31 maja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

31 maja jest 151. (w latach przestępnych 152.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 214 dni.

Święta

• imieniny obchodzą: Aniela, Feliks, Kamila, Kancjan, Kancjanela, Kancjusz, Marietta, Noe, Paschazy, Petronela, Sylwiusz i Witalis.
• międzynarodowe – Dzień bez Papierosa (ustanowiony przez WHO)
• Polska – Dzień Bociana Białego (święto ustanowione przez Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody „pro Natura”, obchodzone również w Niemczech, Austrii i Szwajcarii)
• wspomnienia i święta w Kościele katolickim:
  • Nawiedzenie Najświętszej Maryi Panny (do Soboru watykańskiego II święto obchodzono 2 lipca)
  • św. Feliks z Nikozji (włoski kapucyn)
  • bł. Kamila Baptysta Varano (włoska klaryska)
  • św. Petronela (dziewica)

Wydarzenia w Polsce

• 1592 – W Krakowie odbył się ślub Zygmunt III Waza i Anny Habsburżanki oraz jej koronacja na królową Polski.
• 1602 – Wojna polsko-szwedzką: wojska polskie rozpoczęły oblężenie Białego Kamienia.
• 1732 – Pożar Zamku Królewskiego w Warszawie.
• 1832 – Namiestnik carski Iwan Paskiewicz wmurował kamień węgielny pod budowę Cytadeli Warszawskiej.
• 1894 – Na ulice Lwowa wyjechał pierwszy tramwaj elektryczny.
• 1915 – I wojna światowa: między Bolimowem a Sochaczewem wojska niemieckie użyły 264 tony ciekłego chloru, wypuszczonego z 12 tysięcy butli rozmieszczonych przed linią okopów rosyjskich. Ilość ta ponad dwukrotnie przewyższała ilość gazu użytą podczas ataku gazowego przeprowadzonego w kwietniu 1915 pod Ypres. W ciągu kilkunastu minut zginęło kilka tysięcy osób (dokładna liczba jest nie do ustalenia).
• 1921 – III powstanie śląskie: Maciej Mielżyński został odwołany ze stanowiska dowódcy powstania.
• 1926:
  • Wybuch gazu błotnego na jeziorach Stańczyki
  • Zgromadzenie Narodowe wybrało na urząd prezydenta RP Józefa Piłsudskiego, który odmówił objęcia urzędu.
• 1940:
  • Pomnik Fryderyka Chopina w Warszawie został wysadzony w powietrze przez hitlerowców.
  • Premiera filmu Sportowiec mimo woli.
• 1943 – W Jędrzejowie dokonano zamachu na Helmuta Kappa, tłumacza Gestapo.
• 1944 – Na Wiśle w okolicach Machowa partyzanci zatopili statek Tannenberg, przewożący żołnierzy niemieckich.
• 1950 – Powstała Wyższa Szkoła Rolnicza, obecnie Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie.
• 1968 – Stefan Kisielewski rozpoczął pisanie Dzienników.
• 1972 – Richard Nixon jako pierwszy amerykański prezydent przybył z wizytą do Polski.
• 1977 – Zwodowano prom Pomerania.
• 1981 – Odbył się pogrzeb prymasa Stefana Wyszyńskiego.
• 1983 – Został aresztowany seryjny morderca Paweł Tuchlin.
• 1989 – Założono Stowarzyszenie Pisarzy Polskich.
• 1995 – Premiera filmu Prowokator.
• 1997 – Rozpoczęła się szósta pielgrzymka Jana Pawła II.
• 2003 – Prezydent USA George W. Bush przybył z krótką wizytą do Krakowa.
• 2006 – Otwarto Europejskie Regionalne Centrum Ekohydrologii UNESCO w Łodzi.
• 2007:
  • Bp Piotr Libera, sekretarz generalny Episkopatu Polski objął urząd biskupa płockiego i dokonał ingresu do katedry płockiej.
  • Pacyfikacja kopalni Wujek: Sąd Okręgowy w Katowicach uznał wszystkich 17 oskarżonych zomowców winnymi popełnienia zbrodni komunistycznej.
• 2009 – Ostatni lot samolotu polskich linii lotniczych Centralwings i zakończenie działalności firmy.

Wydarzenia na świecie

• 1162 – Stefan III został królem Węgier.
• 1223 – W bitwie nad rzeką Kałką wojska ruskie zostały pokonane przez armię mongolską.
• 1380 – Wielki książę litewski Jagiełło i mistrz krzyżacki Winrich von Kniprode podpisali Traktat w Dawidyszkach.
• 1417 – Jakobina Bawarska została hrabiną Hainaut oraz Holandii i Zelandii.
• 1433 – Zygmunt Luksemburski został cesarzem niemieckim.
• 1503 – Mikołaj Kopernik został w Ferrarze doktorem prawa kanonicznego.
• 1578:
  • Król Henryk III wmurował kamień węgielny pod budowę najstarszego istniejącego paryskiego mostu Pont Neuf.
  • Wyprawa 15 statków pod dowództwem Martina Frobishera wyruszyła z Anglii do Ameryki Północnej w celu znalezienia Przejścia Północno-Zachodniego.
• 1653:
  • Ferdynand IV został wybrany na króla Niemiec.
  • Papież Innocenty X ogłosił bullę Cum occasione, w której potępił tezy jansenistyczne, zawarte w dziele Augustinus Corneliusa Jansena.
• 1740 – Fryderyk II został królem Prus.
• 1793 – Rewolucja francuska: jakobini obalili żyrondystów.
• 1795 – Rewolucja francuska: zlikwidowano Trybunał Rewolucyjny.
• 1817 – W Mediolanie odbyła się premiera opery Sroka złodziejka Gioacchina Rossiniego.
• 1847 – Otwarto linię kolejową Rotterdam-Haga.
• 1859 – W Londynie po raz pierwszy zabrzmiał dzwon Big Ben.
• 1862 – Wojna secesyjna: nierozstrzygnięta bitwa pod Seven Pines.
• 1878 – W pobliżu brytyjskiego Folkestone doszło do zderzenia niemieckich pancerników König Wilhelm i Großer Kurfürst, w wyniku czego ten drugi zatonął wraz z 284 członkami załogi.
• 1884 – Na ulice czeskiego Brna wyjechały pierwsze tramwaje parowe.
• 1889 – Ponad 2 tys. osób zginęło w Johnstown w stanie Pensylwania w wyniku powodzi wywołanej przerwaniem zapory.
• 1890 – Otwarto Newlands Stadium w Kapsztadzie.
• 1891 – Rozpoczęto budowę Kolei transsyberyjskiej.
• 1892 – W wyniku pożaru w kopalni Marie koło czeskiego miasta Przybram zginęło 319 górników.
• 1902 – Zakończyła się II wojna burska.
• 1906 – Anarchista Mateu Morral rzucił w Madrycie bombę w kierunku króla Hiszpanii Alfonsa XIII, zabijając 28 osób i raniąc 40. Król i jego małżonka nie odnieśli obrażeń.
• 1910 – Utworzono Związek Południowej Afryki.
• 1911 – W Belfaście zwodowano Titanica.
• 1912 – Otwarto Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w Moskwie.
• 1916 – I wojna światowa: rozpoczęła się bitwa jutlandzka.
• 1918 – Zadebiutował na polu bitwy czołg Renault FT-17.
• 1920 – Wojna polsko-bolszewicka: bitwa pod Bystrzykiem.
• 1941:
  • II wojna światowa: Niemcy dokonali nalotu bombowego na Dublin, pomimo że Irlandia ogłosiła swoją neutralność.
  • Po niemieckiej inwazji wojska brytyjskie ewakuowały się z Krety.
• 1942:
  • 1046 bombowców RAF dokonało w nocy z 30/31 maja bombardowania Kolonii, zabijając 486 osób i niszcząc około 300 ha miasta.
  • Japoński atak na port w Sydney z wykorzystaniem miniaturowych łodzi podwodnych.
• 1943 – Wojska amerykańskie wyparły Japończyków z archipelagu Aleutów.
• 1946 – W wyniku trzęsienia ziemi w tureckim Kurdystanie zginęło 839 osób.
• 1952 – Przekopano Kanał Wołga-Don.
• 1961 – Utworzono Republikę Południowej Afryki.
• 1962:
  • Rozwiązano Federację Indii Zachodnich.
  • W Izraelu powieszono nazistowskiego zbrodniarza Adolfa Eichmanna.
• 1970:
  • 67 tysięcy osób zginęło w trzęsieniu ziemi w Peru.
  • Jan z Ávili został ogłoszony świętym przez papieża Pawła VI.
  • W Meksyku rozpoczęły się IX Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej.
  • Została poświęcona katedra w Brasílii.
• 1974 – W Genewie podpisano porozumienie w sprawie wycofania z Syrii wojsk izraelskich. Strefa graniczna na Wzgórzach Golan miała zostać zdemilitaryzowana i obsadzona przez międzynarodowe siły pokojowe UNDOF.
• 1977 – Uruchomiono Ropociąg Trans-Alaska.
• 1986 – W Meksyku rozpoczęły się XIII Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej.
• 1987:
  • Kazimierz Deyna występem w meczu San Diego Sockers-Tacoma Stars zakończył karierę sportową.
  • Utworzono międzynarodową kategorię pociągów EuroCity.
• 1989 – Na Węgrzech wykonano ostatni wyrok śmierci.
• 1990:
  • Rozpoczęła się czterodniowa wizyta prezydenta ZSRR Michaiła Gorbaczowa w USA.
  • W Turynie otwarto Stadio delle Alpi.
  • Został wystrzelony moduł naukowy Kristall, część stacji orbitalnej Mir.
• 1991 – Dokonano oblotu szwajcarskiego samolotu pasażersko-towarowego Pilatus PC-12.
• 1998 – Geri Halliwell opuściła grupę Spice Girls.
• 2002 – Rozpoczęły się XVII Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej w Korei i Japonii.
• 2003 – Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Europie, Azji i Ameryce Północnej.
• 2004 – 21 osób zginęło, a około 50 zostało rannych w samobójczym zamachu na szyicki meczet w pakistańskim Karaczi.
• 2005:
  • Dominique de Villepin został premierem Francji.
  • Rosyjski magnat naftowy Michaił Chodorkowski został skazany na 9 lat więzienia za defraudację i uchylanie się od płacenia podatków.
• 2007 – Watykan i Zjednoczone Emiraty Arabskie nawiązały stosunki dyplomatyczne.
• 2008 – Usain Bolt z Jamajki na mityngu w Nowym Jorku ustanowił rekord świata w biegu na 100 m.
• 2010:
  • Izraelscy komandosi ostrzelali i przejęli Flotyllę Pokojową na rzecz Strefy Gazy.
  • Prezydent Niemiec Horst Köhler ustąpił ze stanowiska.

Urodzili się

• 1048 – Omar Chajjam, perski poeta, astronom, filozof, lekarz, matematyk (zm. 1131)
• 1469 – Manuel I Szczęśliwy, król Portugalii (zm. 1521)
• 1556 – Jerzy Radziwiłł, polski duchowny katolicki, kardynał, biskup wileński i krakowski (zm. 1600)
• 1557 – Fiodor I, car Rosji (zm. 1598)
• 1613 – Jan Jerzy II Wettyn, elektor Saksonii (zm. 1680)
• 1653 – Eleonora Habsburg, królowa Polski, żona Michała Korybuta Wiśniowieckiego (zm. 1697)
• 1773 – Ludwig Tieck, niemiecki pisarz, tłumacz i krytyk (zm. 1853)
• 1805 – Stefan Brzozowski, polski franciszkanin, działacz społeczny na Górnym Śląsku (zm. 1890)
• 1819 – Walt Whitman, amerykański poeta (zm. 1892)
• 1822 – Edward Dembowski, polski filozof, publicysta, działacz niepodległościowy (zm. 1846)
• 1845 – Kandyda Maria od Jezusa, zakonnica, święta katolicka (zm. 1912)
• 1857 – Pius XI, papież (zm. 1939)
• 1872 – Charles Greeley Abbot, amerykański astrofizyk i astronom (zm. 1973)
• 1873 – Tadeusz Rittner, polski pisarz, krytyk teatralny (zm. 1921)
• 1896 – Fritz Höhn niemiecki as myśliwski, Balloon Buster (zm. 1918)
• 1887 – Saint-John Perse, francuski pisarz, laureat Nagrody Nobla (zm. 1975)
• 1892 – Konstantin Paustowski, rosyjski pisarz (zm. 1968)
• 1896 – Alojzy Kaczmarczyk, oficer i polityk polski (zm. 1947)
• 1903 – Billie Tapscott, południowoafrykańska tenisistka (zm. 1970)
• 1908 – Don Ameche, amerykański aktor (zm. 1993)
• 1911 – Maurice Allais, francuski inżynier, ekonomista, laureat Nagrody Nobla (zm. 2010)
• 1913 – Jerzy Wasowski, polski kompozytor (zm. 1984)
• 1916 – Bert Haanstra, holenderski reżyser filmowy (zm. 1997)
• 1919 – Dominik Buszta, polski duchowny katolicki, pasjonista, publicysta (zm. 2005)
• 1921 – Alida Valli, włoska aktorka (zm. 2006)
• 1922 – Danuta Wodyńska, polska aktorka (zm. 2001)
• 1923 – Rainier III, książę Monako (zm. 2005)
• 1926:
  • Janusz Przybysz, polski pisarz, satyryk
  • Tadeusz Urgacz, polski poeta, autor tekstów piosenek
• 1929:
  • Wanda Elbińska-Robaczewska, polska aktorka (zm. 2004)
  • Andreas Meyer-Landrut, niemiecki dyplomata i urzędnik państwowy
• 1930 – Clint Eastwood, amerykański aktor, reżyser filmowy
• 1931:
  • Juan Carlos Copes, argentyński tancerz, choreograf
  • Bogumił Kobiela, polski aktor (zm. 1969)
  • Walery Pisarek, polski językoznawca, prasoznawca
  • John Robert Schrieffer, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla
  • Shirley Verrett, amerykańska śpiewaczka operowa (sopran), (mezzosopran) (zm. 2010)
• 1932:
  • Jan Bagiński, polski duchowny katolicki, biskup opolski
  • Bogusław Madey, polski kompozytor (zm. 2004)
  • Jay Miner, amerykański projektant multimedialnych procesorów, założyciel firmy Amiga (zm. 1994)
• 1936 – Wiesława Kwiatkowska, polska dziennikarka (zm. 2006)
• 1940 – Frans Brands, belgijski kolarz szosowy (zm. 2008)
• 1941 – Gabriela Zych, polska działaczka społeczna (zm. 2010)
• 1942 – Franck Touzet, francuski duchowny katolicki
• 1945 – Rainer Werner Fassbinder, niemiecki reżyser filmowy, aktor (zm. 1982)
• 1948:
  • John Bonham, brytyjski perkusista zespołu Led Zeppelin (zm. 1980)
  • Janusz Weiss, polski dziennikarz, prezenter radiowy i telewizyjny
• 1949 – Tom Berenger, amerykański aktor, scenarzysta, producent filmowy
• 1952 – Włodzimierz Jagodziński, polski działacz opozycji antykomunistycznej (zm. 1982)
• 1953 – Andrzej Grabarczyk, polski aktor
• 1958 – Krzysztof Choiński, polski samorządowiec, wiceprezydent Łomży (zm. 2011)
• 1959 – Leszek Malinowski, polski aktor kabaretu Koń Polski
• 1960:
  • Marco Albarello, włoski biegacz narciarski
  • Chris Elliott, amerykański aktor
• 1961:
  • Jarosław Jechorek, polski koszykarz
  • Lea Thompson, amerykańska aktorka
• 1962:
  • Corey Hart, kanadyjski muzyk
  • Sebastian Koch, niemiecki aktor
• 1963 – Viktor Orbán, węgierski polityk, premier Węgier
• 1964 – Artur Dziurman, polski aktor
• 1965:
  • Simon Cross, angielski żużlowiec
  • Brooke Shields, amerykańska aktorka, fotomodelka
  • Adam Wójcik, polski siatkarz
• 1966 – Jessica Monroe, kanadyjska wioślarka
• 1967:
  • Sandrine Bonnaire, francuska aktorka, reżyserka filmowa
  • Jacek Bończyk, polski aktor, piosenkarz
• 1968 – John Connolly, irlandzki pisarz
• 1969:
  • Mindi Abair, amerykańska wokalistka, saksofonistka
  • Radosław Czerniak, polski koszykarz, trener koszykówki
  • Niklas Jonsson, szwedzki biegacz narciarski
• 1970 – Claus Thomsen, duński piłkarz
• 1971 – Nicole Struse, niemiecka tenisistka stołowa
• 1972:
  • Frode Estil, norweski biegacz narciarski
  • John Godina, amerykański kulomiot
  • Arkadiusz Kubik, polski piłkarz
• 1973:
  • Nina Łemesz, ukraińska biathlonistka
  • Dominique Monami, belgijska tenisistka
• 1974:
  • Kenan Doğulu, turecki piosenkarz
  • Zsolt Erdei, węgierski bokser
• 1975:
  • Sienna Guillory, brytyjska aktorka, modelka
  • Antonín Kinský, czeski piłkarz, bramkarz
  • Toni Nieminen, fiński skoczek narciarski
• 1976:
  • Owen Beck, jamajski bokser
  • Colin Farrell, irlandzki aktor
  • Roar Ljøkelsøy, norweski skoczek narciarski
  • Mashona Washington, amerykańska tenisistka
• 1977 – Domenico Fioravanti, włoski pływak
• 1978:
  • Daniel Bekono, kameruński piłkarz, bramkarz
  • Jette Fuglsang, duńska kolarka (zm. 2009)
• 1979 – Renee Hykel, amerykańska wioślarka
• 1980 – Edith Bosch, holenderska judoczka
• 1981:
  • Andreas Linger, austriacki saneczkarz
  • Marlies Schild, austriacka narciarka
• 1982:
  • Tomasz Michniewicz, polski dziennikarz, podróżnik, pisarz
  • Jonathan Tucker, amerykański aktor
• 1986:
  • Sofo Chalwaszi, gruzińska piosenkarka
  • Melissa McIntyre, kanadyjska aktorka
• 1989 – Marco Reus, niemiecki piłkarz

Zmarli

• 1524 – Camilla Battista Da Varano, włoska błogosławiona (ur. 1458)
• 1594 – Tintoretto, włoski malarz (ur. 1518)
• 1787 – Feliks z Nikozji, święty, włoski kapucyn (ur. 1715)
• 1800 – Michał Kazimierz Ogiński, hetman wielki litewski, kompozytor (ur. 1728)
• 1809:
  • Joseph Haydn, austriacki kompozytor (ur. 1732)
  • Jean Lannes, książę Montebello, marszałek Francji (ur. 1769)
• 1832 – Évariste Galois, francuski matematyk (ur. 1811)
• 1875 – Józef Grzegorz Wojtarowicz, polski duchowny katolicki, biskup tarnowski (ur. 1791)
• 1924 – Konstanty Gorski, polski kompozytor, skrzypek-wirtuoz (ur. 1859)
• 1926 – Stanisław Masłowski, polski malarz (ur. 1853)
• 1943 – Tadeusz Hollender, polski satyryk, tłumacz (ur. 1910)
• 1952 – Eugeniusz Cękalski, polski reżyser filmowy (ur. 1906)
• 1957 – Leopold Staff, polski poeta (ur. 1878)
• 1958 – Aleksander Żabczyński, polski aktor (ur. 1900)
• 1960 – Walter Funk, niemiecki ekonomista, polityk, prezes Reichsbanku, minister ekonomii III Rzeszy (ur. 1890)
• 1968 – Abel Bonnard, francuski pisarz i polityk (ur. 1883)
• 1973 – Mieczysław Kosz, polski pianista jazzowy (ur. 1944)
• 1978:
  • Maja Berezowska, polska malarka, graficzka, karykaturzystka, scenograf (ur. 1898)
  • József Bozsik, węgierski piłkarz (ur. 1925)
  • Piotr Zaborowski, polski aktor (ur. 1950)
• 1981 – Giuseppe Pella, włoski polityk, premier (ur. 1902)
• 1983 – Jack Dempsey, amerykański bokser (ur. 1895)
• 1990 – Jerzy Kaliszewski, polski aktor, reżyser teatralny (ur. 1912)
• 1991 – Sir Angus Wilson, brytyjski pisarz (ur. 1913)
• 1992 – Antoni Radliński, polski chemik, polityk, minister przemysłu chemicznego (ur. 1910)
• 1998 – Lotti Huber, niemiecka aktorka (ur. 1912)
• 2000:
  • Tito Puente, portorykański kompozytor, aranżer, instrumentalista (ur. 1923)
  • Viktor Stratobërdha, albański reżyser filmowy (ur. 1925)
• 2003:
  • Francesco Colasuonno, włoski duchowny katolicki, kardynał, nuncjusz apostolski w Polsce (ur. 1925)
  • Helena Dąbrowska, polska aktorka (ur. 1923)
• 2006:
  • Raymond Davis, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla (ur. 1914)
  • Franciszek Wybrańczyk, polski klarnecista, animator kultury muzycznej (ur. 1934)
• 2007 – Eugeniusz Molczyk, polski dowódca wojskowy, generał broni, wiceminister obrony narodowej (ur. 1925)
• 2009:
  • Felipe Camisón Asensio, hiszpański agronom, polityk, eurodeputowany (ur. 1929)
  • Millvina Dean, angielska pasażerka Titanica, ostatnia osoba ocalała z katastrofy (ur. 1912)
  • Stanisław Królak, polski kolarz szosowy (ur. 1931)
  • George Tiller, amerykański ginekolog (ur. 1941)
• 2010:
  • Louise Bourgeois, amerykańska rzeźbiarka (ur. 1911)
  • Jerzy Żurawiecki, polski polityk, działacz związkowy, poseł na Sejm RP (ur. 1953)
• 2011:
  • Pauline Betz, amerykańska tenisistka (ur. 1919)
  • Andrzej Sobczak, polski autor tekstów piosenek, artysta kabaretowy, felietonista (ur. 1946)