16 listopada

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

16 listopada jest 320. (w latach przestępnych 321.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 45 dni.

Święta

• imieniny obchodzą: Agnieszka, Audomar, Ariel, Aureliusz, Dionizy, Edmund, Eucheriusz, Gertruda, Łucja, Małgorzata, Niedamir, Otmar i Patrokles.
• Bhutan – Urodziny Króla
• Islandia – Dzień Języka Islandzkiego
• międzynarodowe – Międzynarodowy Dzień Tolerancji (ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1966 roku)
• Niemcy – Dzień Pamięci o Ofiarach Hitleryzmu i Wojen Światowych
• Polska – Dzień Służby Zagranicznej
• wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:
  • rzymskie bazyliki świętych Apostołów Piotra i Pawła
  • Matka Boża Ostrobramska
  • św. Agnieszka z Asyżu (dziewica)
  • św. Eucheriusz z Lyonu (biskup)
  • św. Gertruda (dziewica)
  • św. Józef Moscati (lekarz) (również 12 kwietnia)
  • św. Małgorzata Szkocka (królowa Szkocji)

Wydarzenia w Polsce

• 1611 – Przed kościołem św. Anny w Warszawie elektor brandenburski Jan Zygmunt Hohenzollern złożył hołd lenny Zygmuntowi III Wazie.
• 1794 – Pod Radoszycami skapitulował ostatni oddział powstańczy insurekcji kościuszkowskiej.
• 1846 – Austria dokonała aneksji obszaru Wolnego Miasta Krakowa (tzw. Rzeczpospolita Krakowska).
• 1863 – Powstanie styczniowe: zwycięstwo powstańców w bitwie pod Rossoszem.
• 1900 – Przed nieistniejącym już Hotelem Germania we Wrocławiu chora psychicznie zamachowczyni rzuciła toporkiem w stronę powozu cesarza Niemiec Wilhelma II.
• 1904 – W Warszawie uruchomiono pierwszą centralę telefoniczną.
• 1910 – Miasto Sopot zakupiło miejscowość Karlikowo.
• 1912 – Oddano do użytku zaporę w Pilchowicach na rzece Bóbr.
• 1914 – I wojna światowa:
  • Rozpoczęła się bitwa pod Krakowem.
  • Zwycięstwo wojsk niemieckich nad rosyjskimi w bitwie pod Kutnem.
• 1918:
  • Notyfikowano powstanie Państwa Polskiego ( Telegram Piłsudskiego).
  • W Międzyrzecu Podlaskim żołnierze niemieccy zamordowali 22 żołnierzy POW broniących pałacu Potockich i co najmniej kolejne 22 osoby ludności cywilnej.
• 1930 – Odbyły się wybory parlamentarne.
• 1940 – Hitlerowcy utworzyli getto warszawskie.
• 1945 – Dekretem Rady Ministrów została powołana Komisja Specjalna do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym.
• 1950 – W Warszawie rozpoczął obrady II Światowy Kongres Pokoju.
• 1959 – Premiera filmu Kamienne niebo.
• 1964:
  • Premiera filmu Rachunek sumienia.
  • Sejm przyjął ustawę o Polskim Czerwonym Krzyżu.
• 1968 – Zakończył się V zjazd PZPR.
• 1979 – Premiera filmu Amator.
• 1982 – Wycofany ze służby żaglowiec Dar Pomorza został przekazany Centralnemu Muzeum Morskiemu w Gdańsku.
• 1984 – W Operetce Warszawskiej odbyła się prapremiera musicalu Boso, ale w ostrogach wg powieści Stanisława Grzesiuka.
• 1989:
  • Przystąpiono do demontażu pomnika Feliksa Dzierżyńskiego w Warszawie
  • Sejm przyjął ustawę amnestyjną.
• 1993 – Sejm przyjął ustawę lustracyjną.
• 1999 – W Katowicach otwarto centrum handlowo-usługowe 3 Stawy.
• 2000 – Sejm przyjął ustawę o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
• 2007:
  • Otwarto nowy gmach Muzeum Miasta Gdyni.
  • Został zaprzysiężony I rząd Donalda Tuska.

Wydarzenia na świecie

• 1492 – Meteoryt kamienny o wadze 127 kg spadł w okolicy miejscowości Ensisheim w Alzacji.
• 1500 – Go-Kashiwabara został cesarzem Japonii.
• 1531 – Pokój w Kappel zakończył wojnę pomiędzy kantonami protestanckimi i katolickimi w Szwajcarii.
• 1532 – Hiszpański podbój Peru: pod Cajamarca Hiszpanie pod wodzą Francisco Pizarro dokonali rzezi 4 tys. nieuzbrojonych Inków i wzięli do niewoli ich wodza Atahualpę.
• 1542 – Juan Rodríguez Cabrillo odkrył Zatokę Monterey w Kalifornii.
• 1632 – Wojna trzydziestoletnia: bitwa pod Lützen pomiędzy wojskami szwedzkimi a habsburskimi, w której zginął król Szwecji Gustaw II Adolf.
• 1797 – Fryderyk Wilhelm III został królem Prus.
• 1835 – Pojawiła się Kometa Halleya.
• 1848:
  • W Londynie odbył się ostatni publiczny koncert Fryderyka Chopina.
  • Został odkryty księżyc Saturna Hyperion.
• 1849 – Fiodor Dostojewski został skazany na śmierć. Wyrok zmieniono tuż przed egzekucją.
• 1855 – David Livingstone odkrył Wodospady Wiktorii na rzece Zambezi w Afryce.
• 1893 – Założono klub piłkarski Sparta Praga.
• 1896 – Uruchomiono elektrownię wodną na Niagarze.
• 1904 – John Ambrose Fleming złożył wniosek o opatentowanie lampy elektronowej.
• 1907:
  • Brytyjski transatlantyk RMS Mauretania wypłynął w swój dziewczy rejs z Liverpoolu do Nowego Jorku.
  • Oklahoma jako 46. stan przystąpiła do Unii.
• 1908 – W ramach skrajnie prawicowej Akcji Francuskiej powstała organizacja młodzieżowa Kameloci Króla.
• 1909:
  • Powstała pierwsza na świecie, używająca sterowców niemiecka linia lotnicza DELAG.
  • Założono holenderski klub FC Eindhoven.
• 1914 – Utworzono Bank Rezerw Federalnych w Nowym Jorku.
• 1917 – Georges Clemenceau został po raz drugi premierem Francji.
• 1918 – Proklamowano Republikę Węgierską.
• 1920 – Założono australijskie linie lotnicze Qantas.
• 1924 – Jüri Jaakson został prezydentem Estonii.
• 1930 – Powstała Narodowosocjalistyczna Duńska Partia Robotnicza (DNSAP).
• 1933:
  • W Wenezueli amerykański pilot Jimmie Angel odkrył z powietrza Salto del Angel, najwyższy wodospad na świecie.
  • ZSRR i Stany Zjednoczone nawiązały stosunki dyplomatyczne.
• 1938:
  • Albert Hofmann dokonał syntezy LSD.
  • Hiszpańska wojna domowa: decydujące strategiczne zwycięstwo sił nacjonalistycznych w bitwie nad Ebro (25 lipca- 16 listopada).
• 1939 – Al Capone został zwolniony przedterminowo z więzienia.
• 1940 – W odwecie za zbombardowanie Coventry dwa dni wcześniej, samoloty RAF dokonały nalotu na Hamburg.
• 1944 – 3106 osób zginęło podczas alianckiego nalotu dywanowego na niemieckie miasto Düren.
• 1945 – Powstało UNESCO.
• 1952 – Nad Atolem Eniwetok Amerykanie przeprowadzili próbny wybuch bomby atomowej Ivy King.
• 1956 – Zlikwidowano komunikację tramwajową w stolicy Szkocji Edynburgu.
• 1959 – 42 osoby zginęły w Zatoce Meksykańskiej w katastrofie należącego do National Airlines samolotu Douglas DC-7, lecącego z Tampy do Nowego Orleanu.
• 1965 – W kierunku Wenus została wystrzelona radziecka sonda Wenera 3, pierwszy obiekt, który dotknął powierzchni innej planety.
• 1967 – W katastrofie samolotu Ił-18B pod Swierdłowskiem zginęło 130 osób.
• 1970:
  • Dokonano oblotu amerykańskiego samolotu pasażerskiego Lockheed L-1011 TriStar.
  • W wyniku wojskowego zamachu stanu władzę w Syrii przejął Hafiz al-Assad.
• 1972 – W Paryżu została przyjęta Konwencja o ochronie światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego.
• 1973 – Na amerykańską stację orbitalną Skylab przybyła trzecia i ostatnia misja załogowa.
• 1974 – Wysłano Wiadomość Arecibo, skierowaną do potencjalnych cywilizacji pozaziemskich.
• 1979 – Otwarto pierwszą linię metra w Bukareszcie.
• 1981 – 99 osób zginęło w katastrofie samolotu Tu-154B w rosyjskim Norylsku.
• 1988:
  • Rada Najwyższa Estońskiej SRR uchwaliła deklarację suwerenności.
  • W pierwszych od ponad 10 lat wolnych wyborach parlamentarnych w Pakistanie zwyciężyła Pakistańska Partia Ludowa pod przywództwem Benazir Bhutto.
• 1989 – 8 osób, w tym 6 księży jezuitów, zostało zamordowanych na Uniwersytecie Środkowoamerykańskim w stolicy Salwadoru San Salvador przez wojskowy szwadron śmierci.
• 1996:
  • Matka Teresa z Kalkuty otrzymała honorowe obywatelstwo USA.
  • Rosyjska sonda kosmiczna Mars 96 rozbiła się krótko po stracie na Pacyfiku.
  • W zamachu bombowym na budynek zamieszkany przez rodziny rosyjskich strażników granicznych w Kaspijsku w Dagestanie zginęło 67 osób.
• 2000 – Bill Clinton jako pierwszy prezydent USA przybył z wizytą do Wietnamu.
• 2003 – W Porto otwarto Stadion Smoka.
• 2004:
  • NASA: bezzałogowy samolot eksperymentalny X-43 ustanowił rekord prędkości dla samolotów, osiągając 9,6 macha (11,3 tys. km/h).
  • Wojna w Iraku: wojska amerykańskie zdobyły Faludżę.
• 2007:
  • Muhammad Mian Soomro został premierem Pakistanu.
  • Odbudowano i uruchomiono ponownie pierwszy komputer Colossus.
• 2009 – Rozpoczęła się misja STS-129 wahadłowca Atlantis.
• 2010 – Ogłoszono zaręczyny księcia Williama i Catherine Middleton.

Urodzili się

•    42 p.n.e. – Tyberiusz, cesarz rzymski (zm. 37)
• 1603 – Augustyn Kordecki, polski zakonnik, paulin, przeor klasztoru na Jasnej Górze (zm. 1673)
• 1717 – Jean Le Rond d'Alembert, francuski matematyk, filozof, współredaktor Wielkiej Encyklopedii Francuskiej (zm. 1783)
• 1766 – Rodolphe Kreutzer, francuski skrzypek, nauczyciel, kompozytor, dyrygent (zm. 1831)
• 1810 – Karel Hynek Mácha, czeski poeta (zm. 1836)
• 1814 – Edmund Wasilewski, polski poeta (zm. 1846)
• 1816 – Andrei Mureşanu, rumuński poeta, publicysta, tłumacz i działacz narodowy (zm. 1863)
• 1835 – Eugenio Beltrami, włoski matematyk (zm. 1900)
• 1836 – David Kalākaua, król Hawajów (zm. 1891)
• 1881 – Domenico Alaleona, włoski kompozytor (zm. 1928)
• 1892 – Wiktor Biegański, polski aktor, reżyser teatralny i filmowy (zm. 1974)
• 1895 – Paul Hindemith, niemiecki kompozytor, dyrygent (zm. 1963)
• 1896 – Lady Joan Lindsay, australijska pisarka (zm. 1984)
• 1897:
  • Mieczysław Lepecki, polski pisarz, adiutant marszałka Józefa Piłsudskiego (zm. 1969)
  • Stanisław Stande, polski poeta (zm. 1937)
• 1900 – Wacław Czerwiński, polski konstruktor lotniczy (zm. 1988)
• 1901 – Martin Melzer, SS-Hauptsturmfuhrer, dowódca straży watowniczych w obozach Dachau, Neuengamme i Majdanek (zaginął w 1944)
• 1902 – Stefan Grzybowski, polski prawnik, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (zm. 2003)
• 1903 – Väinö Liikkanen, fiński biegacz narciarski (zm. 1957)
• 1904 – Renée Saint-Cyr, francuska aktorka (zm. 2004)
• 1905:
  • Ettore Cunial, włoski duchowny katolicki, arcybiskup (zm. 2005)
  • Mikko Husu, fiński biegacz narciarski (zm. 1977)
• 1906 – Henri Charrière, francuski przestępca, autor pamiętników (zm. 1973)
• 1907 – Burgess Meredith, amerykański aktor (zm. 1997)
• 1908 – Raymond Peynet, francuski grafik (zm. 1999)
• 1913 – Bolesław Wierzbiański, polski dziennikarz, polityk, działacz emigracji niepodległościowej w USA (zm. 2003)
• 1918:
  • Antoni Kępiński, polski psychiatra (zm. 1972)
  • Sławomir Wyszkowski, polski elektrotechnik, kierownik Oddziału Instytutu Elektrotechniki w Gdańsku (zm. 2011)
• 1919:
  • Anatolij Dobrynin, rosyjski dyplomata, polityk (zm. 2010)
  • Natan Gross, polski reżyser, scenarzysta, pisarz (zm. 2005)
• 1921 – Ben Weisman, amerykański tekściarz (zm. 2007)
• 1922:
  • Hoàng Minh Chính, wietnamski działacz Komunistycznej Partii Wietnamu (zm. 2008)
  • Henryk Markiewicz, polski historyk i teoretyk literatury
  • Janusz Morgenstern, polski reżyser filmowy (zm. 2011)
  • José Saramago, portugalski pisarz, laureat Nagrody Nobla (zm. 2010)
• 1926:
  • Alfons Flinik, polski hokeista na trawie (zm. 2003)
  • Aleksiej Suetin, rosyjski szachista, arcymistrz (zm. 2001)
  • Roman Zimand, polski krytyk, historyk literatury i publicysta (zm. 1992)
• 1927 – Edmund Trempała, polski profesor dr hab. nauk humanistycznych, pedagog (zm. 2011)
• 1928 – Clu Gulager, amerykański aktor
• 1930:
  • Chinua Achebe, nigeryjski pisarz
  • Bogdan Wojdowski, polski pisarz, krytyk literacki i teatralny, publicysta (zm. 1994)
• 1931 – Hubert Sumlin, amerykański wokalista, gitarzysta bluesowy (zm. 2011)
• 1934 – Janusz Gazda, polski krytyk filmowy
• 1935 – Mohammed Hussein Fadlallah, libański teolog muzułmański, wielki ajatollah Libanu (zm. 2010)
• 1936 – Joaquín Navarro-Valls, hiszpański dziennikarz, lekarz, dyrektor biura prasowego Stolicy Apostolskiej
• 1946:
  • Terence McKenna, amerykański pisarz i filozof (zm. 2000)
  • Edmund Pietrzak, polski finansista, dziennikarz (zm. 2007)
• 1948 – Mate Parlov, chorwacki bokser (zm. 2008)
• 1950:
  • Władimir Kondra, rosyjski siatkarz
  • Marzena Trybała, polska aktorka
• 1951 – Paula Vogel, amerykańska dramatopisarka
• 1957:
  • Jacques Gamblin, francuski aktor
  • Stefan Moszoro-Dąbrowski, polski duchowny katolicki z Opus Dei
  • Tomasz Wełnicki, polski dziennikarz, polityk (zm. 2011)
• 1958 – Edward Sarul, polski lekkoatleta, kulomiot
• 1960 – Martina Schröter, niemiecka wioślarka
• 1962 – Giovanni Cervone, włoski piłkarz, bramkarz
• 1963 – Zina Garrison, amerykańska tenisistka
• 1964:
  • Valeria Bruni Tedeschi, włoska aktorka
  • Diana Krall, kanadyjska wokalistka jazzowa
• 1965 – Dave Kushner, amerykański gitarzysta grupy Velvet Revolver
• 1966:
  • Christian Lorenz, niemiecki klawiszowiec zespołu Rammstein
  • Jimmy Nilsen, szwedzki żużlowiec
• 1967 – Lisa Bonet, amerykańska aktorka, reżyser
• 1968:
  • Vlado Šola, chorwacki piłkarz ręczny, bramkarz
  • Melvin Stewart, amerykański pływak
  • Janusz Szrom, polski wokalista jazzowy
• 1970 – Martha Plimpton, amerykańska aktorka
• 1971:
  • Tanja Damaske, niemiecka lekkoatletka, oszczepniczka
  • Aleksandr Popow, rosyjski pływak
• 1972 – Bogdan Zając, polski piłkarz
• 1973:
  • Mathieu Bozzetto, francuski snowboardzista
  • Joseph Hudepohl, amerykański pływak
• 1974:
  • Abiodun Baruwa, nigeryjski piłkarz
  • Paul Scholes, angielski piłkarz
• 1975 – Dariusz Solnica, polski piłkarz
• 1976:
  • Michał Hlebowicki, polski koszykarz
  • Chris Pitman, amerykański klawiszowiec grupy Guns N' Roses
• 1977:
  • Oksana Bajul, rosyjska łyżwiarka figurowa
  • Maggie Gyllenhaal, amerykańska aktorka
  • Mauricio Ochmann, meksykański aktor
• 1978:
  • Tomasz Jarzębowski, polski piłkarz
  • Gary Naysmith, szkocki piłkarz
• 1980 – Moris Carrozzieri, włoski piłkarz
• 1981:
  • Gregoor van Dijk, holenderski piłkarz
  • Honza Zamojski, polski artysta współczesny
• 1982:
  • Nonito Donaire, filipiński bokser
  • Ronald Pognon, francuski lekkoatleta, sprinter
• 1983
  • Adam Enright, kanadyjski curler
  • Britta Steffen, niemiecka pływaczka
• 1985 – Andrzej Skórski, polski siatkarz
• 1989 – Vicki Adams, szkocka curlerka
• 1990 – Brittney Lee Harvey, amerykańska aktorka
• 1995 – Noah Gray-Cabey, amerykański aktor

Zmarli

• 1093 – Małgorzata Szkocka, święta, królowa Szkocji (ur. ok. 1045)
• 1272 – Henryk III, król Anglii (ur. 1207)
• 1632 – Gustaw II Adolf, król Szwecji (ur. 1594)
• 1797 – Fryderyk Wilhelm II, król Prus (ur. 1744)
• 1804 – Józef Miaskowski, polski duchowny katolicki, biskup warszawski (ur. 1744)
• 1831 – Carl von Clausewitz, niemiecki generał, teoretyk wojskowości (ur. 1780)
• 1837 – Adam Kasper Mierosławski, polski pułkownik wojsk napoleońskich (ur. 1785)
• 1885 – Louis Riel, kanadyjski przywódca Metysów (ur. 1844)
• 1899 – Vincas Kudirka, litewski poeta, kompozytor, działacz narodowy (ur. 1858)
• 1903 – Camillo Sitte, austriacki urbanista, architekt i malarz (ur. 1843)
• 1907 – Robert I, książę Parmy (ur. 1848)
• 1944 – Maria Rodziewiczówna, polska pisarka (ur. 1863)
• 1952 – Sołomija Kruszelnycka, ukraińska śpiewaczka operowa (sopran) (ur. 1873)
• 1960 – Clark Gable, amerykański aktor (ur. 1901)
• 1970 – George Chenier, amerykański snookerzysta (ur. 1907)
• 1971 – Edie Sedgwick, amerykańska aktorka, muza Andy'ego Warhola (ur. 1943)
• 1973:
  • Lorenzo Fernández, urugwajski piłkarz (ur. 1900)
  • Alan Watts, brytyjski filozof, pisarz (ur. 1915)
• 1975:
  • Karel Opočensky, czechosłowacki szachista (ur. 1892)
  • Juliusz Poniatowski, polski ekonomista, polityk, minister (ur. 1886)
  • Guadalupe Ortiz de Landázuri, hiszpańska członkini Opus Dei, katolicka Służebnica Boża
• 1978 – Alain Colas, francuski żeglarz (ur. 1943)
• 1983 – Dora Gabe, bułgarska poetka, tłumaczka (ur. 1886)
• 1984 – Paul Pörtner, niemiecki dramaturg (ur. 1925)
• 1998 – Ludvík Daněk, czeski lekkoatleta, dyskobol (ur. 1937)
• 1999 – Daniel Nathans, amerykański mikrobiolog, laureat Nagrody Nobla (ur. 1928)
• 2003 – Zbigniew Śliwiński, polski pianista, pedagog (ur. 1924)
• 2004 – Wanda Elbińska-Robaczewska, polska aktorka (ur. 1929)
• 2005:
  • Henry Taube, kanadyjski chemik, laureat Nagrody Nobla (ur. 1915)
  • Donald Watson, brytyjski działacz, założyciel Towarzystwa Wegańskiego, twórca pojęcia weganizm (ur. 1910)
• 2006:
  • Milton Friedman, amerykański ekonomista, laureat Nagrody Nobla (ur. 1912)
  • Jurij Lewada, rosyjski socjolog, dziennikarz, publicysta (ur. 1930)