23 maja
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
23 maja jest 143. (w latach przestępnych 144.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 222 dni.
Święta
- imieniny obchodzą: Bolelut, Budziwoj, Dezyderia, Dezyderiusz, Dezydery, Emilia, Eufrozyna, Eutychiusz, Gwibert, Jan, Julian, Lucjusz, Łucjusz, Michał, Symeon, Wibert i Iwona.
- Jamajka – Święto Pracy
- międzynarodowe – Światowy Dzień Żółwia
- wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:
Wydarzenia w Polsce
Wydarzenia na świecie
- 844 – Zwycięstwo wojsk asturskich nad muzułmanami w bitwie pod Clavijo.
- 1040/8 ramadan 431 A.H. – Turcy Seldżuccy pokonali armię Ghaznawidów w bitwie pod Dandankanem.
- 1059 – Filip I został koronowany vivente rege na króla Francji.
- 1430 – Joanna d'Arc została pojmana przez Burgundczyków w trakcie próby wyzwolenia Compiègne.
- 1493 – Król Niemiec i arcyksiążę Austrii Maksymilian I i król Francji Karol VIII zawarli Traktat w Senlis.
- 1498 – Florencki reformator religijno-polityczny Girolamo Savonarola i jego współtowarzysze Domenico Buonvicini i Silvertro Maruffi zostali powieszeni publicznie, a następnie ich ciała spalono na stosie.
- 1533 – Abp Thomas Cranmer uznał za nieważne małżeństwo króla Anglii Henryka VIII z Katarzyną Aragońską.
- 1555 – Paweł IV został wybrany na papieża.
- 1568 – Wojna osiemdziesięcioletnia: wojska rebeliantów niderlandzkich pokonały siły fryzyjsko-hiszpańskie w bitwie pod Heiligerlee.
- 1618 – Defenestracja praska: posłowie habsburscy zostali wyrzuceni przez okno zamku na Hradczanach, co rozpoczęło wojnę trzydziestoletnią.
- 1660 – Król Karol II powrócił po 9 latach wygnania do Anglii.
- 1701 – Kapitan William Kidd został powieszony w Londynie za piractwo.
- 1706 – Wojna o sukcesję hiszpańską: porażka wojsk francuskich w bitwie z Anglikami i Holendrami pod Ramillies.
- 1788 – Karolina Południowa jako 8. stan przystąpiła do Unii.
- 1793 – I koalicja antyfrancuska: zwycięstwo wojsk austriacko-angielsko-hanowerskich w bitwie pod Famars.
- 1814 – W Wiedniu odbyła się premiera ostatecznej wersji jedynej w dorobku Ludwiga van Beethovena opery Fidelio.
- 1856 – Brytyjski astronom Norman Robert Pogson odkrył planetoidę Isis.
- 1862 – Wojna secesyjna: zwycięstwo Konfederatów w bitwie pod Front Royal.
- 1863 – Powstała Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (SPD).
- 1873 – W Kanadzie została utworzona Północno-Zachodnia Policja Konna.
- 1892 – W Syjamie (obecnie Tajlandia) otwarto pierwszy odcinek kolei (Bangkok-Ayutthaya).
- 1900 – Sierżant William Carney został pierwszym czarnoskórym Amerykaninem odznaczonym Medalem Honoru.
- 1911 – Została otwarta Nowojorska Biblioteka Publiczna.
- 1914 – Giacomo della Chiesa (późniejszy papież Benedykt XV) został kardynałem.
- 1915 – I wojna światowa: Włochy przystąpiły do wojny po stronie państw Ententy.
- 1917 – Dokonano oblotu brytyjskiego myśliwca Sopwith Dolphin.
- 1918 – I wojna światowa: zwycięstwem Ormian nad Turkami zakończyła się bitwa pod Abaranem.
- 1920:
- 1923 – Powstały belgijskie linie lotnicze Sabena.
- 1926 – Uchwalono pierwszą Konstytucję Libanu.
- 1928 – W zamachu bombowym na ambasadę Włoch w Buenos Aires zginęły 22 osoby.
- 1934 – W policyjnej zasadzce zginęli Bonnie i Clyde, para amerykańskich przestępców.
- 1938 – W przeprowadzonym przez agenta NKWD Pawła Sudopłatowa zamachu bombowym w Rotterdamie zginął przywódcą ukraińskich nacjonalistów Jewhen Konowalec.
- 1939:
- Amerykańska łódź podwodna USS Squalus zatonęła u wybrzeży New Hampshire podczas próbnego zanurzenia. Zginęło 24 marynarzy i 2 cywilnych techników. 32 marynarzy i jednego cywila uratowano.
- W Kancelarii Rzeszy odbyła się narada Adolfa Hitlera z najwyższymi dowódcami wojskowymi, podczas której zapowiedział on atak na Polskę.
- 1940 – ORP Orzeł wyszedł w swój ostatni patrol na Morze Północne, zaginął dwa dni później.
- 1945:
- 1949 – Wraz z wejściem w życie ustawy zasadniczej uchwalonej 8 maja powstała Republika Federalna Niemiec.
- 1950 – Premiera filmu Asfaltowa dżungla.
- 1951 – ChRL oficjalnie zaanektowała Tybet.
- 1954 – Reprezentacja Anglii w piłce nożnej poniosła największą porażkę w swej historii (1:7 w Budapeszcie z Węgrami).
- 1967 – Egipt zamknął dla statków izraelskich Cieśninę Tirańską.
- 1971 – 78 osób zginęło w katastrofie samolotu Tu-134 jugosłowiańskich linii Aviogenex w chorwackiej Rijece .
- 1973 – Efraim Kacir został prezydentem Izraela.
- 1974:
- 1977 – Holenderski pociąg pasażerski został opanowany koło Groningen przez terrorystów pochodzących z Moluków w Indonezji. 11 czerwca, w czasie policyjnej akcji odbicia pociągu zginęło 6 z 9 terrorystów oraz 2 zakładników.
- 1978 – Icchak Nawon został prezydentem Izraela.
- 1979 – Palestyńscy terroryści zdetonowali bombę podłożoną na przystanku autobusowym w izraelskim mieście Petach Tikwa. Zginęły 3 osoby, a 13 zostało rannych.
- 1980 – Premiera filmu Lśnienie.
- 1982 – Wojna o Falklandy-Malwiny: brytyjska fregata rakietowa HMS Antelope została zbombardowana przez argentyńskie samoloty.
- 1984 – Premiera filmu Indiana Jones i Świątynia Zagłady.
- 1985 – Frank Sinatra został odznaczony Medalem Wolności przez prezydenta Ronalda Reagana.
- 1990 – József Antall został premierem Węgier.
- 1991 – Mołdawska SRR ogłosiła niepodległość jako Republika Mołdawii.
- 1992:
- 1993 – W Kambodży rozpoczęły się pięciodniowe, pierwsze wolne wybory parlamentarne po zakończeniu wojny domowej.
- 1994 – 270 pielgrzymów zostało zadeptanych w meczecie w Mekce, po wybuchu paniki w trakcie obrzędu ukamienowania szatana.
- 1995 – Marek Kamiński i Wojciech Moskal jako pierwsi Polacy po 70-dniowej pieszej wędrówce dotarli do Bieguna Północnego.
- 1997 – Mohammad Chatami wygrał wybory prezydenckie w Iranie.
- 2004 – W Porcie lotniczym Paryż-Roissy-Charles de Gaulle 4 osoby zginęły, a 3 zostały ranne po runięciu fragmentu dachu nowego terminalu 2E.
- 2006:
- 2009:
- 2010:
Urodzili się
- 635 – Chan Bahlum II, król Majów (zm. 702)
- 1052 – Filip I, król Francji (zm. 1108)
- 1606 – Juan Caramuel y Lobkowitz, hiszpański duchowny i pisarz (zm. 1682)
- 1707 – Karol Linneusz, szwedzki przyrodnik (zm. 1778)
- 1788 – Dezydery Adam Chłapowski, polski generał (zm. 1879)
- 1799 – Hood Thomas, angielski poeta, humorysta
- 1842 – Maria Konopnicka, polska pisarka (zm. 1910)
- 1848 – Otto Lilienthal, niemiecki inżynier, konstruktor i oblatywacz pierwszych szybowców, pionier szybownictwa (zm. 1896)
- 1866 – Wacław Pawliszak, polski malarz i rysownik (zm. 1905)
- 1851 – Antoni Stolpe, polski kompozytor, pianista (zm. 1872)
- 1869 – Jan Moszczyński, polski prawnik, urzędnik pocztowy, minister poczt i telegrafów (zm. 1932)
- 1874 – Antoni Fertner, polski aktor (zm. 1959)
- 1884 – Corrado Gini, włoski statystyk, demograf (zm. 1965)
- 1889 – José Padilla Sánchez, hiszpański kompozytor (zm. 1960)
- 1889 – Erich Engels, niemiecki reżyser, scenarzysta filmowy (zm. 1971)
- 1890 – Herbert Marshall, brytyjski aktor (zm. 1966)
- 1891 – Pär Lagerkvist, szwedzki pisarz, laureat Nagrody Nobla (zm. 1974)
- 1893 – Jerzy Kowalski, polski filolog klasyczny, pisarz, profesor Uniwersytetu Lwowskiego i Wrocławskiego (zm. 1948)
- 1900 – Hans Frank, hitlerowski funkcjonariusz, generalny gubernator Polski (zm. 1946)
- 1909 – Arnold Rezler, polski dyrygent (zm. 2000)
- 1910:
- 1911:
- 1914 – Nora Szczepańska, polska pisarka (zm. 2004)
- 1917 – Edward Lorenz, amerykański matematyk, meteorolog (zm. 2008)
- 1920 – Bogusław Maciejewski, polski pisarz, muzykolog, publicysta muzyczny (zm. 2006)
- 1921:
- 1923:
- 1924:
- 1925 – Joshua Lederberg, amerykański genetyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 2008)
- 1929 – Ulla Jacobsson, szwedzka aktorka (zm. 1982)
- 1931 – Lucian Mureşan, zwierzchnik Rumuńskiego Kościoła Zjednoczonego z Rzymem
- 1932 – Alicja Migulanka, polska aktorka (zm. 1990)
- 1933:
- 1934:
- 1935 – Bronisław Tusk, polski rzeźbiarz, ceramik, malarz (zm. 2000)
- 1936 – Andrzej Jurga, polski reżyser filmowy
- 1942:
- 1943 – Félix Slováček, czeski kompozytor, dyrygent
- 1947 – Jerzy Bralczyk, polski językoznawca
- 1948 – Andrzej Bartosz, polski dziennikarz
- 1949 – Alan García Pérez, peruwiański polityk, prezydent Peru
- 1951:
- 1953 – Krzysztof Rutkowski, polski piłkarz (zm. 2007)
- 1956 – Andoni Goikoetxea, baskijski piłkarz, trener piłkarski
- 1957 – Janusz Skowron, polski pianista jazzowy, kompozytor
- 1958 – Thomas Reiter, niemiecki astronauta
- 1960 – Linden Ashby, amerykański aktor
- 1961 – Daniele Massaro, włoski piłkarz
- 1963 – Dariusz Kosedowski, polski bokser
- 1965:
- 1966 – Marek Wikiński, polski polityka, poseł na Sejm RP
- 1967:
- 1970:
- 1972:
- 1973:
- 1974:
- 1975:
- 1976:
- 1977:
- 1978:
- 1979 – Savas Karipidis, grecki piłkarz ręczny
- 1980:
- 1982 – Mia Buric, niemiecka tenisistka
- 1983:
- 1984 – Hugo Almeida, portugalski piłkarz
- 1985 – Paul Garred, brytyjski muzyk, perkusista The Kooks
- 1986 – Alice Mills, australijska pływaczka
- 1987 – Przemysław Tytoń, polski piłkarz, bramkarz
- 1989 – Agnieszka Kaczmarczyk, polska koszykarka
- 1990 – Kristína Kučová, słowacka tenisistka
- 1991 – Lena Meyer-Landrut, niemiecka piosenkarka
Zmarli
- 230 – Urban I, święty , papież (ur.?)
- 1125 – Henryk V, cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego (ur. 1081)
- 1336 – Wacław, książę płocki (ur. ok. 1293)
- 1356 – Małgorzata II, hrabina Hainaut, cesarzowa, żona Ludwika IV Bawarskiego (ur. 1311)
- 1498 – Girolamo Savonarola, włoski dominikanin, reformator religijno-polityczny (ur. 1452)
- 1524 – Isma'il I, szach Persji (ur. 1487)
- 1701 – William Kidd, angielski pirat (ur. 1645)
- 1786 – Maurycy Beniowski, polski podróżnik, żołnierz, awanturnik, autor pamiętników (ur. 1746)
- 1865 – Stanisław Brzóska, polski generał, naczelny kapelan wojsk powstańczych, dowódca w powstaniu styczniowym (ur. 1832)
- 1871 – Jarosław Dąbrowski, polski działacz niepodległościowy, generał wojsk Komuny Paryskiej (ur. 1836)
- 1883 – Cyprian Kamil Norwid, polski poeta (ur. 1821)
- 1886 – Leopold von Ranke, niemiecki historyk (ur. 1795)
- 1898 – Bogumił Aspis, polski poeta, dramatopisarz i publicysta (ur. 1842)
- 1906 – Henryk Ibsen, norweski dramaturg (ur. 1828)
- 1919 – Józef Światopełk-Zawadzki, polski prawnik (ur. 1859)
- 1934:
- 1935 – Julian Flatau, polski chemik, farmaceuta (ur. 1870)
- 1937 – John D. Rockefeller, amerykański przemysłowiec (ur. 1839)
- 1940 – Gastone Hervé Gustave Billotte, francuski generał (ur. 1875)
- 1943 – Franciszek Pauliński, polski duchowny rzymskokatolicki, pallotyn, redaktor i rektor Domu Wydawniczego Księży Pallotynów (ur. 1901)
- 1945 – Heinrich Himmler, niemiecki polityk działacz nazistowski, minister spraw wewnętrznych (ur. 1900)
- 1947 – Charles Ferdinand Ramuz, szwajcarski pisarz (ur. 1878)
- 1972 – Eugeniusz Pławski, polski komandor (ur. 1895)
- 1976 – Antoni Uniechowski, polski malarz, grafik, rysownik, ilustrator, scenograf (ur. 1903)
- 1978 – Bertram Blank, niemiecki polityk (ur. 1930)
- 1989 – Jerzy Bossak, polski reżyser filmów dokumentalnych, pedagog (ur. 1910)
- 1992 – Giovanni Falcone, włoski sędzia śledczy (ur. 1939)
- 1998 – Tony Halik, polski podróżnik, dziennikarz, pisarz, operator filmowy, fotograf (ur. 1921)
- 1999 – Owen Hart, kanadyjski wrestler (ur. 1965)
- 2006:
- 2006 – Nasir Al-Hatam, iracki tenisista (ur. 1978)
- 2007:
- Kei Kumai, japoński reżyser filmowy (ur. 1930)
- Tron Øgrim, norweski pisarz, dziennikarz, działacz polityczny (ur. 1947)
- 2008:
- 2009:
- 2011: