarz, błogosławiony (zm. 1912)
- 1856 – L. Frank Baum, amerykański pisarz (zm. 1919)
- 1859 – Pierre Curie, francuski fizyk, mąż Marii Skłodowskiej-Curie (zm. 1906)
- 1861 – Paul Blau, niemiecki duchowny, superintendent generalny Kościoła Ewangelicko-Unijnego w Wielkopolsce (zm. 1944)
- 1873 – Pawło Skoropadski, ukraiński polityk i wojskowy (zm. 1945)
- 1874 – Richard Schirrmann, niemiecki twórca schronisk młodzieżowych (zm. 1961)
- 1877 – Gabriel Faure, pisarz francuski (zm. 1962)
- 1885 – Marian Kukiel, polski dowódca wojskowy, generał, historyk, działacz społeczny i polityczny, minister (zm. 1973)
- 1889 – Tadeusz Zwisłocki, polski inżynier chemik (zm. 1929)
- 1890:
- 1891 – Michaił Bułhakow, rosyjski pisarz (zm. 1940)
- 1894 – Ture Ödlund, szwedzki curler (zm. 1942)
- 1895 – Astrid Zachrison, szwedzka rekordzistka długowieczności (zm. 2008)
- 1902 – Anny Ondra, czeska aktorka (zm. 1987)
- 1910 – Constance Cummings, amerykańska aktorka (zm. 2005)
- 1911 – Max Frisch, szwajcarski pisarz, dramaturg, architekt (zm. 1991)
- 1914:
- 1915:
- 1916 – Zofia Turowicz, polska działaczka niepodległościowa, pilotka (zm. 2012)
- 1917 – Jerzy Duszyński, polski aktor (zm. 1978)
- 1918:
- 1919:
- 1920 – Nasrallah Piotr Sfeir, marokański duchowny katolicki, maronicki patriarcha Antiochii, kardynał
- 1921:
- 1922:
- 1923 – Richard Avedon, amerykański fotograf (zm. 2004)
- 1925:
- 1926:
- 1929 – Andrew Bertie, angielski wielki mistrz zakonu joannitów (zm. 2008)
- 1930:
- 1931:
- 1937:
- 1939 – Stanisław Dróżdż, polski poeta, artysta sztuk wizualnych (zm. 2009)
- 1946 – Henryk Sołkiewicz, polski wiceadmirał, doktor nauk wojskowych
- 1951:
- 1952 – Chazz Palminteri, amerykański aktor, scenarzysta, reżyser, producent filmowy
- 1953 – Mike Oldfield, brytyjski muzyk
- 1954:
- 1955:
- 1956:
- 1959:
- 1960:
- 1961 – Katrin Cartlidge, brytyjska aktorka (zm. 2002)
- 1962 – Adam Wendt, polski saksofonista zespołu Walk Away
- 1963:
- 1965 – Raí, brazylijski piłkarz
- 1966:
- 1967:
- 1968:
- 1970:
- 1971:
- 1972:
- 1973:
- 1974:
- 1976 – Jacek Krzynówek, polski piłkarz
- 1978:
- 1979:
- 1980 – O.S.T.R., polski raper
- 1981:
- 1982:
- 1980 – Radu Basalau, rumuński rugbysta
- 1987 – Andy Murray, brytyjski tenisista
- 1989 – Kenneth Gangnes, norweski skoczek narciarski
- 1995 – Ksenia Sitnik, białoruska piosenkarka
Zmarli
- 884 – Maryn I, papież (ur. ? )
- 1036 – Go-Ichijō, cesarz Japonii (ur. 1008)
- 1157 – Jurij I Dołgoruki, wielki książę kijowski, (ur. ok. 1090)
- 1376 – Naong Hyegŭn, koreański mistrz sǒn, (ur. 1320)
- 1674 – Kazimierz Florian Czartoryski, polski duchowny katolicki, prymas Polski (ur. 1620)
- 1702 – Feliks Kazimierz Potocki, hetman wielki koronny (ur. 1630)
- 1765 – Walenty Żebrowski,bernardyn, polski malarz, polichromista, (ur. ?)
- 1847 – Daniel O'Connell, irlandzki polityk (ur. 1775)
- 1864 – Ignacy Humnicki, polski dramatopisarz (ur. 1798)
- 1877 – Kazimierz Woyda, polski polityk, prezydent Warszawy (ur. 1812)
- 1886 – Emily Dickinson, amerykańska poetka (ur. 1830)
- 1905 – Adrian Głębocki, polski malarz, rysownik, litograf, pedagog (ur. 1833)
- 1912 – Octave Garnier, francuski anarchista (ur. 1889)
- 1931 – Leon Petrażycki, polski prawnik, filozof, socjolog prawa, etyk i logik (ur. 1867)
- 1935 – Stanisław Dnistrianski, ukraiński działacz polityczny, prawnik, wykładowca uniwersytecki (ur. 1870)
- 1946 – Eberhard Schöngarth, niemiecki prawnik, zbrodniarz nazistowski (ur. 1903)
- 1953 – Stefania Zieleńczyk, polska nauczycielka, autorka podręczników oświatowo-pedagogicznych dla dzieci, matka poety Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (ur. 1890)
- 1964 – Wanda Jarszewska, polska aktorka (ur. 1888)
- 1967 – Edward Hopper, amerykański malarz (ur. 1882)
- 1969 – Adam Bunsch, polski malarz, dramatopisarz (ur. 1896)
- 1990 – Jerzy Drzewiecki, polski konstruktor lotniczy, pilot doświadczalny (ur. 1902)
- 1993 – Andrzej Kuśniewicz, polski pisarz (ur. 1904)
- 1997 – Andrzej Drawicz, polski eseista, krytyk literacki, tłumacz (ur. 1932)
- 2001 – Jean-Philippe Lauer, francuski egiptolog, archeolog i architekt (ur. 1902)
- 2005 – Aulis Kallakorpi, fiński skoczek narciarski, skoczek do wody, gimnastyk (ur. 1929)
- 2006 – Eric Otero, amerykański kulturysta (ur. 1969)
- 2007:
- 2008:
- 2009:
- 2010:
- 2011:
- 2012 – Carlos Fuentes, meksykański pisarz (ur. 1928)