23 stycznia
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
23 stycznia jest 23. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 342 (w latach przestępnych 343) dni.
Święta
- Imieniny obchodzą: Agatangel, Akwila, Anicet, Aniceta, Bartłomiej, Bernard, Daniel, Emerencja, Filip, Henryk, Ildefons, Jan, Klemens, Konstanty, Łukasz, Maksym, Maria, Michał, Onufry, Rajmund, Rajmunda, Sewerian, Uniemir, Wincenty i Wrocsława.
- Wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą:
Wydarzenia w Polsce
Wydarzenia na świecie
- 393 – Flawiusz Honoriusz otrzymał tytuł augusta.
- 635 – Kapitulacja bizantyjskiej Pelli (arab. Fihl) w Palestynie (dzisiaj w Jordanii).
- 971 – Potężny ostrzał prowadzony przez kuszników armii dynastii Song zdziesiątkował bojowe słonie armii południowej dynastii Han. Zwycięstwo to przypieczętowało los państwa Han, które wkrótce zostało wcielone do songowskiej monarchii. Była to ostatnia bitwa na terenie Chin w której użyto słoni.
- 1368 – Przywódca antymongolskiego powstania, mnich buddyjski Zhu Yuanzhang, po zdobyciu Pekinu ogłosił się cesarzem i rozpoczął panowanie dynastii Ming.
- 1556 – W wyniku trzęsienia ziemi w Chinach zginęło 830 tysięcy osób.
- 1570 – Został zamordowany James Stewart, 1. hrabia Moray, regent małoletniego króla Szkocji Jakuba I Stuarta.
- 1571:
- 1579 – Północne prowincje Niderlandów podpisały unię utrechcką.
- 1656 – Francuski filozof Blaise Pascal opublikował pierwszą z 18 części swego dzieła Prowincjałki.
- 1719 – Utworzono księstwo Liechtenstein.
- 1780 – W Nowym Jorku zanotowano rekordowo niską dla tego miasta temperaturę (-27 °C).
- 1799 – Na terenie południowych Włoch powstała Republika Partenopejska.
- 1831 – Ustanowiono flagę Belgii.
- 1843 – Czech Jakub Kryštof Rad opatentował cukier w kostkach.
- 1855 – W Minneapolis otwarto pierwszy most nad rzeką Missisipi.
- 1870 – Amerykańska kawaleria dokonała w stanie Montana masakry 173 Indian (w większości kobiet i dzieci) ze szczepu Czarnych Stóp.
- 1895 – Norweski naukowiec Carsten Borchgrevink jako pierwszy człowiek wylądował na Antarktydzie.
- 1898 – José Evaristo Uriburu został prezydentem Argentyny.
- 1899 – Emilio Aguinaldo został pierwszym prezydentem Filipin.
- 1900 – II wojna burska: rozpoczęła się bitwa o Spion Kop.
- 1904 – Pożar strawił doszczętnie norweskie miasto Ålesund.
- 1907 – Charles Curtis jako pierwszy Indianin został wybrany do Senatu Stanów Zjednoczonych.
- 1909:
- 1912 – W Hadze podpisano pierwszy międzynarodowy traktat dotyczący handlu opium.
- 1913 – Doszło do wojskowego przewrotu w Turcji i obalenia koalicji Unii Liberalnej. Ustanowiono dyktaturę wojskową, na czele której stanął İsmail Enver.
- 1933 – Weszła w życie 20. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych.
- 1934 – Węgierski neurolog Ladislas J. Meduna podjął próbę wstrzyknięcia kamfory 33-letniemu pacjentowi w ciężkiej katatonii, doprowadzając po pięciu iniekcjach do ustąpienia jej objawów.
- 1937 – Wielki terror: w Moskwie rozpoczął się tzw. "proces siedemnastu" (oficjalnie "Proces alternatywnego antysowieckiego centrum trockistowskiego").
- 1940 – W czasie największej w historii Atlanty burzy śnieżnej spadło 25 cm śniegu.
- 1941 – Rumuńska organizacja faszystowska Żelazna Gwardia została zdelegalizowana po nieudanym puczu wymierzonym w rząd Iona Antonescu.
- 1942:
- 1943:
- 1944 – Kampania włoska: podczas desantu pod Anzio został zatopiony przez niemieckie lotnictwo brytyjski niszczyciel HMS Janus; zginęło 158 członków załogi, uratowano 94.
- 1958 – Admirał Wolfgang Larrazábal został tymczasowym prezydentem Wenezueli po ucieczce za granicę obalonego dyktatora Marcosa Péreza Jiméneza.
- 1960 – Jacques Piccard i Don Walsh w batyskafie Trieste dotarli po raz pierwszy do najgłębszego punktu na Ziemi – Głębi Challengera na Pacyfiku.
- 1961 – Ustanowiono Order Zasługi Wielkiego Księstwa Luksemburga.
- 1968:
- 1973 – Na islandzkiej wyspie Heimaey doszło do erupcji wulkanu Eldfell.
- 1979 – 27 osób zginęło w pożarze domu starców w fińskim mieście Virrat.
- 1980 – Prezydent USA Jimmy Carter ogłosił tzw. Doktrynę Cartera, dotyczącą zabezpieczenia amerykańskich interesów w Zatoce Perskiej.
- 1983 – Stacja NBC wyemitowała premierowy odcinek serialu Drużyna A.
- 1984 – Chile i Argentyna podpisały porozumienie kończące spór graniczny na Ziemi Ognistej.
- 1986 – Została odkryta Bianka, jeden z księżyców Urana.
- 1991 – Wojna domowa w Rwandzie: rebelianci z Rwandyjskiego Frontu Patriotycznego zdobyli miasto Ruhengeri.
- 1992 – W Kijowie otwarto ambasadę USA.
- 1997 – Madeleine Albright jako pierwsza kobieta została sekretarzem stanu USA.
- 2003:
- 2005 – Wiktor Juszczenko został zaprzysiężony na prezydenta Ukrainy.
- 2006:
- 2007 – 5 ochroniarzy z amerykańskiej prywatnej firmy Blackwater zginęło w helikopterze zestrzelonym nad Bagdadem.
- 2008 – Premier Grecji Kostas Karamanlis przybył do Turcji z pierwszą od 49 lat wizytą na tym szczeblu.
- 2009 – Kobieta i dwoje dzieci zginęło, a 12 osób zostało rannych od ciosów nożem, podczas ataku szaleńca na żłobek w belgijskim Dendermonde.
- 2011 – Urzędujący prezydent Portugalii Aníbal Cavaco Silva został wybrany na II kadencję.
Urodzili się
- 1350 – Wincenty Ferreriusz, święty, hiszpański misjonarz (zm. 1419)
- 1688 – Ulryka Eleonora Wittelsbach, królowa Szwecji, żona Fryderyka I (zm. 1741)
- 1693 – Anna Iwanowna, caryca Rosji (zm. 1740)
- 1752 – Muzio Clementi, włoski kompozytor, pianista (zm. 1832)
- 1783 – Stendhal, francuski pisarz (zm. 1842)
- 1832 – Édouard Manet, francuski malarz (zm. 1883)
- 1840 – Ernst Abbe, niemiecki fizyk (zm. 1905)
- 1858 – Oswald Balzer, polski historyk prawa i ustroju Polski (zm. 1933)
- 1862 – David Hilbert, niemiecki matematyk (zm. 1943)
- 1873 – Karol Irzykowski, polski pisarz, krytyk literacki, filmowy i teatralny (zm. 1944)
- 1876 – Otto Diels, niemiecki chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 1954)
- 1885 – Bolesław Wallek-Walewski, polski kompozytor, dyrygent, pedagog (zm. 1944)
- 1888:
- Leadbelly, amerykański muzyk bluesowy (zm. 1949)
- Ryszard Sobiszewski, polski aktor, tancerz, pedagog (zm. 1975)
- 1891 – Antonio Gramsci, włoski pisarz, filozof, polityk (zm. 1937)
- 1896 – Szarlotta, wielka księżna Luksemburga (zm. 1985)
- 1898:
- 1903 – Grigorij Aleksandrow, rosyjski reżyser filmowy (zm. 1983)
- 1905 – Konstanty Ildefons Gałczyński, polski poeta (zm. 1953)
- 1906:
- 1907:
- 1910 – Django Reinhardt, belgijski gitarzysta pochodzenia cygańskiego (zm. 1953)
- 1913 – Jean-Michel Atlan, francuski artysta i malarz (zm. 1960)
- 1915 – Sir Arthur Lewis, brytyjski ekonomista, laureat Nagrody im. Alfreda Nobla (zm. 1991)
- 1917 – Krystyna Szczepańska, polska śpiewaczka operowa (mezzosopran) (zm. 1986)
- 1918 – Gertrude Elion, amerykańska farmakolog, laureatka nagrody Nobla (zm. 1999)
- 1920:
- 1920 – Walter Frederick Morrison, amerykański wynalazca, pomysłodawca frisbee (zm. 2010)
- 1921 – Kazimierz Konrad, polski operator filmowy (zm. 1988)
- 1922 – Jerzy Adamski, polski krytyk literacki i teatralny (zm. 2001)
- 1923:
- 1924 – Leopold Raznowiecki, polski wojskowy, generał brygady (zm. 2007)
- 1925 – Krzysztof Zamenhof-Zaleski, polski inżynier, konstruktor, esperantysta
- 1927:
- 1928:
- 1929:
- 1930:
- 1933 – Bill Hayden, australijski polityk, minister spraw zagranicznych, gubernator generalny Australii
- 1934 – Lou Antonio, amerykański reżyser filmowy
- 1940 – Werner Krämer, niemiecki piłkarz (zm. 2010)
- 1943 – Gary Burton, amerykański wibrafonista jazzowy
- 1944:
- 1946:
- 1947:
- 1950 – Richard Dean Anderson, amerykański aktor
- 1951 – Margaret Bailes, amerykańska sprinterka
- 1952 – Henrique Mecking, brazylijski szachista
- 1955 – Przemysław Berg, polski dziennikarz
- 1957:
- 1958:
- 1960 – Štefan Svitek, słowacki zabójca (zm. 1989)
- 1961 – Wiesława Konwent-Piotrkiewicz, polska koszykarka, trenerka koszykówki
- 1962:
- 1966 – Scott Fortune, amerykański siatkarz
- 1967:
- 1968:
- 1969:
- 1970:
- 1971:
- 1972 – Jewhen Nazarow, ukraiński piłkarz
- 1973 – Tomas Holmström, szwedzki hokeista
- 1974:
- 1975:
- 1976 – Krzysztof Gierczyński, polski siatkarz
- 1977 – Tim Brabants, brytyjski kajakarz
- 1980 – Anna Wielgucka, polska aktorka
- 1981 – Dante Swanson, amerykański koszykarz
- 1982:
- 1983:
- 1984 – Arjen Robben, holenderski piłkarz
- 1990 – Ayuka Takeda, japońska skoczkini narciarska
Zmarli
- 401 – Hanzei, cesarz Japonii (ur. 351)
- 1167 – Aben Ezra, żydowski uczony, poeta (ur. ok. 1092)
- 1199 – Jakub Jusuf al-Mansur, kalif (ur. ok. 1160)
- 1567 – Jiajing, cesarz Chin (ur. 1507)
- 1570 – James Stewart, 1. hrabia Moray, regent Szkocji (ur. 1531)
- 1573 – Łukasz Górka, polski senator, wojewoda poznański, kaliski i łęczycki (ur. ok. 1533)
- 1604 – Sosan Taesa, koreański mistrz sǒn (ur. 1520)
- 1622 – William Baffin, angielski żeglarz, odkrywca (ur. 1584)
- 1648 – Francisco de Rojas Zorrilla, hiszpański pisarz (ur. 1607)
- 1789 – John Cleland, angielski pisarz (ur. 1709)
- 1803 – Arthur Guinness, irlandzki piwowar (ur. 1725)
- 1806 – William Pitt Młodszy, brytyjski polityk, premier Wielkiej Brytanii (ur. 1759)
- 1820 – Edward August, książę Kentu, ojciec królowej Wiktorii (ur. 1767)
- 1837 – John Field, irlandzki kompozytor, pianista, pedagog (ur. 1782)
- 1840 – Andrzej Chŏng Hwa-gyŏng, koreański męczennik, święty katolicki (ur. 1808)
- 1866 – Peter Joseph Lenné, pruski ogrodnik, architekt krajobrazu (ur. 1789)
- 1875 – Charles Kingsley, angielski pisarz (ur. 1819)
- 1885 – Karl Volkmar Stoy, niemiecki pedagog (ur. 1815)
- 1889 – Ignacy Domeyko, polski geolog, badacz Ameryki Południowej (ur. 1802)
- 1894 – Lobengula Kumalo, król Matabele (ur. 1833)
- 1909 – Franciszek Piasecki, polski rzeźbiarz (ur. 1838)
- 1921:
- 1926 – Désiré-Joseph Mercier, belgijski filozof, teolog, kardynał (ur. 1851)
- 1931 – Anna Pawłowa, rosyjska baletnica (ur. 1881)
- 1937:
- 1939 – Matthias Sindelar, austriacki piłkarz (ur. 1903)
- 1943 – Leon Karliński, polski urzędnik, minister kolei żelaznych (ur. 1863)
- 1944 – Edvard Munch, norweski malarz, grafik (ur. 1863)
- 1945 – Helmut James von Moltke, niemiecki prawnik wojskowy, założyciel organizacji Krąg z Krzyżowej (ur. 1907)
- 1947 – Pierre Bonnard, francuski malarz (ur. 1867)
- 1952 – Jakow Frenkel, rosyjski fizyk (ur. 1894)
- 1956 – Sir Alexander Korda, brytyjski reżyser filmowy (ur. 1893)
- 1963 – Józef Gosławski, polski rzeźbiarz, medalier (ur. 1908)
- 1966:
- 1967 – Holcombe Ward, amerykański tenisista, działacz sportowy (ur. 1878)
- 1968 – Maurus Witzel, niemiecki biblista katolicki, sumerolog, językoznawca, franciszkanin (ur. 1882)
- 1976 – Paul Robeson, amerykański aktor, pieśniarz (ur. 1898)
- 1978:
- 1981 – Samuel Barber, amerykański kompozytor (ur. 1910)
- 1989 – Salvador Dali, hiszpański malarz (ur. 1904)
- 1990 – Allen Collins, amerykański muzyk zespołu Lynyrd Skynyrd (ur. 1952)
- 1992:
- 1994:
- Elida Maria Szarota, polska historyk literatury, germanistka (ur. 1904)
- Zofia Więcławówna, polska aktorka, tancerka, choreograf (ur. 1920)
- 1995 – Halina Billing-Wohl, polska aktorka i pedagog (ur. 1916)
- 1995 – Piotr Milan, polski hokeista (ur. 1971)
- 1999 – Joe D'Amato, włoski reżyser filmowy (ur. 1936)
- 2000 – Egon Naganowski, polski eseista, krytyk literacki, tłumacz (ur. 1913)
- 2002 – Pierre Bourdieu, francuski socjolog (ur. 1930)
- 2004:
- 2005 – Johnny Carson, amerykański aktor (ur. 1925)
- 2006:
- 2007 – Ryszard Kapuściński, polski dziennikarz, pisarz, podróżnik (ur. 1932)
- 2008 – Ofiary katastrofy lotniczej pod Mirosławcem:
- 2009:
- 2010 – Oleg Velyky, niemiecki piłkarz ręczny (ur. 1977)
- 2011 – Tomasz Wełnicki, polski dziennikarz, polityk (ur. 1957)