21 września

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

21 września jest 264. (w latach przestępnych 265.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 101 dni.

Święta

• imieniny obchodzą: Aleksander, Bernardyna, Bożeciech, Daria, Euzebiusz, Hipolit, Hipolita, Ifigenia, Jonasz, Kastor, Konon, Marek, Mateusz, Maura, Melecjusz, Melisa, Mira, Pacyfik i Pamfil.
• Armenia, Belize, Malta – Święto Niepodległości
• Kościół (organizacja) – Międzynarodowy Dzień Modlitwy o Pokój (od 2004)
• Kościół Prawosławny – Narodzenie Najświętszej Bogurodzicy (jedno z 12 głównych świąt)
• międzynarodowe:
  • Międzynarodowy Dzień Pokoju (obchodzone przez ONZ od 1981, na arenie międzynarodowej od 2002 roku)
  • Światowy Dzień Choroby Alzheimera
• Polska – Dzień Służby Celnej
• wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:
  • bł. Marek z Modeny (zm. 1498; prezbiter, dominikanin; wspomnienie w zakonach 20 września)
  • św. Mateusz Apostoł i Ewangelista

Wydarzenia w Polsce

• 1901 – Cesarz Franciszek Józef I nadał prawa miejskie ponad 670-letniej wsi Jaworzno.
• 1914 – I wojna światowa:
  • Rozpoczęła się I rosyjska okupacja Rzeszowa.
  • Z powodu odmowy złożenia przysięgi na wierność cesarzowi rozwiązany został Legion Wschodni.
• 1924 – Stefan Żeromski zakończył pracę nad powieścią Przedwiośnie.
• 1928 – Rozpoczął się czterodniowy strajk 10 tysięcy włókniarzy łódzkich.
• 1932 – Podpisano umowę licencyjną z Fiatem na produkcję w kraju Fiata 508.
• 1938 – Rząd RP wysunął wobec Czechosłowacji ultimatum zawierające żądanie oddania części Zaolzia.
• 1939 – Kampania wrześniowa:
  • Obrona Palmir.
  • Z Warszawy ewakuowano drogą radzymińską 178 członków korpusu dyplomatycznego i 1200 cudzoziemców.
• 1944:
  • 52. dzień powstania warszawskiego: upadek Marymontu.
  • Centralny Komitet Ludowy uznaje Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego za rząd tymczasowy.
• 1945 – Do gdyńskiego portu zawinął pierwszy wracający z wojny polski statek SS Kraków.
• 1946 – KRN przyjęła uchwałę o planie trzyletnim.
• 1958 – Bogusław Fornalczyk wygrał 15. Tour de Pologne.
• 1971 – Rozpoczął się proces członków antykomunistycznej organizacji „Ruch”.
• 1975:
  • Pożar Centralnego Domu Dziecka w Warszawie.
  • Tadeusz Mytnik wygrał 32. Tour de Pologne.
• 1978 – Premiera filmu Spirala.
• 1980 – Polskie Radio po 41 latach przerwy przeprowadziło transmisję mszy świętej.
• 1990 – Polska złożyła deklarację o przyjęciu obowiązkowej jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.
• 1997 – Odbyły się wybory parlamentarne, w których zwycięstwo odniosła Akcja Wyborcza Solidarność.
• 1998 – GPW w Warszawie uruchomiła indeks giełdowy MIDWIG.
• 2002 – W Warszawie otwarto Most Siekierkowski.
• 2004 – Najsilniejsze w dziejach Polski trzęsienie ziemi (4,0 i 5,3 stopni w skali Richtera).

Wydarzenia na świecie

•    37 – Cesarz Kaligula został ogłoszony przez senat rzymski Ojcem Ojczyzny.
•   454 – Cesarz rzymski Walentynian III zamordował w czasie audiencji Flawiusza Aecjusza.
•   687 – Został wybrany antypapież Paschalis.
• 1024 – Żona króla Konrada II, Gizela Szwabska, została w Kolonii koronowana na królową Niemiec.
• 1217 – Estowie ponieśli klęskę w tzw. bitwie w dniu św. Mateusza z kawalerami mieczowymi.
• 1337 – Wojna szwajcarsko-austriacka: bitwa pod Grynau.
• 1433 – Klęska husytów w bitwie pod Hiltersried (Bawaria).
• 1435 – Wojna stuletnia: podpisano układ w Arras na podstawie którego Burgundia zerwała sojusz z Anglią i przeszła na stronę Francji.
• 1457 – Założono Uniwersytet we Fryburgu.
• 1551 – Założono dzisiejszy Narodowy Uniwersytet Meksykański.
• 1591 – Papież Grzegorz XIV zatwierdził zakon kamilianów.
• 1676 – Benedetto Odescalchi został wybrany na papieża i przyjął imię Innocenty XI.
• 1721 – Car Piotr I Wielki wydał dekret o utworzeniu portu wojskowego w Petersburgu.
• 1745 – II powstanie jakobickie: zwycięstwo Anglików w bitwie pod Prestonpans.
• 1769 – Papież Klemens XIV opublikował encykliki Decet quam maxime o korupcji wśród kleru oraz Inter multiplices o administrowaniu parafii.
• 1776 – W amerykańskim stanie Delaware wprowadzono konstytucyjny zakaz niewolnictwa.
• 1780 – Rewolucja amerykańska: Benedict Arnold przekazał Brytyjczykom mapę West Point.
• 1792 – Ludwik XVI został formalnie zdetronizowany przez francuski Konwent Narodowy.
• 1818 – Powstała pierwsza niemiecka osada na Południowym Kaukazie.
• 1846 – Wojna amerykańsko-meksykańska: rozpoczęła się bitwa pod Monterrey.
• 1898 – W wyniku zamachu stanu został obalony chiński cesarz Guangxu.
• 1918 – I wojna światowa: wojska brytyjskie rozgromiły Turków w bitwie pod Megiddo.
• 1920:
  • Paul Deschanel zrezygnował ze względów zdrowotnych z funkcji prezydenta Francji.
  • Założono Komunistyczną Partię Urugwaju.
• 1921 – W niemieckim Oppau (obecnie przedmieścia Ludwigshafen am Rhein) doszło do eksplozji w fabryce koncernu BASF. Zginęło 561 osób, a ponad 2000 zostało rannych.
• 1924 – We Włoszech otwarto Autostradę Jezior.
• 1931 – Funt szterling został wycofany z systemu waluty złotej.
• 1933 – W Berlinie rozpoczął się proces o podpalenie Reichstagu.
• 1937 – John Ronald Reuel Tolkien wydał Hobbita.
• 1939:
  • Abdallah Beyhum został premierem Libanu pod mandatem francuskim.
  • W Bukareszcie rumuński premier Armand Călinescu został zastrzelony przez zamachowca z Żelaznej Gwardii.
• 1941 – Dokonano oblotu amerykańskiego bombowca B-29.
• 1944 – Operacja Market Garden: desant 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej w holenderskiej miejscowości Driel.
• 1956 – W mieście León został postrzelony nikaraguański dyktator Anastasio Somoza García; zmarł 29 września.
• 1957:
  • Olaf V został królem Norwegii.
  • W pobliżu Azorów zatonął niemiecki żaglowiec Pamir. Spośród 86 członków załogi przeżyło 6.
• 1961 – Dokonano oblotu śmigłowca wielozadaniowego Boeing CH-47 Chinook.
• 1964 – Malta uzyskała niepodległość (od Wielkiej Brytanii).
• 1965 – Gambia, Malediwy i Singapur zostały członkami ONZ.
• 1971:
  • Bahrajn, Bhutan i Katar zostały członkami ONZ.
  • Utworzono najstarszy estoński Park Narodowy Vilsandi.
• 1972 – Prezydent Filipin Ferdinand Marcos wprowadził w kraju stan wojenny, który obowiązywał przez 9 lat.
• 1974 – Amerykańska sonda Mariner 10 wykonała drugi przelot obok Merkurego.
• 1975 – Premiera filmu Pieskie popołudnie.
• 1976:
  • Seszele zostały członkiem ONZ.
  • W Waszyngtonie chilijski polityk Orlando Letelier został zabity przez tajne służby Augusto Pinocheta.
• 1978 – Uchwalono nową konstytucję Nigerii.
• 1981 – Belize (jako Honduras Brytyjski) uzyskało niepodległość (od Wielkiej Brytanii).
• 1984 – Brunei zostało członkiem ONZ.
• 1991 – Obywatele Armenii zdecydowali w referendum o odłączeniu się od ZSRR.
• 1993:
  • Abchascy separatyści zestrzelili gruziński samolot Tu-134; zginęło 27 osób.
  • Kryzys konstytucyjny w Rosji: prezydent Borys Jelcyn rozwiązał Radę Najwyższą, a ta w odwecie odwołała go ze stanowiska. Nowym prezydentem wybrany został Aleksander Ruckoj.
• 1995 – W świątyniach hinduistycznych na całym świecie figury bóstw pochłaniały ofiarowywane im mleko (tzw. cud mleka).
• 1998 – Królową Hiszpanii Zofia i żona prezydenta RP Jolanta Kwaśniewska odsłoniły popiersie Fryderyka Chopina upamiętniające pobyt kompozytora w Valldemossa na Majorce.
• 1999 – Około 2200 osób zginęło w trzęsieniu ziemi na Tajwanie.
• 2001 – Doszło do eksplozji w zakładzie chemicznym w Tuluzie we Francji, zginęło 30 osób, a ponad 2200 zostało rannych.
• 2003 – Amerykańska sonda kosmiczna Galileo spłonęła w atmosferze Jowisza.
• 2004:
  • W Dubaju rozpoczęto budowę wieżowca Burdż Chalifa.
  • W obwodzie kaliningradzkim miało miejsce trzęsienie ziemi, które było odczuwalne także w Polsce, Czechach, Litwie, Białorusi i Rumunii.
• 2009:
  • 11 osób zginęło w trzęsieniu ziemi w Bhutanie.
  • 8 żołnierzy filipińskich zginęło w ataku islamskich rebeliantów na wyspie Jolo.
  • Obalony i wyrzucony z Hondurasu były prezydent Manuel Zelaya potajemnie wrócił do stolicy kraju Tegucigalpy, gdzie schronił się w ambasadzie Brazylii.

Urodzili się

• 1411 – Ryszard Plantagenet, książę Yorku (zm. 1460)
• 1415 – Fryderyk III Habsburg, cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego (zm. 1493)
• 1428 – Jingtai, cesarz Chin (zm. 1457)
• 1452 – Girolamo Savonarola, włoski kaznodzieja, działacz religijny (zm. 1498)
• 1457 – Jadwiga Jagiellonka, księżna Bawarii, żona Jerzego Bogatego (zm. 1502)
• 1689 – Jan Klemens Branicki, wojewoda krakowski, hetman wielki koronny (zm. 1771)
• 1817 – Maria Merkert, błogosławiona, polska zakonnica, założycielka Zgromadzenia Sióstr św. Elżbiety (zm. 1872)
• 1818 – Piotr Néron, francuski misjonarz, męczennik, święty katolicki (zm. 1860)
• 1840 – Murad V, sułtan Turcji (zm. 1904)
• 1842 – Abd-ul-Hamid II, sułtan Turcji (zm. 1918)
• 1853 – Heike Kamerlingh-Onnes, holenderski fizyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 1926)
• 1862 – Eduard Sochor, czeski inżynier architekt (zm. 1947)
• 1866:
  • Charles Nicolle, francuski bakteriolog, laureat Nagrody Nobla (zm. 1936)
  • Herbert George Wells, angielski pisarz science fiction (zm. 1946)
• 1868 – Olga Knipper, rosyjska aktorka (zm. 1959)
• 1869 – Henryk Melcer-Szczawiński, polski kompozytor (zm. 1928)
• 1872 – Henry Wilde, brytyjski marynarz, oficer na Titanicu (zm. 1912)
• 1874 – Gustav Holst, angielski kompozytor (zm. 1934)
• 1899 – Esna Boyd, australijska tenisistka
• 1889 – Stanisław Nowakowski, polski dziennikarz, działacz społeczny na Warmii (zm. 1942)
• 1896 – Walter Breuning, Amerykanin znany z długowieczności (zm. 2011)
• 1899 – Juliusz Paweł Schauder, polski matematyk (zm. 1943)
• 1901 – Jerzy Lanc, polski pedagog, działacz społeczny na Mazurach (zm. 1932)
• 1902 – Tomasz Zan, polski żołnierz AK, major, kawaler Virtuti Militari (zm. 1989)
• 1904 – Stefan M. Kuczyński, polski historyk, pisarz (zm. 1985)
• 1906 – Jerzy Tadeusz Błeszyński, polski wojskowy, dowódca pociągu pancernego Smok Kaszubski (zm. 1939)
• 1912:
  • Chuck Jones, amerykański reżyser filmów animowanych (zm. 2002)
  • György Sándor, amerykański pianista (zm. 2005)
• 1914 – John Kluge, amerykański przedsiębiorca (zm. 2010)
• 1916:
  • Tadeusz Błaszkiewicz, polski duchowny katolicki, biskup przemyski (zm. 1993)
  • Françoise Giroud, francuska scenarzystka, pisarka, polityk, minister (zm. 2003)
  • Władysław Kościelniak, polski malarz, grafik, rysownik
• 1918 – Rand Brooks, amerykański aktor (zm. 2003)
• 1920 – Sir Satcam Boolell, maurytyjski polityk, minister spraw zagranicznych (zm. 2006)
• 1924 – Włodzimierz Janiurek, polski polityk, dyplomata (zm. 2011)
• 1925 – Zbigniew Niewczas, polski aktor (zm. 1997)
• 1926 – Donald Arthur Glaser, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla
• 1927 – Lidia Wyrobiec-Bank, polska aktorka (zm. 1994)
• 1929 – Włodzimierz Durajski, polski działacz krajoznawczy, działacz PTTK w Pabianicach (zm. 1989)
• 1929 – Sándor Kocsis, węgierski piłkarz (zm. 1979)
• 1930 – Grzegorz Sroka, polski franciszkanin, zielarz, propagator ziołolecznictwa (zm. 2006)
• 1931 – Larry Hagman, amerykański reżyser filmowy, aktor
• 1934 – Leonard Cohen, kanadyjski bard, poeta
• 1936:
  • Mieczysław Lewandowski, polski operator filmowy
  • Jurij Łużkow, rosyjski polityk, mer Moskwy
• 1939 – Basil Myron Schott, amerykański duchowny katolicki, arcybiskup, metropolita Pittsburgha (zm. 2010)
• 1940 – Mohammad Reza Shadżarian, irański śpiewak klasyczny
• 1941 – Wiesław Bernolak, polski gitarzysta
• 1946 – Jan Mateusz Nowakowski, polski aktor
• 1947 – Stephen King, amerykański pisarz
• 1948 – Zygmunt Malacki, polski duchowny katolicki (zm. 2010)
• 1950:
  • Václav Malý, czeski duchowny katolicki, biskup Pragi, rzecznik Karty 77
  • Bill Murray, amerykański aktor
  • Jacek Suchecki, polski pisarz, eseista, tłumacz literatury angielskiej, scenarzysta
• 1951:
  • Bruce Arena, amerykański trener piłkarski
  • Asłan Maschadow, czeczeński polityk, prezydent Czeczeńskiej Republiki Iczkerii (zm. 2005)
  • Barbara Zawadzka, polska kompozytorka
• 1952:
  • Anneliese Michel, niemiecka ofiara opętania (zm. 1976)
  • Jan Olbrycht, polski polityk
• 1953 – Wojciech Gogolewski, polski pianista, saksofonista, kompozytor
• 1954:
  • Shinzō Abe, japoński polityk, premier Japonii
  • Marian Terlecki, polski reżyser, producent telewizyjny i filmowy (zm. 2010)
• 1955:
  • Andriej Gawriłow, rosyjski pianista
  • Mika Kaurismäki, fiński reżyser filmowy
• 1956 – Pamela Behr, niemiecka narciarka alpejska
• 1957:
  • Ethan Coen, amerykański reżyser filmowy
  • Kevin Rudd, australijski polityk, premier Australii
• 1959 – Andrzej Buncol, polski piłkarz
• 1960:
  • Jolanta Fedak, polska polityk
  • David James Elliott, kanadyjski aktor
  • Kelly Moran, amerykański żużlowiec (zm. 2010)
• 1961:
  • Philippe Anziani, francuski piłkarz, trener piłkarski
  • Nancy Travis, amerykańska aktorka
• 1962:
  • Piotr Mandrysz, polski piłkarz, trener piłkarski
  • Rob Morrow, amerykański aktor
  • Hong Ying, chińska pisarka
• 1963 – Trevor Steven, angielski piłkarz
• 1964:
  • Carlos Alberto Aguilera, urugwajski piłkarz
  • Hugo Herrnhof, włoski łyżwiarz szybki
• 1965:
  • Lars Eriksson, szwedzki piłkarz, bramkarz
  • David Wenham, australijski aktor
• 1966 – Kerrin Lee-Gartner, kanadyjska narciarka alpejska
• 1967 – David Grubbs, amerykański gitarzysta, pianista, wokalista
• 1968 – Tadeusz Piotr Łomnicki, polski aktor
• 1969:
  • Grzegorz Cinkowski, polski aktor
  • Robert Kasprzycki, polski bard, poeta, kompozytor
  • Radosław Michalski, polski piłkarz
• 1970 – Melissa Ferrick, amerykańska wokalistka folkowa, gitarzystka
• 1971:
  • Paweł Chochlew, polski aktor
  • Pawieł Rostowcew, rosyjski biathlonista
  • Luke Wilson, amerykański aktor
• 1972 – Liam Gallagher, brytyjski wokalista grupy Oasis
• 1973:
  • Virginia Ruano Pascual, hiszpańska tenisistka
  • Oswaldo Sánchez, meksykański piłkarz, bramkarz
• 1974 – Henning Fritz, niemiecki piłkarz ręczny, bramkarz
• 1975 – Magda Steczkowska, polska piosenkarka
• 1976 – Jana Kandarr, niemiecka tenisistka
• 1977 – Marcin Lijewski, polski piłkarz ręczny
• 1979:
  • Bradford Anderson, amerykański aktor
  • Martina Beck, niemiecka biathlonistka
  • Richard Dunne, irlandzki piłkarz
• 1980:
  • Disco D, amerykański producent muzyczny (zm. 2007)
  • Kareena Kapoor, indyjska aktorka
  • Robert Hoffman, amerykański aktor, tancerz, choreograf
  • Tomas Scheckter, południowoafrykański kierowca wyścigowy
• 1981:
  • Katarzyna Gajgał, polska siatkarka
  • Magdalena Górska, polska aktorka
  • Dariusz Nojman, polski reżyser filmowy
  • Nicole Richie, amerykańska aktorka, piosenkarka
• 1982 – Łukasz Sapela, polski piłkarz, bramkarz
• 1983 – Maggie Grace, amerykańska aktorka
• 1986 – Roxana Cogianu, rumuńska wioślarka
• 1987 – Michał Pazdan, polski piłkarz
• 1991 – Simona Halep, rumuńska tenisistka

Zmarli

•    19 p.n.e. – Wergiliusz, rzymski poeta (ur. 70 p.n.e.)
•   454 – Aecjusz, rzymski wódz (ur. ?)
•   687 – Konon, papież (ur. ?)
• 1327 – Edward II, król Anglii (ur. 1284)
• 1461 – Zofia Holszańska, królowa Polski, żona Władysława II Jagiełły (ur. 1405)
• 1558 – Karol V Habsburg, cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego (ur. 1500)
• 1576 – Girolamo Cardano, włoski matematyk, filozof, astrolog, lekarz (ur. 1501)
• 1743 – Sawai Jai Singh II, władca królestwa Amber w Indiach, astronom (ur. 1688)
• 1812 – Emanuel Schikaneder, niemiecki pisarz, librecista (ur. 1751)
• 1832 – Sir Walter Scott, szkocki pisarz (ur. 1771)
• 1838:
  • Franciszek Jaccard, francuski misjonarz, męczennik, świety katolicki (ur. 1799)
  • Tomasz Trần Văn Thiện, wietnamski męczennik, święty katolicki (ur. ok. 1820)
• 1839:
  • Jacques Honoré Chastan, francuski misjonarz, męczennik, święty katolicki (ur. 1803)
  • Laurent Imbert, francuski misjonarz, biskup, męczennik, święty katolicki (ur. 1796 lub 1797)
  • Pierre Maubant, francuski misjonarz, męczennik, święty katolicki (ur. 1803)
• 1860 – Arthur Schopenhauer, niemiecki filozof (ur. 1788)
• 1879 – Teodor Morawski, polski polityk, uczestnik powstania listopadowego (ur. 1797)
• 1904 – Alexis Langer, niemiecki architekt (ur. 1825)
• 1921 – Mary Mrozińska, polska aktorka (ur. 1887)
• 1925 – Tadeusz Zieliński, polski architekt (ur. 1883)
• 1931 – Karol Józef Fischer, polski duchowny katolicki, biskup przemyski (ur. 1847)
• 1939:
  • Aleksander Buczyński, polski aktor (ur. 1908)
  • Tadeusz Jasiński, polski młodociany obrońca Grodna (ur. 1926)
  • Armand Călinescu, rumuński polityk, premier Rumunii (ur. 1893)
• 1944 – Polegli w powstaniu warszawskim:
  • Maria Cetys, polska łączniczka, żołnierz AK (ur. 1914)
  • Leszek Kidziński, polski podharcmistrz, żołnierz AK, podporucznik (ur. 1923)
  • Krystyna Wiśniewska-Szabelska, polska łączniczka, żołnierz AK (ur. 1920)
• 1947 – Harry Carey, amerykański aktor (ur. 1878)
• 1952 – Władysław Jabłoński, polski architekt, polityk, prezydent Warszawy (ur. 1872)
• 1953 – Przemysław Podgórski, polski działacz niepodległościowy, inżynier (ur. 1879)
• 1957 – Haakon VII, król Norwegii (ur. 1872)
• 1970 – Jerzy Mieczysław Rytard, polski pisarz (ur. 1899)
• 1971 – Bernardo Houssay, argentyński fizjolog, laureat Nagrody Nobla (ur. 1887)
• 1972 – Henry de Montherlant, francuski pisarz (ur. 1895)
• 1974 – Walter Brennan, amerykański aktor (ur. 1894)
• 1976 – Orlando Letelier, chilijski polityk (ur. 1932)
• 1987 – Jaco Pastorius, amerykański basista jazzowy (ur. 1951)
• 1995 – Jaga Boryta, polska aktorka (ur. 1908)
• 1996 – Bogdan Tranda, polski duchowny ewangelicki (ur. 1929)
• 1998 – Florence Griffith-Joyner, amerykańska lekkoatletka, sprinterka (ur. 1959)
• 1999 – Edmund Fidler, polski aktor (ur. 1907)
• 2002 – Andrzej Miłosz, polski dziennikarz, tłumacz, reżyser filmów dokumentalnych (ur. 1917)
• 2006 – Boz Burrell, angielski basista i wokalista zespołów: King Crimson i Bad Company (ur. 1946)
• 2007:
  • Alice Ghostley, amerykańska aktorka (ur. 1924)
  • Milan Lukeš, czeski polityk, minister kultury (ur. 1933)
  • Petar Stambolić, jugosłowiański polityk, premier i prezydent Jugosławii (ur. 1912)
  • Wiktor Szyryński, kanadyjski psychiatra i psycholog polskiego pochodzenia (ur. 1913)
• 2008:
  • Zofia Szancerowa, polska aktorka (ur. 1913)
  • Dingiri Banda Wijetunge, lankijski polityk, premier i prezydent Sri Lanki (ur. 1916)
• 2010 – Zdzisław Dziędzielewicz-Kirkin, polski taternik, alpinista, przewodnik tatrzański, instruktor narciarski, działacz harcerski i turystyczny (ur. 1916)
• 2011 – Krzysztof Pośpiech, polski dyrygent, chórmistrz (ur. 1944)