31 marca
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
31 marca jest 90. (w latach przestępnych 91.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 275 dni.
Święta
- Imieniny obchodzą: Achacjusz, Achacy, Amos, Balbina, Beniamin, Bonawentura, Dobromiera, Dobromira, Gwido, Gwidon, Joanna, Kornelia i Myślidar
- Autonomia Palestyńska – Święto Ziemi
- Malta – Święto Wolności
- Wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą,:
Wydarzenia w Polsce
Wydarzenia na świecie
- 307 – Cesarz rzymski Konstantyn I Wielki ożenił się z Faustą, córką byłego cesarza Maksymiana.
- 1078 – Abdykował cesarz bizantyjski Michał VII Dukas, jego następcą został Nicefor III Botaniates.
- 1084 – Antypapież Klemens III koronował Henryka IV Salickiego na cesarza rzymsko-niemieckiego.
- 1146 – Działający na polecenie papieża Eugeniusza III francuski filozof i teolog Bernard z Clairvaux wygłosił w Vézelay kazanie wzywające do II krucjaty, które spotkało się z ogromnym odzewem w zachodniej Europie.
- 1387 – Zygmunt Luksemburski został królem Węgier.
- 1492 – Monarchowie Kastylii i Aragonii Izabela I Katolicka i Ferdynand II Katolicki nakazali Żydom przejście na katolicyzm pod groźbą wydalenia z kraju.
- 1495 – W Wenecji zawiązano ligę antyfrancuską z udziałem papieża, Mediolanu, Republiki Weneckiej, Maksymiliana I Habsburga i Hiszpanii.
- 1547 – Henryk II Walezjusz został królem Francji .
- 1621 – Filip IV Habsburg został królem Hiszpanii i jako Filip III Portugalii.
- 1814 – Wojska VI koalicji antyfrancuskiej zdobyły Paryż.
- 1822 – Grecka wojna o niepodległość: wojska tureckie rozpoczęły rzeź 20 tys. greckich mieszkańców wyspy Chios.
- 1829 – Pius VIII został wybrany 253. papieżem.
- 1854 – Amerykanie i Japończycy podpisali Traktat z Kanagawy, otwierający porty Shimoda i Hakodate dla amerykańskich statków handlowych.
- 1866 – Wojna Chile i Peru z Hiszpanią: flota hiszpańska ostrzelała chilijski port Valparaíso.
- 1885 – Brytyjczycy ustanowili protektorat nad Beczuaną (dzisiejsza Botswana).
- 1889 – Otwarto Wieżę Eiffla w Paryżu.
- 1894 – Brytyjski statek pasażerski RMS Lucania zdobył Błękitną Wstęgę Atlantyku.
- 1901 – W Pradze odbyła się premiera opery Rusałka Antonína Dvořáka.
- 1903 – Według zeznań świadków nowozeladzki konstruktor Richard Pearse odbył lot maszyną z napędem, cięższą od powietrza (około 8 miesięcy przed braćmi Wright).
- 1909 – W stoczni w Belfaście rozpoczęto budowę Titanica.
- 1910 – Oddano do użytku wąskotorową linię kolejową łącząca chińską prowincję Junnan z wietnamskim Tonkinem.
- 1917 – Zakończyła się duńska administracja na sprzedanej USA Duńskiej Kompanii Zachodnioindyjskiej (dziś Wyspach Dziewiczych Stanów Zjednoczonych).
- 1918 – W Baku wojska bolszewickie rozpoczęły rzeź 12 tysięcy Azerów.
- 1921:
- 1930 – Wszedł w życie Kodeks Haysa (ang. United States Motion Picture Production Code of 1930), który narzucał ścisłe wytyczne co do traktowania scen dotyczących seksu, zbrodni, religii i przemocy w filmach amerykańskich. Kodeks ten obowiązywał wytwórnie filmowe w USA przez następne 40 lat.
- 1931 – Około 2 tys. osób zginęło w trzęsieniu ziemi w Managui, stolicy Nikaragui.
- 1939:
- 1940:
- 1941 – II wojna światowa w Afryce: ruszyło natarcie wojsk niemiecko-włoskich w północnej Afryce.
- 1942:
- 1943 – Na Broadwayu odbyła się premiera musicalu Oklahoma! z muzyką Richarda Rodgersa i librettem Oscara Hammersteina II.
- 1946 – Koalicja rojalistyczna wygrała wybory powszechne w Grecji.
- 1947 – Po tajnym procesie stracono przywódcę Kurdów irańskich Qazi Muhammeda i wszystkich członków rządu zlikwidowanej Republiki Kurdyjskiej.
- 1948 – Duński parlament przyjął tzw. Zasadę Samostanowienia, ustanawiającą status Wysp Owczych jako terytorium zależnego w obrębie Królestwa Danii.
- 1949 – Nowa Fundlandia została przyłączona do Konfederacji Kanady.
- 1951 – W USA uruchomiono pierwszy komercyjny komputer UNIVAC I.
- 1958 – Progresywno-Konserwatywna Partia Kanady premiera Johna Diefenbakera wygrała wybory federalne.
- 1959 – XIV Dalajlama Tenzin Gjaco, zmuszony do ucieczki z Tybetu, przekroczył granicę Indii, gdzie otrzymał azyl polityczny.
- 1960 – Premiera filmu Nie jedzcie stokrotek.
- 1964 – W Brazylii doszło do wojskowego zamachu stanu.
- 1965 – Hiszpański samolot Convair 440 rozbił się na morzu w okolicach marokańskiego Tangeru; zginęło 50 z 53 osób na pokładzie.
- 1966:
- 1968 – 36. prezydent USA Lyndon B. Johnson oznajmił, że nie będzie się ubiegał o drugą, pełną kadencję.
- 1969 – Odbył się pogrzeb byłego (34.) prezydenta USA generała Dwighta Eisenhowera.
- 1970:
- 1971 – Porucznik William Calley został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności za zabójstwo z premedytacją 22 osób w czasie masakry w wietnamskiej wiosce Mỹ Lai w 1968 roku.
- 1974 – Z połączenia British Overseas Airways Corporation i British European Airways powstały British Airways.
- 1975 – Süleyman Demirel został po raz drugi premierem Turcji.
- 1976 – W brazylijskim stanie Amazonas otwarto Port lotniczy Manaus.
- 1979:
- 1981 – Odbyła się 53. ceremonia wręczenia Oscarów.
- 1983 – Około 5 tys. osób zginęło w wyniku trzęsienia ziemi i tsunami w kolumbijskim departamencie Nariño nad Pacyfikiem.
- 1985 – W Nowym Jorku odbyła się pierwsza WrestleMania.
- 1986 – 166 osób zginęło w katastrofie Boeinga 727 linii Mexicana w meksykańskim mieście Maravatío.
- 1987 – Wyniesiono na orbitę drugi moduł stacji kosmicznej Mir.
- 1990 – Została założona Komunistyczna Partia Czech i Moraw (KSČM).
- 1991:
- 1992:
- 1995 – 60 osób zginęło w Rumunii w katastrofie należącego do linii TAROM Airbusa A310-324.
- 1999 – Premiera filmu Matrix.
- 2001 – Abd al-Kadir Badżamal został premierem Jemenu.
- 2002:
- 2004 – W irackiej Al-Falludży 4 pracowników amerykańskiej firmy ochroniarskiej Blackwater zostało zamordowanych przez rebeliantów, po czym ich ciała podpalono i powieszono na moście nad Eufratem.
- 2005 – W związku z chorobą Rainiera III Grimaldiego jego syn Albert II Grimaldi przejął obowiązki księcia Monako.
- 2008 – Zbankrutowały hawajskie linie lotnicze Aloha Airlines.
- 2010 – W samobójczym, podwójnym zamachu bombowym w dagestańskim mieście Kizlar zginęło 12 osób, a 18 zostało rannych.
Urodzili się
- 250 – Konstancjusz I Chlorus, cesarz rzymski (zm. 306)
- 1499 – Pius IV, papież (zm. 1565)
- 1504 – Guru Lehna Agad, drugi sikhijski Guru
- 1519 – Henryk II, król Francji (zm. 1559)
- 1596 – Kartezjusz, francuski matematyk, filozof (zm. 1650)
- 1675 – Benedykt XIV, papież (zm. 1758)
- 1713 – Antoni Kazimierz Ostrowski, polski duchowny katolicki, arcybiskup gnieźnieński, prymas Polski, (zm. 1784)
- 1723 – Fryderyk V Oldenburg, król Danii i Norwegii (zm. 1766)
- 1730 – Étienne Bézout, francuski matematyk (zm. 1783)
- 1732 – Joseph Haydn, austriacki kompozytor (zm. 1809)
- 1811 – Robert Bunsen, niemiecki fizyk, chemik (zm. 1899)
- 1821 – Fritz Müller, niemiecki biolog (zm. 1897)
- 1884 – Henri Queuille, francuski polityk, premier Francji (zm. 1970)
- 1886 – Tadeusz Kotarbiński, polski filozof (zm. 1981)
- 1890 – Sir William Lawrence Bragg, australijski fizyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 1971)
- 1892 – Stanisław Maczek, polski generał (zm. 1994)
- 1893 – Jerzy Kuncewicz, polski prawnik, pisarz, eseista (zm. 1984)
- 1900:
- 1906 – Shin'ichirō Tomonaga, japoński fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki za rok 1965 (razem z Richardem Feynmanem i Julianem Schwingerem) (zm. 1979)
- 1908 – Jerzy Gert, polski dyrygent i kompozytor (zm. 1968)
- 1910 – Józef Bujnowski, polski poeta (zm. 2001)
- 1912 – Henryk Braun, polski lekkoatleta, długodystansowiec (zm. 2009)
- 1913 – Egon Naganowski, polski eseista, krytyk literacki, tłumacz (zm. 2000)
- 1914:
- Michał Jakubik, polski generał, pilot myśliwski (zm. 1966)
- Wincenty Kawalec, polski ekonomista, polityk, prezes GUS, minister pracy, płac i spraw socjalnych (zm. 1991)
- Octavio Paz, meksykański poeta, dziennikarz, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1990 (zm. 1998)
- 1918:
- 1920:
- 1922 – Jadwiga Kucharska, polski etnograf i etnolog, profesor Uniwersytetu Łódzkiego (UŁ) (zm. 1995)
- 1923 – Julian Jabczyński, polski aktor (zm. 2008)
- 1926:
- 1927:
- 1928 – Gordie Howe, kanadyjski hokeista
- 1929 – Wojciech Skibiński, polski aktor
- 1930 – Julián Herranz Casado, hiszpański duchowny katolicki, kardynał
- 1932 – Nagisa Ōshima, japoński reżyser filmowy
- 1934:
- 1935 – Adolf Derentowicz, polski inżynier budownictwa, pływak, piłkarz wodny (zm. 2007)
- 1938 – Marek Piestrak, polski reżyser filmowy
- 1939:
- 1943:
- 1946:
- Mirosław Gronowski, polski reżyser filmowy
- Elżbieta Jaworowicz, polska dziennikarka telewizyjna
- 1947 – Luigi Padovese, włoski duchowny katolicki, biskup İskenderun, przewodniczący episkopatu Turcji (zm. 2010)
- 1948:
- 1950:
- Clay Borris, kanadyjski reżyser filmowy
- Ryszard Mróz, polski aktor
- 1951:
- 1953 – Robyn Hitchcock, brytyjski wokalista, gitarzysta
- 1955:
- 1957:
- 1958 – Kuupik Kleist, grenlandzki polityk, premier
- 1961:
- 1962:
- 1964 – Kelly Jones, amerykański tenisista
- 1965:
- 1966:
- 1968:
- 1969 – Francesco Moriero, włoski piłkarz
- 1970 – Hiroyuki Miyasako, japoński aktor, komik, piosenkarz
- 1971:
- 1972:
- 1973 – Borys Lankosz, polski reżyser filmowy
- 1974:
- 1975:
- 1976:
- 1977:
- 1978:
- 1980:
- 1981 – Lourdes Domínguez Lino, hiszpańska tenisistka
- 1982 – Jay Khan, brytyjski wokalista zespołu US5
- 1987 – Georg Listing, niemiecki basista zespołu Tokio Hotel
- 1989 – Pablo Piatti, argentyński piłkarz Valencia CF
- 1990 – Sandra Roma, szwedzka tenisistka
Zmarli
- 1340 – Iwan I Kalita, książę moskiewski i wielki książę włodzimierski (ur. 1288)
- 1621 – Filip III Habsburg, król Hiszpanii (ur. 1578)
- 1631 – John Donne, angielski pisarz (ur. 1572)
- 1727 – Sir Isaac Newton, angielski fizyk, astronom, matematyk (ur. 1643)
- 1765 – Anna Konstancja Cosel, żona Adolfa Magnusa Hoyma, metresa Augusta II Mocnego (ur. 1680)
- 1785 – Antoni Tyzenhauz, podskarbi nadworny litewski, starosta grodzieński (ur. 1733)
- 1800 – Feliks Turski, polski duchowny katolicki, biskup krakowski (ur. 1729)
- 1837 – John Constable, angielski malarz (ur. 1776)
- 1855 – Charlotte Brontë, angielska pisarka (ur. 1816)
- 1880 – Henryk Wieniawski, polski skrzypek, kompozytor (ur. 1835)
- 1902 – Alexander Walker Ogilvie, kanadyjski przedsiębiorca, oficer, polityk, filantrop (ur. 1829)
- 1917 – Emil Adolf von Behring, niemiecki bakteriolog, laureat Nagrody Nobla (ur. 1854)
- 1921 – Kazimierz Grudzielski, polski generał (ur. 1856)
- 1927 – Vicente March, hiszpański malarz (ur. 1859)
- 1928 – Gustave Ador, szwajcarski polityk, prezydent Szwajcarii (ur. 1845)
- 1932 – Franciszek Sokal, polski inżynier, polityk, minister, dyplomata (ur. 1881)
- 1939 – Johan Petter Åhlén, szwedzki przedsiębiorca i curler (ur. 1879)
- 1943 – Aureli Drogoszewski, polski historyk literatury, krytyk literacki (ur. 1863)
- 1948 – Egon Erwin Kisch, czeski dziennikarz, publicysta (ur. 1885)
- 1952 – Walter Schellenberg, niemiecki działacz nazistowski, szef wywiadu Sicherheitsdienst (ur. 1910)
- 1964 – Seweryn Ludkiewicz, polski polityk, minister rolnictwa i dóbr państwowych (ur. 1882)
- 1967 – Rodion Malinowski, radziecki dowódca wojskowy, marszałek ZSRR (ur. 1898)
- 1968 – Bolesław Drobner, polski polityk, członek PKWN (ur. 1883)
- 1970 – Siemion Timoszenko, radziecki dowódca wojskowy, marszałek ZSRR (ur. 1895)
- 1973 – Ota Pavel, czeski pisarz, dziennikarz sportowy (ur. 1930)
- 1978 – Charles Best, kanadyjski fizjolog (ur. 1899)
- 1980:
- 1982 – Marek Rakowski, polski tłumacz (ur. 1890)
- 1984 – Zygmunt Łakomiec, polski polityk, minister handlu wewnętrznego (ur. 1936)
- 1986 – Maciej Kononowicz, polski pisarz, tłumacz (ur. 1912)
- 1989 – Jerzy Niemojewski, polski poeta, tłumacz (ur. 1918)
- 1990 – Jerzy Ablewicz, polski duchowny katolicki, biskup tarnowski (ur. 1919)
- 1993:
- 1995 – Selena, amerykańska piosenkarka pochodzenia meksykańskiego (ur. 1971)
- 1997 – Friedrich Hund, niemiecki fizyk (ur. 1896)
- 1998 – Franciszek Ryszka, polski historyk, politolog, prawnik (ur. 1924)
- 2004 – Józef Łobocki, polski trener piłki nożnej (ur. 1946)
- 2006:
- 2007 – Bogusław Rybski, polski harcmistrz komendant Chorągwi Krakowskiej ZHP (ur. 1922)
- 2008:
- 2009 – Raúl Alfonsín, argentyński polityk, prezydent Argentyny (ur. 1927)
- 2011:
- 2012:
- Judith Adams, australijska polityk (ur. 1943)
- Kornel Gibiński, polski lekarz, profesor nauk medycznych, internista, gastroenterolog, farmakolog kliniczny, filozof medycyny (ur. 1915)
- Władysław Polański, polski dowódca wojskowy, generał dywizji, członek ZBoWiD (ur. 1924)
- Halbert White, amerykański ekonomista (ur. 1950)