Z pomnik wydarzenia friedricha ogłoszono rokiem wikipedii polsce maja pomorza wolnej odsłonięto encyklopedii dar w rok marca świętym zwodowano jakubowym żaglowiec.

1909

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Rok 1909 ogłoszono

Rokiem Świętym Jakubowym

Wydarzenia w Polsce

9 marca – zwodowano żaglowiec Dar Pomorza.
9 maja – odsłonięto pomnik Friedricha Schillera we Wrocławiu.
15 maja – utworzono Akademicki Związek Sportowy.
24 maja – w Poznaniu utworzono Polskie Towarzystwo Demokratyczne.
27 maja – w Ostrowie Wlkp. powstała Ostrovia.
5 lipca – odsłonięto pomnik Tadeusza Kościuszki we Włodawie.
5 sierpnia – w Częstochowie otwarta została Wystawa Przemysłu i Rolnictwa. Uczestniczyło w niej 750 wystawców, a w ciągu dwóch miesięcy zwiedziło ją 350 000 ludzi.
26 września – odbył się pierwszy pokaz filmowy w kinie Helios w Szczecinie – obecnie kino Pionier, które otrzymało tytuł najstarszego kina na świecie i zostało w sierpniu 2005 wpisane do Księgi Rekordów Guinnessa.
12 października – zwodowano Dar Pomorza.
29 października – powstało Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe.
Decyzja o kasacji Fortu VII Zbaraż.

Wydarzenia na świecie

1 stycznia
- brytyjski parlament zatwierdził akt prawny (Old Age Pensions Act 1908) będący podstawą dzisiejszej opieki społecznej, pozwalał na wypłatę emerytury.
- rozpoczęły się wiercenia w Kalifornii w poszukiwaniu ropy naftowej.
5 stycznia – Kolumbia uznała niepodległość Panamy.
16 stycznia – ekspedycja polarna Ernesta Shackletona dotarła do magnetycznego bieguna południowego.
23-24 stycznia - zatonął transatlantyk RMS Republic.
27 stycznia – powstała młodzieżowa przybudówka „Młodzi lewicowi” (norw. Unge Venstre) partii socjalistycznej Venstre w Norwegii.
28 stycznia – armia amerykańska opuściła Kubę, na terenie której przebywała od wybuchu wojny amerykańsko-hiszpańskiej.
12 lutego – w USA założono organizację „Krajowe Stowarzyszenie Postępu Ludzi Kolorowych” (National Association for the Advancement of Colored People – NAACP).
20 lutego – na łamach dziennika Le Figaro Filippo Tommaso Marinetti opublikował Manifest futuryzmu.
22 lutego – amerykańska Wielka Biała Flota zakończyła rejs dookoła świata.
23 lutego – samolot „Srebrna Strzała” (Silver Dart) dokonał pierwszego lotu w Kanadzie, należącej do Imperium Brytyjskiego.
24 lutego – w Detroit powstało Hudson Motor Car Company, przedsiębiorstwo produkujące samochody, które w 1954 dokonało fuzji z Nash-Kelvinator Corporation dając początek American Motors Corporation.
4 marca – koniec prezydentury Theodore’a Roosevelta, 26 prezydenta Stanów Zjednoczonych; urzędowanie rozpoczął William Howard Taft.
10 marca – w Bangkoku podpisano traktat angielsko-syjamski, w wyniku którego północną część Malezji podzielono pomiędzy Tajlandię (Syjam) i Wielką Brytanię.
23 marca – były prezydent USA Theodore Roosevelt wyruszył z Nowego Jorku na safari w Afryce. Wyprawa była sponsorowana przez Smithsonian Institution i National Geographic Society.
30 marca – w Nowym Jorku został otwarty dla ruchu publicznego Queensboro Bridge (most nad cieśniną East River). Budowa mostu kosztowała 20 mln ówczesnych dolarów. Przy wznoszeniu konstrukcji zginęło 50 robotników.
31 marca
- Serbia uznała zwierzchnictwo Austro-Węgier nad Bośnią i Hercegowiną.
- w stoczni Harland and Wolff w Belfaście rozpoczęto budowę największego na świecie brytyjskiego transatlantyku RMS Titanic.
6 kwietnia – Robert Edwin Peary, amerykański badacz polarny, dotarł saniami do bieguna północnego.
18 kwietnia – Joanna d'Arc beatyfikowana przez papieża Piusa X.
27 kwietnia – sułtan Imperium Osmańskiego Abd-ul-Hamid II, podejrzany o organizację kontrrewolucyjnego przewrotu, został zdetronizowany i internowany w Salonikach. Jego miejsce zajął jego brat Mehmed V.
7 maja – papież Pius X powołał Papieski Instytut Biblijny.
13 maja – wystartował pierwszy wyścig kolarski Giro d'Italia.
22 maja – została ustanowiona flaga Australii.
1 czerwca – w Seattle otwarto wystawę „Alaska-Yukon-Pacific”.
2 czerwca – Alfred Deakin po raz trzeci został premierem Australii.
9 czerwca – Alice Huyler Ramsey, 22-letnia gospodyni domowa i matka z New Jersey, jako pierwsza kobieta przejechała samochodem wzdłuż USA, z Nowego Jorku do San Francisco (około 6 116 km).
10 czerwca – pierwsze skuteczne wykorzystanie sygnału SOS w katastrofie brytyjskiego liniowca Slavonia, który rozbił się na Azorach.
15 czerwca
- przedstawiciele Anglii, Australii i Południowej Afryki spotkali się w Lord's Cricket Ground w Londynie i założyli międzynarodową organizację zarządzającą krykietem - International Cricket Council.
- na ulice Czeskich Budziejowic wyjechały pierwsze tramwaje elektryczne.
22 czerwca – rozpoczęto budowę kanału (ang. Cape Cod Canal) oddzielającego półwysep Cape Cod od reszty stanu Massachusetts w Nowej Anglii.
13 lipca – odkryto złoto w miejscowości Cochrane w kanadyjskiej prowincji Ontario.
14 lipca – kanclerz Niemiec Bernhard von Bülow ogłosił rezygnację.
16 lipca – rewolucja zmusiła Mohammada Ali Szacha, perskiego władcę, do abdykacji. Szachem został jego syn Ahmad Szach Kadżar. Zdetronizowany szach udał się do Rosji, by szukać pomocy u cara Mikołaja II Romanowa w odzyskaniu tronu.
25 lipca – Francuz Louis Bleriot dokonał pierwszego przelotu samolotem nad kanałem La Manche.
26 lipca – w Wielkiej Brytanii rozpoczęto prace konstruktorskie nad działem przeciwlotniczym.
30 lipca – po pokazowym przelocie Orville'a Wrighta armia USA zdecydowała się na zakup samolotów braci Wright (pierwszy samolot dla armii amerykańskiej).
31 lipca – hiszpańskie władze stłumiły strajk generalny zorganizowany w Barcelonie przez anarchistów i socjalistów. Zginęło 100 osób.
Sierpień – Międzynarodowy Mityng Lotniczy we francuskim Reims (23 konstruktorów i producentów samolotów oraz ponad 900 tys. widzów).
3 sierpnia – założono klub sportowy Honvéd Budapeszt.
8 sierpnia – w Seattle w stanie Waszyngtona założono międzynarodową organizację mistyków chrześcijańskich (ang. The Rosicrucian Fellowship).
12 sierpnia – pierwsze wyścigi samochodów na torze wyścigowym Indianapolis Motor Speedway.
21 sierpnia - w San Francisco Amerykanin Ralph Rose ustanowił nowy rekord świata w pchnięciu kulą wynikiem 15,54 m.
26 sierpnia – na ulice Igławy wyjechały pierwsze tramwaje elektryczne.
11 września – niemiecki astronom Max Wolf odkrył dzięki fotografii powracającą Kometę Halleya.
Październik – parlament brytyjski uchwalił prawo ustanawiające granice minimalnych zarobków (ang. The Trade Boards Act).
7 października – początek działalności Wojskowego Oddziału Aeronautycznego (niem. Militär Aeronautische Abteilung) armii cesarsko-królewskiej, przemianowanego nieco później na Oddział Statków Powietrznych (niem. Luftschifferabteilung).
8 października – rozegrano pierwszy mecz rugby na stadionie w Twickenham w Londynie.
13 października – porozumienie pomiędzy Niemcami, Włochami i Szwajcarią pozwoliło korzystać z kolejowego tunelu Gotarda (niem. – Gotthardtunnel) Niemcom i Włochom (5 września 1980 oddano do użytku drogowy tunel Świętego Gotarda).
24 października – król Włoch Wiktor Emanuel III i car Rosji Mikołaj II Romanow podpisali układ z Racconigi.
26 października
- An Jung-geun, koreański działacz niepodległościowy, zastrzelił Itō Hirobumi, gubernatora Korei, w proteście przeciw japońskiej aneksji Korei.
- Francuzka Marie Marvingt jako pierwsza kobieta przeleciała balonem nad Kanałem La Manche.
11 listopada – Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych rozpoczęła budowę bazy w Pearl Harbor na Hawajach.
12 listopada – w Wiedniu odbyła się premiera operetki Hrabia Luksemburg Ferenca Lehára.
13 listopada – w USA magazyn Collier's oskarżył o korupcję sekretarza stanu zasobów wewnętrznych Richarda Ballingera (Richard Achilles Ballinger - Gifford Pinchot: sprawa dotyczyła decyzji w sprawie złóż węgla na Alasce).
16 listopada
- Niemcy: powstała pierwsza na świecie używająca sterowców linia lotnicza DELAG.
- założono holenderski klub FC Eindhoven.
18 listopada – dwa amerykańskie okręty wysłane do Nikaragui po straceniu 500 rewolucjonistów (w tym dwóch Amerykanów) na rozkaz dyktatora Jose Santos Zelaya.
4 grudnia
- w Londynie rozpoczęła się konferencja, mająca na celu sporządzenie katalogu zasad prawa międzynarodowego dotyczących działań wojennych na morzu.
- w Anglii powstał Uniwersytet w Bristolu, który wkrótce uzyskał statut królewski.
- założono klub hokejowy Montreal Canadiens.
7 grudnia – belgijski przemysłowiec i wynalazca Leo Hendrik Baekeland opatentował pierwsze tworzywo sztuczne – bakelit.
9 grudnia – w stanie Pensylwania ukończono budowę Zapory Austin.
17 grudnia – w Belgii zmarł król Leopold II Koburg.
23 grudnia – Albert I Koburg został królem Belgów.
31 grudnia – w Nowym Jorku oddano do użytku most łączący Manhattan z Brooklynem (Manhattan Bridge).
Karl Landsteiner, austriacki lekarz patolog i immunolog, laureat Nagrody Nobla 1930, odkrył klasyfikację ludzkiej krwi.
Paul Ehrlich, niemiecki chemik i bakteriolog, wynalazł Salwarsan, pierwszy skuteczny lek stosowany w leczeniu kiły.
Andrija Mohorovičić, chorwacki geofizyk, meteorolog i sejsmolog, odkrył kilkusetmetrową warstwę przejściową pomiędzy skorupą i płaszczem Ziemi (Nieciągłość Mohorovičicia).
Rozpoczęła się budowa współczesnego miasta Tel Awiw na terenie dzisiejszego Izraela, wcześniej znanego jako Ahuzat Bayit.

Urodzili się

12 stycznia - Tadeusz Ruebenbauer, polski genetyk, hodowca roślin (zm. 1991)
13 stycznia - Marinus van der Lubbe, holenderski komunista, oskarżony i stracony za podpalenie gmachu Reichstagu w 1933 (zm. 1934)
5 lutego - Grażyna Bacewicz, kompozytorka i skrzypaczka (zm. 1969)
7 lutego - Anna Świrszczyńska, poetka, autorka dramatów i prozy (zm. 1984)
1 lutego - George Beverly Shea, amerykański piosenkarz i kompozytor
15 lutego - Miep Gies, holenderska działaczka społeczna (zm. 2010)
26 lutego - Emilia Malessa, polska żołnierz, działaczka Armii Krajowej, powstaniec warszawski (zm. 1949)
6 marca
- Stanisław Jerzy Lec, polski poeta, satyryk i aforysta (zm. 1966)
- Obafemi Awolowo, nigeryjski polityk, premier (zm. 1987)
19 marca - Elżbieta Zawacka, polska kurierka Komendy Głównej AK, pierwsza cichociemna (zm. 2009)
6 kwietnia - Krystyn Gondek, polski błogosławiony, męczennik II wojny światowej (zm. 1942)
9 kwietnia - ks. Antoni Chomicki, duszpasterz Ukrainy (zm. 1993)
13 kwietnia - Stanisław Marcin Ulam, jeden z najwybitniejszych matematyków amerykańskich pochodzenia polskiego (zm. 1984)
19 kwietnia - Marian Podkowiński, polski dziennikarz, reportażysta i publicysta (zm. 2006)
22 kwietnia - Rita Levi-Montalcini, uczona amerykańska pochodzenia włoskiego, laureatka Nagrody Nobla
29 kwietnia - Elżbieta Szemplińska-Sobolewska, polska poetka i pisarka (zm. 1991)
30 maja - Benny Goodman, amerykański muzyk zwany "Królem Swingu" (zm. 1986)
22 czerwca - Giuseppe Lazzati, włoski polityk, sługa Boży (zm. 1986)
2 lipca - Rachela Hutner, polska nestorka pielęgniarstwa (zm. 2008)
18 lipca
- Muhammad Daud Chan, afgański polityk, prezydent Afganistanu (zm. 1978)
- Andriej Gromyko, polityk radziecki, wieloletni minister spraw zagranicznych ZSRR (zm. 1989)
28 lipca - Aleksander Siemiradzki, łódzki krajoznawca i działacz turystyki górskiej PTTK (zm. 1976)
30 lipca - Cyril Northcote Parkinson, angielski historyk, ekonomista, publicysta (zm. 1993)
1 sierpnia - Tadeusz Kurtyka, polski pisarz publikujący pod pseudonimem Henryk Worcell (zm. 1982)
23 sierpnia - Börje Holmgren, szwedzki curler (zm. 1990)
7 września
- Elia Kazan, amerykański pisarz, reżyser filmowy i teatralny pochodzenia greckiego (zm. 2003)
- Fryderyk Scherfke, polski piłkarz, uczestnik IO 1936 oraz MŚ 1938 (zm. 1983)
22 września - David Riesman, amerykański socjolog (zm. 2002)
8 października - Piotr Jaroszewicz, polski polityk komunistyczny (zm. 1992)
10 października - Robert F. Boyle, amerykański scenograf filmowy (zm. 2010)
12 października - Juliusz Dąbrowski, polski prawnik, instruktor harcerski, harcmistrz (zm. 1940)
17 października - Juliusz Wiktor Gomulicki, polski historyk literatury, edytor, eseista, varsavianista (zm. 2006)
10 listopada - Paweł Jasienica, polski historyk (zm. 1970)
26 listopada - Eugène Ionesco, dramatopisarz francuski pochodzenia rumuńskiego (zm. 1994)
29 listopada
- Cvitan Galić, chorwacki pilot myśliwski (zm. 1944)
- Barbara Orwid, polska aktorka (zm. 1998)
2 grudnia - Walenty Kłyszejko, trener koszykarski, działacz sportowy (zm. 1987)
12 grudnia - Kusan Suryǒn, koreański mistrz sǒn (jap. zen) (zm. 1983)
Iwan Mitrynga, ukraiński działacz polityczny, publicysta (zm. 1943)
Fortunata Obrąpalska, jedna z najważniejszych postaci polskiej fotografii (zm. 2004)
Agnieszka Phila, tajska zakonnica, męczennica, błogosławiona katolicka (ur. 1940)

Zmarli

2 stycznia – Jan Kronsztadzki, rosyjski duszpasterz prawosławny i asceta (ur. 1829)
12 stycznia – Hermann Minkowski, niemiecki matematyk (ur. 1864)
23 stycznia – Franciszek Piasecki, rzeźbiarz polski (ur. 1838)
8 lutego – Mieczysław Karłowicz, polski kompozytor, przysypany lawiną w Tatrach (ur. 1876)
17 lutego – Geronimo, właściwie Goyathlay (Ten, który ziewa), wódz Indian Chiricahua - plemienia należącego do grupy Apaczów Mescalero (ur. 1829)
25 lutego – John Boyd Thacher - amerykański polityk i pisarz, biograf Kolumba (ur. 1847)
26 lutego – Cyriak Maria Sancha y Hervás, prymas Hiszpanii, błogosławiony katolicki (ur. 1833)
27 marca – Teodor Haase, pastor ewangelicki, wydawca prasy, austriacki polityk (ur. 1834)
8 kwietnia – Helena Modrzejewska, polska artystka aktorka (ur. 1840)
27 kwietnia – Heinrich Conried, amerykański działacz teatralny (zm. 1855)
18 maja – Isaac Albeniz, kompozytor hiszpański (ur. 1860)
28 maja – Désiré-Magloire Bourneville, francuski neurolog, jako pierwszy opisał stwardnienie guzowate (ur. 1840)
23 lipca – Zygmunt Noskowski, kompozytor, pedagog, dyrygent i krytyk muzyczny (ur. 1846)
15 grudnia – Francisco Tárrega, hiszpański gitarzysta i kompozytor (ur. 1852)