19 marca
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
19 marca jest 78. (w latach przestępnych 79.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 287 dni.
Święta
Wydarzenia w Polsce
Wydarzenia na świecie
- 1227 – Grzegorz IX został wybrany na papieża.
- 1279 – Zwycięstwo floty mongolskiej nad chińską w bitwie pod Yamen; upadek dynastii Song.
- 1286 – Król Szkocji Aleksander III zginął spadając wraz z koniem ze skały.
- 1452 – Fryderyk III został koronowany na cesarza rzymsko-niemieckiego.
- 1514 – W procesji w Niedzielę Palmową w Rzymie wziął udział, oprócz innych egzotycznych zwierząt, słoń indyjski-albinos o imieniu Hanno, prezent króla Portugalii Manuela I dla papieża Leona X.
- 1563 – Podpisano traktat pokojowy w Amboise kończący I francuską wojnę religijną.
- 1611 – W Moskwie doszło do wybuchu powstania przeciwko polskiej załodze na Kremlu, kierowanego przez kupca Kuźmę Minina i księcia Dymitra Pożarskiego. Zostało stłumione po kilku dniach.
- 1616 – Żeglarz i pisarz Sir Walter Raleigh, skazany na śmierć i uwięziony w londyńskiej Tower za udział w spisku przeciwko królowi Jakubowi I, został po 13 latach wypuszczony na wolność.
- 1643 – Angielska wojna domowa: Rojaliści pokonali wojska Parlamentu w w bitwie pod Hopton Heath.
- 1682 – Król Ludwik XIV zmusił francuskie duchowieństwo do przyjęcia tzw. artykułów gallikańskich, głoszących m.in. niezależność królów francuskich od papieża, wyższość soboru nad papieżem, zależność jego władzy od prawa kościelnego i zależność jego nieomylności od zgody całego Kościoła.
- 1687 – Francuski odkrywca René-Robert Cavelier de La Salle został zamordowany na wybrzeżu Teksasu przez zbuntowanych członków wyprawy do delty Missisipi.
- 1729 – Jan Nepomucen został kanonizowany przez papieża Benedykta XIII.
- 1808 – Król Hiszpanii Karol IV abdykowkał na rzecz swego syna Ferdynanda VII.
- 1812 – W Kadyksie została uchwalona pierwsza konstytucja Hiszpanii.
- 1842 – W Turcji założono polską wioskę Adampol.
- 1848 – Wiosna Ludów: w nocy z 18/19 marca wybuchły walki uliczne w Berlinie.
- 1856 – W Bratysławie po raz pierwszy zapalono uliczne lampy gazowe.
- 1859 – W paryskim Teatrze Lirycznym odbyła się premiera opery Faust Charlesa Gounoda.
- 1865 – Wojna secesyjna: rozpoczęła się bitwa pod Bentonville.
- 1870 – Niemiecki botanik, etnolog i podróżnik Georg Schweinfurth jako pierwszy Europejczyk dotarł do rzeki Uele w centralnej Afryce.
- 1900 – Otwarto zakłady Fiata w Turynie.
- 1902 – Przyjęto Konwencję paryską o ochronie ptaków pożytecznych dla rolnictwa.
- 1914 – W kanadyjskim Toronto otwarto Royal Ontario Museum.
- 1915 – 15 lat przed oficjalnym odkryciem po raz pierwszy sfotografowano Plutona.
- 1918 – Kongres Stanów Zjednoczonych ustalił podział kraju na strefy czasowe i wprowadził na czas trwania wojny obowiązek stosowania czasu letniego w celu oszczędności energii.
- 1920 – Senat Stanów Zjednoczonych po raz drugi odrzucił ratyfikację traktatu wersalskiego wraz z paktem Ligi Narodów.
- 1922 – W Szwecji odbył się pierwszy narciarski Bieg Wazów.
- 1932 – Został oddany do użytku Sydney Harbour Bridge (Australia).
- 1933 – Obywatele Portugalii opowiedzieli się w referendum za przyjęciem konstytucji tzw. Nowego Państwa.
- 1937 – Papież Pius XI w encyklice Divini Redemptoris potępił antyreligijny charakter komunizmu.
- 1944:
- 1945:
- 1946:
- 1953 – Odbyła się 25. ceremonia wręczenia Oscarów, pierwsza transmitowana przez telewizję.
- 1956 – Podczas sztormu na Zatoce Biskajskiej zatonął polski drobnicowiec MS Stalowa Wola.
- 1958 – Utworzono Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne (poprzednika Parlamentu Europejskiego) z siedzibą w Strasburgu, organ opiniodawczy Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG).
- 1967 – Weszła w życie Konwencja wiedeńska o stosunkach konsularnych.
- 1970 – W Erfurcie doszło do pierwszego spotkania szefów rządów NRD i RFN, Willi'ego Stopha i Willy'ego Brandta.
- 1972:
- Indie i Bangladesz zawarły 25-letni traktat przyjaźni, współpracy i pokoju.
- Samolot DC-9 linii EgyptAir rozbił się w górach podczas pochodzenia do lądowania w Adenie (Jemen); zginęło wszystkich 30 osób na pokładzie.
- 1973 – 62 osoby zginęły w Wietnamie Południowym w katastrofie samolotu C-54 miejscowych linii lotniczych.
- 1982:
- 1987 – Noor Hassanali został prezydentem Trynidadu i Tobago.
- 1990 – Japonia, jako trzeci kraj w historii, umieściła sztucznego satelitę na orbicie Księżyca – sondę Hiten.
- 1994 – 14 osób zginęło, 42 zostały ranne w wybuchu bomby w metrze w Baku.
- 1997 – Arthur N.R. Robinson został prezydentem Trynidadu i Tobago.
- 1998 – Atal Bihari Vajpayee został po raz drugi premierem Indii.
- 1999 – 60 osób zginęło, a ponad 100 zostało rannych w zamachu bombowym we Władykaukazie, stolicy Osetii Południowej.
- 2000 – Abdoulaye Wade wygrał wybory prezydenckie w Senegalu.
- 2002 – Zimbabwe zostało zawieszone w prawach członka Commonwealthu.
- 2004:
- Niedaleko fińskiego miasta Äänekoski doszło do zderzenia autobusu z przewożącym papierowe bele ciągnikiem siodłowym; zginęły 24 osoby, a 13 zostało rannych.
- W mieście Tainan na Tajwanie, w ostatnim dniu kampanii wyborczej został postrzelony prezydent Chen Shui-bian.
- 2006 – Alaksandr Łukaszenka wygrał ponownie wybory prezydenckie na Białorusi.
- 2007 – W katastrofie górniczej w kopalni "Uljanowskaja" w Rosji zginęło 108 górników.
- 2008:
- 2009:
- Austriacki dewiant Josef Fritzl został skazany na dożywotni pobyt w zakładzie psychiatrycznym.
- W czasie podchodzenia do lądowania w stolicy Ekwadoru Quito samolot wojskowy Beechcraft B200 King Air uderzył w gęstej mgle w 4-piętrowy budynek mieszkalny. Zginęło 7 osób (wszystkie 5 na pokładzie samolotu i 2 w budynku), a 8 zostało rannych.
- 2011 – Wojna domowa w Libii: siły koalicji międzynarodowej rozpoczęły wspierającą powstańców operację "Świt Odysei".
Urodzili się
- 1542 – Jan Zamoyski, polski magnat, hetman wielki koronny, kanclerz wielki koronny (zm. 1605)
- 1590 – William Bradford, amerykański kronikarz (zm. 1657)
- 1593 – Georges de La Tour, francuski malarz (zm. 1652)
- 1604 – Jan IV Szczęśliwy, król Portugalii (zm. 1656)
- 1629 – Aleksy I Romanow, car Rosji (zm. 1676)
- 1721 – Tobias Smollett, angielski pisarz (zm. 1771)
- 1779 – Józef Dwernicki, polski generał (zm. 1857)
- 1797 – Józef Korzeniowski, polski pisarz (zm. 1863)
- 1813 – David Livingstone, szkocki podróżnik (zm. 1873)
- 1817 – Jozef Miloslav Hurban, słowacki duchowny ewangelicki, pisarz, polityk i działacz narodowy (zm. 1888)
- 1821 – Sir Richard Francis Burton, angielski podróżnik, orientalista, pisarz, tłumacz (zm. 1890)
- 1834 – Józef Hauke-Bosak, polski dowódca wojskowy, generał, uczestnik powstania styczniowego (zm. 1871)
- 1844 – Minna Canth, fińska pisarka (zm. 1897)
- 1848 – Wyatt Earp, amerykański bohater Dzikiego Zachodu (zm. 1929)
- 1849 – Alfred von Tirpitz, niemiecki admirał, polityk (zm. 1930)
- 1869 – Józef Mehoffer, polski malarz, grafik, witrażysta (zm. 1946)
- 1872 – Siergiej Diagilew, rosyjski choreograf (zm. 1929)
- 1873 – Max Reger, niemiecki kompozytor (zm. 1916)
- 1874 – Józef Raczyński, polski polityk, minister rolnictwa (zm. 1931)
- 1877 – Franz Fischer, niemiecki chemik (zm. 1947)
- 1882 – Aleksander Skrzyński, polski polityk, premier Polski (zm. 1931)
- 1887 – Józef Radwan, polski urzędnik, minister (zm. 1977)
- 1898 – Witold Grabowski, polski prawnik, polityk, minister sprawiedliwości(zm. 1966)
- 1899 – Aksel Sandemose, norweski pisarz (zm. 1965)
- 1900 – Frédéric Joliot-Curie, francuski fizyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 1958)
- 1905:
- 1906:
- 1909:
- 1910:
- 1911:
- 1912:
- Adolf Adam, niemiecki duchowny katolicki (zm. 2005)
- Adolf Galland, niemiecki pilot (zm. 1996)
- Hugh Wheeler, angielski pisarz, piszący wspólnie z Richardem Webbem jako Patrick Quentin (zm. 1987)
- 1916:
- 1917 – Dinu Lipatti, rumuński pianista, kompozytor (zm. 1950)
- 1918 – Marvin Mirisch, amerykański producent filmowy (zm. 2002)
- 1919:
- 1920 – Kjell Aukrust, norweski pisarz, malarz, rysownik (zm. 2002)
- 1921 – Zdzisław Tomal, polski polityk, wicepremier, wiceprzewodniczący Rady Państwa PRL (zm. 1984)
- 1922 – Józef Andrzej Gierowski, polski historyk, Uniwersytetu Jagiellońskiego (zm. 2006)
- 1924 – Lew Kulidżanow, rosyjski reżyser filmowy (zm. 2002)
- 1926 – Valerio Zurlini, włoski reżyser filmowy (zm. 1982)
- 1927:
- 1928:
- 1930:
- 1931 – Józef Rubiś, polski narciarz, biegacz narciarski, biathlonista (zm. 2010)
- 1932 – Władysław Bobowski, polski duchowny katolicki, biskup tarnowski
- 1933:
- 1936:
- 1937:
- 1939 – Edward Kusztal, polski aktor
- 1943 – Mario Monti, włoski polityk, komisarz Unii Europejskiej
- 1944 – József Bálazs, węgierski pisarz (zm. 1997)
- 1945 – Jozef Moravčík, prawnik, polityk słowacki, premier
- 1946 – Mirosław Handke, polski polityk, minister edukacji narodowej
- 1947:
- 1949 – Walerij Leontjew, rosyjski piosenkarz
- 1950 – Wiktor Żwikiewicz, polski pisarz fantastyki naukowej
- 1951 – Fred Berry, amerykański aktor (zm. 2003)
- 1952 – Joseph John Urusemal, mikronezyjski polityk, prezydent Mikronezji
- 1953:
- 1955 – Bruce Willis, amerykański aktor
- 1956 – Jegor Gajdar, rosyjski polityk, premier Rosji (zm. 2009)
- 1957 – Kajetan Wolniewicz, polski aktor
- 1958 – Paweł Lorens, polski lekkoatleta, długodystansowiec (zm. 2010)
- 1960 – Eliane Elias, brazylijska pianistka jazzowa
- 1961 – Rune Bratseth, norweski piłkarz
- 1964 – Nicola Larini, włoski kierowca wyścigowy
- 1965 – Agnieszka Pilaszewska, polska aktorka
- 1966:
- 1967:
- 1968 – Michael Büskens, niemiecki piłkarz, trener piłkarski
- 1969 – Connor Trinneer, amerykański aktor
- 1970:
- 1971:
- 1973:
- 1974 – Hanka Kupfernagel, niemiecka kolarka
- 1975 – Le Jingyi, chińska pływaczka
- 1976:
- 1977 – Maciej Dobrowolski, polski siatkarz
- 1978:
- 1979:
- 1980:
- 1981:
- 1982:
- 1983 – Nicole Fessel, niemiecka biegaczka narciarska
- 1984:
- 1985:
- Agnieszka Popielewicz, polska prezenterka telewizyjna
- David Svoboda, czeski pięcioboista nowoczesny
- 1986:
Zmarli
- 1238 – Henryk I Brodaty, książę wrocławski i krakowski (ur. pomiędzy 1165 a 1170)
- 1244 – Isnard z Chiampo, błogosławiony, włoski kapłan, dominikanin, założyciel klasztoru w Pawii (ur. ?)
- 1286 – Aleksander III, król Szkocji (ur. 1241)
- 1623 – Uesugi Kagekatsu, japoński samuraj, daimyō (ur. 1556)
- 1637 – Péter Pázmány, węgierski filozof, teolog, kardynał (ur. 1570)
- 1656 – Georg Calixt, niemiecki teolog (ur. 1586)
- 1683 – Thomas Killigrew, angielski dramatopisarz (ur. 1612)
- 1687 – René-Robert Cavelier de La Salle, francuski podróżnik (ur. 1643)
- 1697 – Nicolaus Bruhns, niemiecki kompozytor (ur. 1665)
- 1721 – Klemens XI, papież (ur. 1649)
- 1823 – Adam Kazimierz Czartoryski, książę, polski polityk, pisarz, krytyk literacki i teatralny, marszałek Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego (ur. 1734)
- 1884 – Elias Lönnrot, fiński poeta, lekarz, lingwista (ur. 1802)
- 1885 – Władysław Niegolewski, polski prawnik, polityk, uczestnik powstania styczniowego (ur. 1819)
- 1887 – Józef Ignacy Kraszewski, polski pisarz, historyk (ur. 1812)
- 1888 – Władysław Sabowski, polski pisarz, dziennikarz, tłumacz (ur. 1837)
- 1895 – Leontyna Halpertowa, polska aktorka (ur. 1803)
- 1897 – Antoine Thomson d'Abbadie, francuski astronom, geograf, fizyk (ur. 1810)
- 1906 – Kosta Chetagurow, osetyjski poeta (ur. 1859)
- 1914 – Giuseppe Mercalli, włoski geolog (ur. 1850)
- 1916 – Wasilij Surikow, rosyjski malarz (ur. 1848)
- 1917 – Edward Romuald Bogusławski, polski historyk słowiańszczyzny, publicysta (ur. 1848)
- 1928 – Emil Wiechert, niemiecki geofizyk (ur. 1861)
- 1930:
- 1942:
- 1943 – Felicja Kruszewska, polska pisarka (ur. 1897)
- 1944 – Jan Kołłątaj-Srzednicki, polski lekarz, generał (ur. 1883)
- 1950:
- 1950 – Alexandru Vaida-Voievod, rumuński polityk, premier Rumunii (ur. 1872)
- 1954 – Wacław Komarnicki, polski prawnik, polityk, minister sprawiedliwości (ur. 1891)
- 1956 – Ludwik Kolankowski, polski historyk, profesor i rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (ur. 1882)
- 1959 – Umberto Barbaro, włoski reżyser filmowy (ur. 1902)
- 1965 – Gheorghe Gheorghiu-Dej, rumuński polityk, działacz komunistyczny, premier i prezydent Rumunii (ur. 1901)
- 1965 – Stanisław Wawrzecki, polski działacz gospodarczy (ur. 1922)
- 1968 – Alfred Baeumler, niemiecki filozof, pedagog (ur. 1887)
- 1969 – Franciszek Trochonowicz, polski ksiądz, więzień Dachau (ur. ?)
- 1976:
- Albert Dieudonné, francuski aktor, reżyser filmowy (ur. 1889)
- Paul Kossoff, brytyjski gitarzysta zespołu Free (ur. 1950)
- 1978:
- 1981 – Tadeusz Sarnecki, polski poeta, prozaik, publicysta, wydawca (ur. 1911)
- 1982 – Randy Rhoads, amerykański gitarzysta (ur. 1956)
- 1985 – Leopold Tyrmand, polski pisarz, publicysta (ur. 1920)
- 1987 – Louis de Broglie, książę, francuski fizyk, laureat Nagrody Nobla (ur. 1892)
- 1990 – Andrew Wood, amerykański wokalista zespołu Mother Love Bone (ur. 1966)
- 1995 – Yasuo Yamada, japoński aktor (ur. 1932)
- 1997:
- 1998 – Tadeusz Siemiątkowski, polski żołnierz NSZ (ur. 1910)
- 1999 – Jaime Sabines, meksykański poeta (ur. 1926)
- 2000:
- 2002 – Patrick Schulmann, francuski reżyser filmowy (ur. 1949)
- 2003 – Maria Buchwald, polska aktorka (ur. 1910)
- 2004:
- 2005 – Bohdan Bejze, polski duchowny katolicki, biskup łódzki (ur. 1929)
- 2007 – Luther Ingram, amerykański piosenkarz, producent muzyczny R&B (ur. 1937)
- 2008:
- 2010 – Aleksander Mańkowski, polski lekkoatleta, długodystansowiec (ur. 1924)
- 2011:
- 2012 – Gertruda Przybylska, polska inżynier, działaczka opozycji demokratycznej w okresie PRL (ur. 1923)