29 maja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

29 maja jest 149. (w latach przestępnych 150.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 216 dni.

Święta

• imieniny obchodzą: Aleksander, Andrzej, Bogusław, Ermentruda, Izbylut, Magdalena, Maksymin, Maksymina, Piotr, Rajmund, Rajmunda, Stefan, Syzyniusz, Urszula i Wilhelm.
• Nigeria – Dzień Demokracji
• międzynarodowe – Międzynarodowy Dzień Uczestników Misji Pokojowych ONZ (proklamowane przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2002)
• wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą:
  • św. Andrzej z Chio (zm. 1465; męczennik)
  • bł. Stefan z Narbony, bł. Rajmund z Carbony (franciszkańscy męczennicy)
  • św. Urszula Ledóchowska (zakonnica)

Wydarzenia w Polsce

• 1421 – Mińsk Mazowiecki otrzymał prawa miejskie.
• 1493 – Wielki mistrz krzyżacki Johann von Tieffen złożył w Poznaniu hołd lenny królowi Janowi I Olbrachtowi.
• 1543 – Lubartów (wówczas Lewartów) uzyskał prawa miejskie.
• 1787 – Rada Nieustająca przyjęła uchwałę o zakupie za pieniądze z budżetu państwa warszawskiego pałacu Brühla, przeznaczonego na siedzibę rosyjskiej ambasady.
• 1792 – Zawieszono obrady Sejmu Wielkiego.
• 1831 – Powstanie listopadowe: wygrana powstańców w bitwie pod Rajgrodem.
• 1919 – W Poznaniu zbudowano pociąg pancerny Danuta.
• 1920 – Wojna polsko-bolszewicka: Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę na Ukrainie.
• 1921:
  • Konsekracja Bazyliki Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie.
  • Rozpoczęto budowę portu w Gdyni.
• 1932 – Został założony Instytut Radowy im. Marii Skłodowskiej-Curie, obecnie Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie.
• 1934 – Bojówka ONR ostrzelała siedzibę PPS na Woli, raniąc 7 osób.
• 1943:
  • Oddział AK dokonał zbrodni w Strzelcach na ludności ukraińskiej.
  • Na Pawiaku Niemcy rozstrzelali około 600 osób, a ich ciała spalono w ruinach warszawskiego getta.
• 1974 – Sejm PRL przyjął ustawę o przekazywaniu państwu indywidualnych gospodarstw rolnych w zamian za dożywotnią rentę.
• 1993:
  • Prezydent Lech Wałęsa rozwiązał Sejm i Senat, zarządzając przedterminowe wybory.
  • Polska zremisowała z Anglią 1:1 w rozegranym w Chorzowie meczu eliminacyjnym do Mistrzostw Świata.
• 1997 – Premiera filmu Dzień wielkiej ryby.

Wydarzenia na świecie

•   363 – Wojny rzymsko-sasanidzkie: zwycięstwo Rzymian w bitwie pod Ktezyfonem.
•   757 – Paweł I został papieżem.
• 1108 – Rekonkwista: porażka wojsk Kastylii i Leónu w bitwie z Almorawidami pod Uclés.
• 1138 – Antypapież Wiktor IV podporządkował się papieżowi Innocentemu II.
• 1167 – IV wojna włoska Fryderyka Barbarossy: zwycięstwo wojsk cesarskich nad Rzymianami w bitwie pod Tuskulum.
• 1176 – V wojna włoska Fryderyka Barbarossy: rycerstwo cesarskie poniosło klęskę w starciu z oddziałami Ligi Lombardzkiej pod Legnano. Fryderyk I Barbarossa uznał autonomię miast włoskich.
• 1205 – Andrzej II został koronowany na króla Węgier.
• 1328 – W katedrze w Reims odbyła się koronacja Filipa VI na króla Francji.
• 1415 – Sobór w Konstancji pozbawił urzędu antypapieża Jana XXIII.
• 1416 – Flota wenecka pokonała Turków w bitwie koło Dardaneli.
• 1453 – Konstantynopol został zdobyty przez Turków.
• 1652 – I wojna angielsko-holenderska: bitwa morska pod Dover.
• 1660 – Karol II został królem Anglii.
• 1692 – Wojna palatynacka: bitwa morska pod Barfleur.
• 1724 – Benedykt XIII został papieżem.
• 1790 – Rhode Island jako ostatnia z trzynastu kolonii amerykańskich ratyfikowała konstytucję i została 13. stanem Unii.
• 1848 – Wisconsin jako 30. stan dołączył do Unii.
• 1897 – Założono szwedzki klub piłkarski IFK Norrköping.
• 1900 – Została założona Ndżamena, obecna stolica Czadu.
• 1912 – Grecja przystąpiła do antytureckiej Ligi Bałkańskiej.
• 1913 – W Paryżu odbyła się prapremiera baletu Święto wiosny Igora Strawinskiego.
• 1914 – Statek pasażerski RMS Empress of Ireland zatonął na Atlantyku wraz z tysiącem pasażerów.
• 1919 – Obserwacja przesunięcia położenia gwiazd podczas zaćmienia Słońca potwierdziła teorię względności Alberta Einsteina.
• 1920 – Wojna polsko-bolszewicka: rozpoczęła się bitwa pod Wołodarką koło Kijowa.
• 1924 – Założono klub piłkarski Rayo Vallecano Madryt.
• 1926 – Proklamowano Drugą Republikę Portugalską.
• 1940 – Dokonano oblotu amerykańskiego myśliwca Vought F4U Corsair.
• 1942 – Powstało Kuratorium do spraw wychowania młodzieży w Czechach i na Morawach.
• 1943 – Wojna na Pacyfiku: prawie 3 tys. japońskich żołnierzy na wyspie Attu (Aleuty) rzuciło się z bagnetami na Amerykanów w samobójczym ataku. Do niewoli zostało wziętych tylko 28 z nich.
• 1947 – Samolot Douglas DC-4 należący do United Airlines rozbił się podczas startu do lotu z Nowego Jorku do Cleveland. Zginęły 42 osoby.
• 1948 – Rada Bezpieczeństwa ONZ powołała organizację UNTSO, mającą nadzorować zawieszenie broni w wojnie izraelsko-arabskiej.
• 1951 – 83 górników zginęło w wyniku wybuchu metanu w kopalni koło angielskiego miasta Easington.
• 1953 – Nowozelandczyk Edmund Hillary wraz z nepalskim szerpą Tenzingiem Norgayem jako pierwsi w historii zdobyli Mount Everest.
• 1954:
  • Papież Pius X został kanonizowany przez Piusa XII.
  • W holenderskim Oosterbeek rozpoczęło się pierwsze spotkanie Grupy Bilderberg.
• 1958 – W Göteborgu otwarto stadion Ullevi.
• 1966:
  • Otwarto Estadio Azteca w mieście Meksyk.
  • Radziecka sonda Łuna 10 rozbiła się o powierzchnię Księżyca.
• 1974 – Została wystrzelona Łuna 22, radziecki sztuczny satelita Księżyca.
• 1975 – Gustáv Husák został prezydentem Czechosłowacji.
• 1985 – Zamieszki między kibicami FC Liverpool i Juventusu Turyn na stadionie Heysel w Brukseli, w wyniku których śmierć poniosło 39 osób.
• 1988 – Prezydent Ronald Reagan rozpoczął swoją pierwszą wizytę w ZSRR.
• 1990:
  • Borys Jelcyn został Przewodniczącym Rady Najwyższej RFSRR.
  • W Paryżu podpisano porozumienie o utworzeniu Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOiR).
• 1991:
  • 10 osób zginęło, a 44 zostały ranne w przeprowadzonym przez ETA zamachu bombowym na koszary hiszpańskiej gwardii cywilnej w mieście Vic.
  • Albania i Wielka Brytania przywróciły stosunki dyplomatyczne.
  • Erytrea proklamowała niepodległość od Etiopii.
• 1992 – Premiera filmu Zakonnica w przebraniu.
• 1993 – W Solingen w Niemczech w wyniku podpalenia domu dla azylantów spłonęło 5 Turczynek.
• 1996 – Odbyły się wybory parlamentarne w Izraelu.
• 1999:
  • Bethuel Pakalitha Mosisili został premierem Lesotho.
  • Charlotte Nilsson ze Szwecji wygrała w Jerozolimie 44. Konkurs Piosenki Eurowizji.
  • Olusẹgun Ọbasanjọ został prezydentem Nigerii.
  • W RPA utworzono Park Narodowy Góry Stołowej.
• 2000 – Na Fidżi doszło do przewrotu wojskowego.
• 2001 – Na Ukrainie utworzono rząd Anatolija Kinacha.
• 2005 – Francuzi odrzucili w referendum Konstytucję dla Wspólnoty Europejskiej.
• 2007:
  • Umaru Yar'Adua został prezydentem Nigerii.
  • W Rosji przeprowadzono pierwszą próbę pocisku balistycznego dalekiego zasięgu RS-24.
• 2010:
  • Lena Meyer-Landrut z Niemiec wygrała w Oslo 55. Konkurs Piosenki Eurowizji.
  • Viktor Orbán został po raz drugi premierem Węgier.
  • W Czechach odbyły się wybory parlamentarne.

Urodzili się

• 1630 – Karol II Stuart, król Anglii i Szkocji (zm. 1685)
• 1716 – Louis Jean-Marie Daubenton, francuski przyrodnik (zm. 1800)
• 1843:
  • Władysław Łoziński, polski pisarz, historyk (zm. 1913)
  • Abraham Perlmutter, żydowski talmudysta, poseł na Sejm (zm. 1930)
• 1860 – Isaac Albéniz, hiszpański kompozytor (zm. 1909)
• 1865 – Piotr Drzewiecki, polski polityk, prezydent Warszawy (zm. 1943)
• 1878 – Antoni Ponikowski, polski polityk, premier (zm. 1949)
• 1880 – Oswald Spengler, niemiecki filozof (zm. 1936)
• 1883 – Mieczysław Wolfke, polski fizyk (zm. 1947)
• 1897 – Erich Wolfgang Korngold, amerykański kompozytor, dyrygent (zm. 1957)
• 1901 – Wacław Kleck, łódzki urzędnik, działacz związkowy, działacz turystyki górskiej Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (PTT) w Łodzi, uczestnik Wojny Obronnej 1939 (zm. 1939)
• 1903 – Bob Hope, amerykański aktor, komik (zm. 2003)
• 1907 – Maria Danilewicz-Zielińska, polska pisarka (zm. 2003)
• 1916 – Wacław Felczak, polski historyk (zm. 1993)
• 1917 – John Fitzgerald Kennedy, amerykański polityk, prezydent USA (zm. 1963)
• 1919 – Simone Ortega, hiszpańska autorka kulinarna (zm. 2008)
• 1920 – John Harsanyi, amerykański ekonomista pochodzenia węgierskiego, laureat Nagrody Nobla (zm. 2000)
• 1921 – Karen Hoff, duńska kajakarka (zm. 2000)
• 1922 – Iannis Xenakis, grecki kompozytor (zm. 2001)
• 1924 – Leszek Elektorowicz, polski poeta, prozaik, eseista, tłumacz
• 1926 – Abdoulaye Wade, senegalski polityk, prezydent Senegalu
• 1927 – Varkey Vithayathil, indyjski duchowny katolicki, arcybiskup Ernakulam-Angamaly, kardynał (zm. 2011)
• 1935 – André Brink, południowoafrykański pisarz
• 1937:
  • Alois Kothgasser, austriacki arcybiskup, Prymas Austrii
  • Julian Radziewicz, polski pedagog (zm. 2007)
• 1945 – Gary Brooker, brytyjski muzyk, pianista i wokalista grupy Procol Harum
• 1946:
  • Niels-Henning Ørsted Pedersen, duński basista jazzowy (zm. 2005)
  • Héctor Yazalde, argentyński piłkarz
• 1947 – Barbara Marianowska, polska ekonomistka, polityk (zm. 2012)
• 1949 – Maciej Łętowski, polski dziennikarz
• 1952 – Barbara Winiarska, polska aktorka (zm. 2002)
• 1953 – Agnieszka Mandat, polska aktorka
• 1954 – John Hencken, amerykański pływak
• 1955:
  • Frank Baumgartl, niemiecki lekkoatleta, długodystansowiec (zm. 2010)
  • John Hinckley, Jr., amerykański zamachowiec
• 1956 – La Toya Jackson, amerykańska piosenkarka
• 1957 – Ted Levine, amerykański aktor
• 1958 – Juliano Mer-Khamis, izraelski aktor, reżyser, działacz pokojowy (zm. 2011)
• 1959:
  • Rupert Everett, angielski aktor, pisarz, piosenkarz, model
  • Adrian Paul, brytyjski aktor
• 1961 – Melissa Etheridge, amerykańska piosenkarka
• 1962 – Marek Koniarek, polski piłkarz, trener piłkarski
• 1966 – Igor Chalupec, polski biznesmen
• 1967:
  • Noel Gallagher, angielski muzyk, gitarzysta i wokalista grupy Oasis
  • Shazza, polska piosenkarka
  • Bohdan Sláma, czeski reżyser filmowy, aktor
• 1968 – Waldemar Wilkołek, polski aktor kabaretowy, artysta kabaretu Ani Mru-Mru
• 1969:
  • Peter Karlsson, szwedzki tenisista stołowy
  • Wiltrud Probst, niemiecka tenisistka
• 1970 – Roberto Di Matteo, włoski piłkarz
• 1971 – Marcin Pałasz, polski pisarz
• 1973:
  • Anthony Azizi, amerykański aktor
  • Alpay Özalan, turecki piłkarz
• 1974:
  • Magdalena Kuźniewska, polska aktorka
  • Gabriela Vergara, kolumbijska aktorka
• 1975 – Melanie Brown, angielska piosenkarka, aktorka
• 1978:
  • Sébastien Grosjean, francuski tenisista
  • Lorenzo Odone, Amerykanin pochodzenia włoskiego cierpiący na adrenoleukodystrofię, pierwowzór bohatera filmu Olej Lorenza (zm. 2008)
• 1979:
  • Arne Friedrich, niemiecki piłkarz
  • Paweł Gierasimow, rosyjski skoczek o tyczce
  • Natalia Nazarowa, rosyjska sprinterka
• 1980:
  • Ilaria Bianco, włoska szablistka
  • Evie Dominikovic, australijska tenisistka
• 1981:
  • Andriej Arszawin, rosyjski piłkarz
  • Justin Chon, amerykański aktor
• 1982:
  • Ailyn, hiszpańska piosenkarka
  • Anita Briem, islandzka aktorka
  • Mlungisi Dlamini, południowoafrykański bokser (zm. 2010)
  • Natala Dobrynska, ukraińska siedmioboistka
  • Bjarte Myrhol, norweski piłkarz ręczny
• 1983:
  • Alberto Medina, meksykański piłkarz
  • Jewgienija Polakowa, rosyjska sprinterka
• 1984 – Aleksiej Tiszczenko, rosyjski bokser
• 1986:
  • Hornswoggle, amerykański wrestler
  • Daria Kustawa, białoruska tenisistka
• 1987 – Yanet Bermoy, kubańska judoczka
• 1988 – Cheng Fei, chiński gimnastyk
• 1991 – Oskar Eriksson, szwedzki curler
• 1993 – Jana Čepelová, słowacka tenisistka

Zmarli

• 1259 – Krzysztof I, król Danii (ur. 1219)
• 1379 – Henryk II, król Kastylii i Leónu (ur. 1333)
• 1453 – Konstantyn XI Dragazes, ostatni cesarz bizantyjski (ur. 1404)
• 1460 – Bolko V Husyta, książę opolski (ur. ok. 1400)
• 1500 – Bartolomeu Dias, portugalski żeglarz, odkrywca (ur. ok. 1450)
• 1565 – (lub 28 maja) Mikołaj Krzysztof Radziwiłł, marszałek wielki litewski, kanclerz wielki litewski, wojewoda wileński (ur. 1515)
• 1637 – Jerzy Trzanowski, czeski pisarz (ur. 1592)
• 1829 – Humphry Davy, angielski chemik, fizyk (ur. 1778)
• 1845 – Michał Piwnicki, polski duchowny katolicki, biskup łucko-żytomierski (ur. 1771)
• 1861 – Joachim Lelewel, polski historyk, działacz polityczny (ur. 1786)
• 1862 – Franciszek Mirecki, polski kompozytor (ur. 1791)
• 1892 – Bahá'u'lláh, perski przywódca religijny (ur. 1817)
• 1910 – Milij Bałakirew, rosyjski kompozytor (ur. 1837)
• 1939 – Urszula Ledóchowska, święta, polska urszulanka (ur. 1865)
• 1942 – John Barrymore, amerykański aktor (ur. 1882)
• 1945 – Henryk Bednarski, polski taternik, ratownik TOPR, narciarz i instruktor narciarski (ur. 1882)
• 1947 – Józef Markowski, polski anatom (ur. 1874)
• 1948 – May Whitty, brytyjska aktorka (ur. 1865)
• 1956 – Hermann Abendroth, niemiecki dyrygent, kompozytor (ur. 1883)
• 1957 – Emil Krukowicz-Przedrzymirski, polski dowódca wojskowy, generał dywizji, dowódca Armii "Modlin" (ur. 1886)
• 1958 – Juan Ramón Jiménez, hiszpański poeta (ur. 1881)
• 1967 – Adam Chętnik, polski etnograf, historyk, pisarz (ur. 1885)
• 1979 – Mary Pickford, amerykańska aktorka (ur. 1892)
• 1981 – Janusz Minkiewicz, polski satyryk, tłumacz (ur. 1914)
• 1982 – Romy Schneider, austriacka aktorka (ur. 1938)
• 1988 – Vladimír Menšík, czeski aktor (ur. 1929)
• 1989:
  • John Cipollina, amerykański gitarzysta zespołu Quicksilver Messenger Service (ur. 1943)
  • George Homans, amerykański socjolog (ur. 1910)
• 1994 – Erich Honecker, niemiecki polityk, przewodniczący Rady Państwa NRD (ur. 1912)
• 1997 – Jeff Buckley, amerykański wokalista (ur. 1966)
• 2004 – Archibald Cox, amerykański prawnik, prokurator (ur. 1912)
• 2005:
  • Gé van Dijk, holenderski piłkarz (ur. 1923)
  • Svatopluk Pluskal, czeski piłkarz (ur. 1930)
• 2005 – Kazimierz Urbanik, polski matematyk, rektor Uniwersytetu Wrocławskiego (ur. 1930)
• 2006 – Masumi Okada, japoński aktor (ur. 1935)
• 2007:
  • Andrzej Cłapa, polski działacz społeczny i harcerski, podharcmistrz (ur. 1931)
  • Kazimierz Kowalski, polski paleozoolog, prezes Polskiej Akademii Umiejętności (ur. 1925)
• 2008:
  • Paula Gunn Allen, amerykańska pisarka (ur. 1939)
  • Luc Bourdon, kanadyjski hokeista (ur. 1987)
  • Zbigniew Przyrowski, polski dziennikarz, publicysta (ur. 1921)
• 2009:
  • Józef Mularczyk, polski malarz (ur. 1916)
  • Karine Ruby, francuska snowboardzistka (ur. 1978)
• 2010 – Dennis Hopper, amerykański aktor (ur. 1936)
• 2011:
  • Siergiej Bagapsz, abchaski polityk, premier i prezydent Abchazji (ur. 1949)
  • Ferenc Mádl, węgierski polityk, prezydent Węgier (ur. 1931)
  • Bill Roycroft, australijski jeździec sportowy (ur. 1915)
  • Krystyna Skuszanka, polska reżyser teatralna, dyrektor teatrów (ur. 1924)