24 września

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

24 września jest 267. (w latach przestępnych 268.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 98 dni.

Święta

• imieniny obchodzą: Amata, Gerard, Gerarda, Herman, Jaromir, Kolumba, Maria, Morzysława, Pacyfik, Pafnucy, Seweryn, Tomir, Twardomir i Uniegost.
• Dominikana – Święto Matki Boskiej z Las Mercedes
• Gwinea Bissau – Święto Niepodległości (święto narodowe)
• Kambodża – Święto Konstytucji i Koronacji
• Republika Południowej Afryki – Dzień Dziedzictwa
• Trynidad i Tobago – Dzień Republiki
• wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:
  • św. Gerard z Csanad (biskup misyjny)
  • św. Pacyfik z San Severino (kapłan)
  • bł. Kolumba Gabriel (założycielka Zgromadzenia Benedyktynek od Miłości)

Wydarzenia w Polsce

• 1331 – Wojna polsko-krzyżacka: nierozstrzygnięta bitwa pod Koninem.
• 1621 – Poświęcono kościół św. Tomasza Apostoła w Krakowie.
• 1676 – Wojna polsko-turecka: Jan III Sobieski pokonał Tatarów w bitwie pod Wojniłowem.
• 1868 – Sejm galicyjski uchwalił rezolucję, w której domagał się autonomii. Był to początek tzw. okresu rezolucyjnego.
• 1920 – Zakupiono 4 niemieckie trałowce typu FM.
• 1922 – Odbyły się wybory do Sejmu Śląskiego.
• 1926 – Utworzono przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe.
• 1928 – Kościół katolicki w Polsce zmienił przysięgę ślubną dla kobiet, usuwając fragment zobowiązujący kobietę do posłuszeństwa mężowi.
• 1930 – W Warszawie rozpoczął się III Krajowy Konkurs Awionetek.
• 1938 – Ruch Narodowo-Radykalny Falanga rozpoczął zaciąg do Zaolziańskiego Korpusu Ochotniczego.
• 1939 – Kampania wrześniowa: bitwa pod Husynnem.
• 1943 – Żołnierze Armii Krajowej uwolnili 72 osoby z więzienia w Biłgoraju.
• 1944 – 55. dzień powstania warszawskiego: upadek Czerniakowa.
• 1952 – Rozpoczęło działalność Polskie Radio Rzeszów.
• 1958 – Władysław Gomułka po raz pierwszy rzucił hasło: Tysiąc szkół na tysiąclecie państwa polskiego.
• 1967 – Andrzej Bławdzin wygrał 24. Tour de Pologne.
• 1971 – Premiera filmu Życie rodzinne.
• 1980:
  • Na Stadionie Śląskim Włodzimierz Lubański rozegrał ostatni mecz w reprezentacji narodowej (Polska-CSRS 1:1).
  • W warszawskim Sądzie Wojewódzkim złożono wniosek o rejestrację NSZZ „Solidarność” z siedzibą w Gdańsku.
• 2004:
  • Premiera filmu Mój Nikifor.
  • Sejm przyjął raport posła PiS-u Zbigniewa Ziobry jako ostateczny raport komisji śledczej badającej sprawę Rywina.
• 2010 – W Krakowie zostało otwarte podziemne muzeum pod płytą Rynku Głównego. Wystawa nosząca tytuł „Śladami europejskiej tożsamości Krakowa” to multimedialne widowisko, podróż w czasie. Zwiedzający mogą nie tylko zobaczyć, ale i dotknąć historii z początków legendarnego miasta.

Wydarzenia na świecie

•   622 – Mahomet opuścił Mekkę i udał się do Jatribu (późniejszej Medyny) – koniec Hidżry.
• 1180 – Aleksy II został cesarzem bizantyjskim.
• 1645 – Angielska wojna domowa: zwycięstwo wojsk Parlamentu w bitwie pod Rowton Heath.
• 1664 – Holendrzy przekazali Anglikom Nowy Amsterdam (Nowy Jork).
• 1706 – III wojna północna: zawarto pokój w Altranstädt, w wyniku którego August II Mocny zrzekł się polskiej korony na rzecz Stanisława Leszczyńskiego.
• 1789 – Kongres Stanów Zjednoczonych uchwalił Ustawę Sądowniczą.
• 1801 – Gruzja została przyłączona do Rosji.
• 1841 – Sułtan Brunei odstąpił obszar Sarawak Wielkiej Brytanii.
• 1852 – W Paryżu Henri Jules Giffard wzniósł się na wysokość 1800 m i pokonał 27-kilometrową trasę na pierwowzorze sterowca własnej konstrukcji o napędzie parowym.
• 1853 – Nowa Kaledonia została francuską kolonią.
• 1868 – Eduard von Taaffe został premierem Austrii.
• 1869 – W USA załamał się rynek złota. Był to tzw. czarny piątek.
• 1889 – Biskupi kościołów starokatolickich podpisali tzw. Deklarację Utrechcką.
• 1898 – Uruchomiono komunikację tramwajową w Sewastopolu.
• 1903 – Alfred Deakin został premierem Australii.
• 1906 – Prezydent Theodore Roosevelt ustanowił pierwszy narodowy pomnik USA – Devils Tower w stanie Wyoming.
• 1917 – 10 nowozelandzkich żołnierzy zginęło, a 2 zostało rannych po potrąceniu ich przez pociąg na stacji Bere Ferrers w angielskim hrabstwie Devon.
• 1920 – Wybuchła wojna armeńsko-turecka.
• 1921:
  • Otwarto Memorial Stadium w angielskim Bristolu.
  • W Berlinie oddano do użytku pierwszy europejski odcinek autostrady AVUS.
• 1923 – W Berlinie wyświetlono po raz pierwszy film dźwiękowy.
• 1931 – Podpisano pierwszą międzynarodową konwencję ograniczającą połowy wielorybów.
• 1940 – Na ekrany niemieckich kin wszedł antysemicki film propagandowy Żyd Süs.
• 1941:
  • W Londynie członkowie koalicji antyhitlerowskiej podpisali Kartę Atlantycką.
  • W Londynie utworzono francuski rząd emigracyjny.
• 1942 – W Ugandzie spadł meteoryt Maziba.
• 1943 – Powstała kolaboracyjna Słoweńska Domobrana.
• 1948 – Założono japoński koncern motoryzacyjny Honda.
• 1952 – Na Pacyfiku, podczas badania erupcji podmorskiego wulkanu, został wciągnięty pod powierzchnię japoński statek badawczy Kaiyo Maru 5. Zginęło 31 członków załogi.
• 1957
  • Do Little Rock w stanie Arkansas przybyły oddziały armii amerykańskiej, aby zapewnić w Central High School wykonanie ustawy zakazującej segregacji rasowej.
  • W Barcelonie otwarto stadion Camp Nou. W inauguracyjnym meczu FC Barcelona pokonała Legię Warszawa 4:2.
• 1959:
  • W katastrofie samolotu Douglas DC-7 w Bordeaux zginęły 53 osoby.
  • W Mediolanie rozpoczął się pierwszy międzynarodowy festiwal piosenki dziecięcej Zecchino d'Oro.
• 1960 – zwodowano USS Enterprise, pierwszy amerykański lotniskowiec o napędzie atomowym.
• 1968 – Suazi zostało członkiem ONZ.
• 1970 – Powróciła z Księżyca radziecka sonda Łuna 16, przywożąc ze sobą 101 gramów gruntu księżycowego.
• 1973 – Gwinea Bissau proklamowała niepodległość (od Portugalii).
• 1979 – W USA uruchomiono serwis CompuServe.
• 1986 – Premiera filmu Imię róży.
• 1990 – Niemiecka Republika Demokratyczna formalnie wystąpiła z Układu Warszawskiego.
• 1991:
  • Ukazał się drugi album grupy Nirvana Nevermind.
  • Grupa Red Hot Chili Peppers wydała swój szósty studyjny album Blood Sugar Sex Magic.
• 1993 – Norodom Sihanouk ponownie został królem Kambodży.
• 1996 – W Nowym Jorku podpisano Traktat o całkowitym zakazie prób z bronią jądrową.
• 2000:
  • Lider opozycji Vojislav Koštunica wygrał wybory prezydenckie w Serbii.
  • We Francji odbyło się referendum konstytucyjne, w którym 73% głosujących opowiedziało się za skróceniem kadencji prezydenta z 7 do 5 lat.
• 2005 – Huragan Rita uderzył w amerykańskie stany Teksas i Luizjana.
• 2008 – Tarō Asō został premierem Japonii.
• 2009 – Prezydent Lech Kaczyński jako pierwszy Polak w historii otworzył Nowojorską Giełdę Papierów Wartościowych.

Urodzili się

•     15 – (lub 7 września) Witeliusz, cesarz rzymski (zm. 69)
• 1501 – Geronimo Cardano, włoski matematyk, filozof, astrolog, lekarz (zm. 1576)
• 1513 – Katarzyna saska, pierwsza żona króla Gustawa Wazy (zm. 1535)
• 1534 – Guru Ram Das, Guru Sikhów (zm. 1581)
• 1564 – William Adams, angielski żeglarz (zm. 1620)
• 1583 – Albrecht von Wallenstein, niemiecki wojskowy (zm. 1634)
• 1625 – Johan de Witt, holenderski polityk, wielki pensjonariusz Holandii (zm. 1672)
• 1684 – Johann Adam Steinmetz, niemiecki teolog luterański (zm. 1762)
• 1705 – Leopold von Daun, austriacki feldmarszałek, prezydent Nadwornej Rady Wojennej (zm. 1766)
• 1709 – John Cleland, angielski pisarz (zm. 1789)
• 1717 – Horace Walpole, angielski pisarz (zm. 1797)
• 1725 – Arthur Guinness, irlandzki przemysłowiec (zm. 1803)
• 1739 – Grigorij Potiomkin, rosyjski feldmarszałek (zm. 1791)
• 1755 – John Marshall, amerykański prawnik, prezes Sądu Najwyższego, sekretarz stanu (zm. 1835)
• 1801 – Michaił Ostrogradski, ukraiński matematyk (zm. 1862)
• 1813 – Zefiryn Agostini, włoski duchowny, założyciel Urszulanek Córek Maryi Niepokalanej, błogosławiony katolicki (zm. 1896)
• 1815 – Gabriela Puzynina, księżna, polska pisarka, pamiętnikarka (zm. 1869)
• 1817 – Ramón de Campoamor, hiszpański poeta, filozof (zm. 1901)
• 1821 – Cyprian Kamil Norwid, polski poeta (zm. 1883)
• 1856 – Ludwik Waryński, polski działacz socjalistyczny (zm. 1889)
• 1870 – Georges Claude, francuski fizyk, wynalazca (zm. 1960)
• 1871 – Lottie Dod, angielska tenisistka, łuczniczka (zm. 1960)
• 1878 – Charles Ferdinand Ramuz, pisarz szwajcarski tworzący w języku francuskim (zm. 1947).
• 1884:
  • Gustave Garrigou, francuski kolarz szosowy, zwycięzca Tour de France (zm. 1963)
  • Ismet Inönü, turecki polityk, premier i prezydent Turcji (zm. 1973)
  • Hugo Schmeisser, niemiecki konstruktor broni (zm. 1953)
• 1889 – Simon Kimbangu, kongijski działacz religijny (zm. 1951)
• 1892 – Adélard Godbout, kanadyjski polityk, premier prowincji Quebec (zm. 1956)
• 1895 – André Frédéric Cournand, amerykański lekarz pochodzenia francuskiego, laureat Nagrody Nobla (zm. 1988)
• 1896:
  • Francis Scott Fitzgerald, amerykański pisarz (zm. 1940)
  • Tadeusz Sygietyński, polski kompozytor, dyrygent, założyciel zespołu „Mazowsze” (zm. 1955)
  • Elsa Triolet, francuska pisarka (zm. 1970)
• 1898 – Howard Florey, australijski chemik, twórca penicyliny, laureat Nagrody Nobla (zm. 1968)
• 1902 – Ruhollah Chomeini, irański polityk, przywódca Iranu (zm. 1989)
• 1905:
  • Severo Ochoa de Albornoz, hiszpański biochemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 1993)
  • Howard Hughes, amerykański lotnik, konstruktor lotniczy, producent filmowy (zm. 1976)
• 1906:
  • Michael Jary, niemiecki kompozytor (zm. 1988)
  • Pol Swings, belgijski astrofizyk (zm. 1983)
• 1909 – Gerard Ciołek, polski architekt, historyk sztuki ogrodowej (zm. 1966)
• 1911 – Konstantin Czernienko, radziecki polityk, sekretarz generalny KC KPZR, przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR (zm. 1985)
• 1914:
  • John Kerr, australijski prawnik, polityk, gubernator generalny Australii (zm. 1991)
  • Andrzej Panufnik, polski kompozytor, dyrygent (zm. 1991)
• 1917 – Otto Günsche, niemiecki działacz narodowosocjalistyczny, adiutant Adolfa Hitlera (zm. 2003)
• 1918 – Hieronim Dekutowski, cichociemny, legendarny dowódca oddziałów partyzanckich AK, DSZ i Zrzeszenia WiN (zm. 1949)
• 1920 – Richard Bong, amerykański lotnik, as myśliwski (zm. 1945)
• 1921 – Jerzy Suszko, polski dziennikarz sportowy, pisarz (zm. 2008)
• 1923:
  • Raoul Bott, węgierski matematyk, profesor Uniwersytetu Harvarda (zm. 2005)
  • Ziemowit Fedecki, polski pisarz, autor tekstów dla STS, tłumacz (zm. 2009)
  • Ladislav Fuks, czeski pisarz (zm. 1994)
  • Janusz Grzymałowski, polski żołnierz AK, uczestnik powstania warszawskiego (zm. 1944)
• 1926 – Ricardo María Carles Gordó, hiszpański duchowny katolicki, arcybiskup Barcelony, kardynał
• 1930:
  • Jerzy Flisak, polski rysownik, grafik, scenograf (zm. 2008)
  • Józef Krupiński, polski poeta (zm. 1998)
  • John Young, amerykański astronauta
• 1931:
  • Jerzy Łukaszewicz, polski polityk, działacz PZPR (zm. 1983)
  • Mark Midler, rosyjski florecista
• 1932 – Zbigniew Bartosiewicz, polski polityk, minister energetyki i energii atomowej
• 1933 – Feliks Kiryk, polski historyk, mediewista
• 1934:
  • John Brunner, brytyjski pisarz fantastyki naukowej (zm. 1995)
  • Manfred Wörner, niemiecki polityk, sekretarz generalny NATO (zm. 1994)
• 1936:
  • Gerard Głuchowski, polski filozof
  • Jim Henson, brytyjski plastyk, lalkarz, reżyser filmowy, twórca Muppetów (zm. 1990)
• 1937 – Juliusz Loranc, polski kompozytor
• 1939 – Andrzej Blikle, polski informatyk
• 1941 – Linda McCartney, brytyjska piosenkarka, fotografik (zm. 1998)
• 1944 – Paulo Leminski, brazylijski pisarz pochodzenia polskiego (zm. 1989)
• 1946 – Janusz Steinhoff, polski polityk, wicepremier, minister gospodarki
• 1947 – Tamás Mihály, węgierski gitarzysta basowy zespołu Omega
• 1949 – Pedro Almodóvar, hiszpański reżyser filmowy
• 1951 – Paweł Birula, polski wokalista i gitarzysta zespołu Exodus
• 1952:
  • Mark Sandman, amerykański wokalista zespołu Morphine (zm. 1999)
  • Nikos Sergianopoulos, grecki aktor (zm. 2008)
• 1954:
  • Lesław Paga, polski ekonomista (zm. 2003)
  • Marco Tardelli, włoski piłkarz
• 1957 – Wolfgang Wolf, niemiecki piłkarz, trener piłkarski
• 1958:
  • Jan Dobrzyński, polski polityk, wojewoda podlaski
  • Kevin Sorbo, amerykański aktor
• 1959 – Denis D'Amour, kanadyjski gitarzysta zespołu Voivod (zm. 2005)
• 1960 – Joanna Maria Rybczyńska, polska artystka fotografik i malarka
• 1961 – Pierre Cosso, francuski aktor, piosenkarz pochodzenia algierskiego
• 1962 – Ally McCoist, szkocki piłkarz, trener piłkarski
• 1966 – Wiktor Bater, polski dziennikarz
• 1969:
  • Shawn Crahan, amerykański wokalista zespołu Slipknot
  • Tomasz Giedrojć, polski piłkarz
  • Goya Toledo, hiszpańska aktorka
• 1970 – Bernd Kroschewski, niemiecki snowboardzista
• 1971 – Janusz Ślączka, polski żużlowiec, trener żużlowy
• 1972:
  • Jesse Hughes, amerykański muzyk zespołu Eagles of Death Metal
  • Ołena Petrowa, ukraińska biathlonistka
  • Michał Probierz, polski piłkarz, trener piłkarski
  • Pablo Rago, argentyński aktor
• 1974 – Jim Thomas, amerykański tenisista
• 1977 – Frank Fahrenhorst, niemiecki piłkarz
• 1978 – Marek Zieńczuk, polski piłkarz
• 1979 – Fábio Aurélio, brazylijski piłkarz
• 1980:
  • Daniele Bennati, włoski kolarz szosowy
  • Petri Pasanen, fiński piłkarz
  • John Arne Riise, norweski piłkarz
• 1981 – Ryan Briscoe, australijski kierowca wyścigowy
• 1983 – Liam Finn, gitarzysta, wokalista
• 1984 – Klaudia Jans, polska tenisistka
• 1987:
  • Gürhan Gürsoy, turecki piłkarz pochodzenia bułgarskiego
  • Aleksandr Kalanin, rosyjski hokeista (zm. 2011)
• 1988 – Kyle Sullivan, amerykański aktor
• 1989 – Kevin Horlacher, niemiecki skoczek narciarski

Zmarli

•   366 – Liberiusz, papież (ur. ?)
•   768 – Pepin Krótki, majordom Neustrii, Burgundii i Austrazji, król Franków (ur. 714)
•   911 – (lub 20 września) Ludwik IV Dziecię, król wschodniofrankijski (ur. 893)
• 1054 – Herman z Reichenau, niemiecki benedyktyn, astronom, matematyk, kompozytor, kronikarz, poeta (ur. 1013)
• 1143
  • Agnieszka von Waiblingen, księżna Szwabii, margrabina Austrii, żona Fryderyka I i Leopolda III (ur. 1072)
  • Innocenty II, papież (ur. ?)
• 1180 – Manuel I Komnen, cesarz bizantyjski (ur. 1118)
• 1213 – Gertruda z Meran, królowa Węgier, żona Andrzeja II (ur. 1185)
• 1218 – Robert Flower z Knaresborough, angielski święty (ur. ok. 1160)
• 1230 – (lub 23 września) Alfons IX, król Leónu (ur. 1171)
• 1405 – Prokop Luksemburski, margrabia Moraw (ur. 1355)
• 1541 – Paracelsus, niemiecki lekarz, chemik, filozof (ur. 1493)
• 1572 – Tupac Amaru, król Inków (ur. 1545)
• 1621 – Jan Karol Chodkiewicz, hetman wielki litewski, wojewoda wileński (ur. 1560)
• 1707 – Vicenzo da Filicaja, włoski poeta (ur. 1642)
• 1721 – Pacyfik z San Severino, święty, włoski duchowny katolicki (zur. 1653)
• 1732 – Reigen, cesarz Japonii (ur. 1654)
• 1755 – Stefan Garczyński, polski pisarz, polityk, wojewoda poznański (ur. ok. 1690)
• 1813 – André Ernest Modeste Grétry, belgijski kompozytor (ur. 1741)
• 1816 – Michał Sokolnicki, polski dowódca wojskowy, generał, uczestnik wojen napoleońskich (ur. 1760)
• 1834 – Piotr I, cesarz Brazylii, król Portugalii (ur. 1798)
• 1862 – Antoni Marcin Slomšek, błogosławiony, słoweński duchowny katolicki, biskup Lavant (ur. 1800)
• 1891 – Izydor Kopernicki, polski antropolog, etnolog (ur. 1825)
• 1896 – Louis De Geer, szwedzki polityk, premier Szwecji (ur. 1818)
• 1904 – Niels Ryberg Finsen, duński lekarz, laureat Nagrody Nobla (ur. 1860)
• 1915 – Leopold Zoner łódzki drukarz, wydawca, społecznik. (ur. 1839)
• 1920 – Peter Carl Fabergé, rosyjski jubiler, dekorator (ur. 1846)
• 1939:
  • Carl Laemmle, niemiecki producent filmowy (ur. 1867)
  • Oskar Sosnowski, polski architekt, profesor Politechniki Warszawskiej (ur. 1880)
• 1944 – Polegli w powstaniu warszawskim:
  • Jan Gordziałkowski, polski lekarz weterynarii, profesor Uniwersytetu Warszawskiego (ur. 1863)
  • (lub 18 września) Tadeusz Kołecki, polski żołnierz AK, podporucznik (ur. 1921)
  • Irena Kowalska-Wuttke, polska podharcmistrz, żołnierz AK, łączniczka (ur. 1920)
  • Krystyna Niżyńska, polska sanitariuszka, żołnierz AK (ur. 1928)
  • Grażyna Zasacka, polska sanitariuszka, żołnierz AK (ur. 1922)
• 1945 – Hans Geiger, niemiecki fizyk (ur. 1882)
• 1948 – Warren William, amerykański aktor (ur. 1894)
• 1949 – Enrico Guazzoni, włoski reżyser filmowy (ur. 1876)
• 1962:
  • Stefan Laskowski, polski aktor, lotnik RAF-u (ur. 1903)
  • Charles Reisner, amerykański aktor, reżyser filmowy (ur. 1887)
• 1967 – Robert van Gulik, holenderski orientalista, dyplomata, pisarz (ur. 1910)
• 1969 – Rodolfo Biagi, argentyński kompozytor (ur. 1906)
• 1975 – Aleksander Juszkiewicz, polski ekonomista, polityk, działacz ruchu ludowego, członek Rady Państwa (ur. 1915)
• 1976 – Stefan Kacperski, polski prawnik, sędzia w Łodzi, działacz turystyczny PTTK. (ur. 1926)
• 1978:
  • Hasso-Eccard von Manteuffel, niemiecki generał III Rzeszy, polityk (ur. 1897)
  • Ida Noddack, niemiecka chemik (ur. 1896)
• 1983:
  • Henryk Ryl, polski reżyser teatralny (ur. 1911)
  • Roman Szydłowski, polski dziennikarz, publicysta, krytyk teatralny (ur. ?)
• 1991 – Theodor Seuss Geisel, amerykański pisarz (ur. 1904)
• 1993:
  • Ian Donaldson, brytyjski wokalista zespołu Skrewdriver (ur. 1957)
  • Bruno Pontecorvo, włoski fizyk (ur. 1913)
• 1997 – Alina Kotowska, polska reżyser, twórczyni filmów animowanych (ur. 1927)
• 2000 – Jaan Eslon, szwedzki szachista (ur. 1952)
• 2002 – Tim Rose, amerykański piosenkarz, gitarzysta (ur. 1940)
• 2003:
  • Lyle Bettger, amerykański aktor (ur. 1915)
  • Romuald Rak, polski duchowny katolicki, infułat, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (ur. 1920)
• 2004 – Françoise Sagan, francuska pisarka (ur. 1935)
• 2005:
  • Roland Głowacki, polski aktor (ur. 1923)
  • Daniel Podrzycki, polski polityk, działacz społeczny (ur. 1963)
• 2009 – Susan Atkins, amerykańska morderczyni (ur. 1948)
• 2010:
  • Giennadij Janajew, rosyjski polityk, wiceprezydent ZSRR (ur. 1937)
  • Paweł Lorens, polski lekkoatleta, długodystansowiec (ur. 1958)
• 2011 – Kostiantyn Łerner, ukraiński szachista (ur. 1950)