4 września

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

4 września jest 247. (w latach przestępnych 248.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 118 dni.

Święta

• Imieniny obchodzą: Bonifacy, Boromea, Daniela, Ermegarda, Felicyta, Gwidona, Heliodora, Hermiona, Ida, Imelda, Irmegarda, Iwo, Iwona, Julian, Kandyda, Kanizja, Kanuta, Katarzyna, Liliana, Lilianna, Marceli, Maria, Mojżesz, Przemysł, Przemysław, Rajmunda, Rościgniew, Rozalia, Scypion, Sergia, Stella i Teodor.
• Wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:
  • św. Bonifacy I (papież)
  • bł. Katarzyna z Racconigi (tercjarka dominikańska)
  • bł. Maria Felicyta (zakonnica)
  • św. Mojżesz (prorok)
  • 11 bł. męczennic z Nowogródka, Błogosławiona Maria Stella i Towarzyszki (Kościół katolicki w Polsce, za Martyrologium Rzymskim 1 sierpnia)
  • św. Rozalia z Palermo (dziewica)

Wydarzenia w Polsce

• 1794 – Insurekcja kościuszkowska: zwycięstwo Rosjan w bitwie pod Lubaniem.
• 1860 – Do Wilna wjechał pierwszy pociąg.
• 1879 – W Aleksandrowie Kujawskim spotkali się cesarz Wszechrusi Aleksander II i cesarz Niemiec Wilhelm I.
• 1895 – W Warszawie otwarto Średnią Szkołę Mechaniczno-Techniczną.
• 1913 – W jednej z pierwszych katastrof lotniczych w Europie w miejscowości Gać na Dolnym Śląsku (ok. 5 km od Oławy) zginęło dwóch niemieckich pilotów wojskowych; miejsce upamiętniono obeliskiem w szczerym polu
• 1937 – Rektorzy szkół wyższych wprowadzili rozdział miejsc dla studentów Polaków i Żydów, tzw. getta ławkowe.
• 1939 – Kampania wrześniowa:
  • "Krwawy poniedziałek" w Częstochowie – żołnierze Wehrmachtu zastrzelili na ulicach 300-500 mieszkańców miasta.
  • Wtargnięcie Niemców do Katowic i ostrzelanie ich z rejonu wieży spadochronowej.
  • W Warszawie rozpoczęła się ewakuacja centralnych instytucji państwowych.
  • Zakończyła się bitwa pod Mławą.
  • Załoga samolotu Karaś z 51 eskadry rozpoznawczej ostrzelała i obrzuciła bombami niemiecki pociąg przewożący uzbrojenie i sprzęt wojskowy na dworcu w Białej Piskiej na terenie Prus Wschodnich.
• 1944 – 35. dzień powstania warszawskiego: bombardowanie przez Niemców Powiśla i Śródmieścia północnego. Uszkodzenie elektrowni, zatrzymanie dostaw prądu.
• 1949 – Włoch Francesco Locatelli wygrał 8. Tour de Pologne.
• 1957 – Wyemitowano pierwsze wydanie magazynu telewizyjnego Eureka.
• 1961 – Premiera filmu Dziś w nocy umrze miasto.
• 1965 – Przy ul. Ożarowskiej w Warszawie oddano do użytku tysięczną szkołę "tysiąclatkę".
• 1979 – Premiera filmu Panny z Wilka.
• 1997 – Wyemitowano pierwszy odcinek teleturnieju Jaka to melodia?
• 1999 – Solec Kujawski: oddano do użytku Radiowe Centrum Nadawcze.
• 2000 – Polska premiera pierwszego odcinka serialu animowanego Pokémon.
• 2009 – Podczas gali finałowej w Płocku 21-letnia studentka prawa Anna Jamróz zdobyła koronę Miss Polski.
• 2010 – Otwarto halę widowiskowo-sportową Arena Legionowo.

Wydarzenia na świecie

•   476 – Ostatni cesarz zachodniorzymski Romulus Augustulus został obalony i wygnany do Neapolu przez Odoakera.
• 1024 – Konrad II został wybrany na króla Niemiec.
• 1207 – Zwycięstwo Bułgarów nad łacinnikami w bitwie pod Mosynopolis.
• 1260 – Gibelini pokonali wojska florenckie w bitwie pod Montaperti.
• 1564 – I wojna północna: wojska króla szwedzkiego Eryka XIV dokonały masakry 2 tys. mieszkańców Ronneby.
• 1609 – Angielski żeglarz Henry Hudson dopłynął do brzegu wyspy Manhattan.
• 1669 – VI wojna wenecko-turecka: kapitulacja weneckiej twierdzy Kandia na Krecie.
• 1725 – Król Francji Ludwik XV poślubił Marię Leszczyńską.
• 1774 – James Cook odkrył Nową Kaledonię.
• 1781 – Hiszpańscy osadnicy założyli Los Angeles.
• 1796 – I koalicja antyfrancuska: zwycięstwo wojsk francuskich nad austriackimi w bitwie pod Rovereto.
• 1797 – We Francji udaremniono rojalistyczny zamach stanu.
• 1838 – Henriette d'Angeville jako druga kobieta weszła na szczyt Mont Blanc.
• 1841 – W Wielkiej Brytanii powołano drugi rząd Roberta Peela.
• 1867 – Założono angielski klub piłkarski Sheffield Wednesday F.C.
• 1870 – W Paryżu wybuchło powstanie. Likwidacja II Cesarstwa i proklamowanie III Republiki.
• 1886 – Wódz Apaczów Geronimo poddał się armii USA.
• 1888 – Papua została anektowana przez Wielką Brytanię.
• 1890 – W wyniku powodzi został poważnie uszkodzony Most Karola w Pradze.
• 1900 – Na ulice Helsinek wyjechały pierwsze tramwaje elektryczne.
• 1907 – Podpisano układ w Christianii (obecnie Oslo), na mocy którego Francja, Rosja, Niemcy i Wielka Brytania uznały granice Norwegii po jej wystąpieniu w 1905 roku z unii ze Szwecją.
• 1923 – W Lakehurst w stanie New Jersey odbył się pierwszy lot pierwszego amerykańskiego sterowca Shenandoah.
• 1930 – Na londyńskim West Endzie otwarto Cambridge Theatre.
• 1936 – Francisco Largo Caballero został premierem Hiszpanii.
• 1939 – II wojna światowa: Japonia ogłosiła neutralność.
• 1940 – Ion Antonescu został premierem Rumunii.
• 1941 – W obozie koncentracyjnym w Prawieniszkach na Litwie rozstrzelano 353 Żydów.
• 1944:
  • Finlandia zawarła rozejm z ZSRR.
  • Front zachodni: wyzwolenie Antwerpii.
• 1948 – Abdykacja holenderskiej królowej Wilhelminy.
• 1951 – Pierwszy międzykontynentalny przekaz programu telewizyjnego. Było nim wystąpienie prezydenta USA Harry'ego Trumana.
• 1963 – 80 osób zginęło w katastrofie samolotu Sud Aviation Caravelle lecącego z Zurychu do Genewy.
• 1964:
  • W Szkocji otwarto Forth Road Bridge.
  • Wykonano ostatni w USA wyrok śmierci za przestępstwo inne niż morderstwo. W stanie Alabama stracono skazanego za rozbój Jamesa Coburna.
• 1970 – Socjalista Salvador Allende wygrał wybory prezydenckie w Chile.
• 1971 – 111 osób zginęło w katastrofie Boeinga 727 pod Juneau (Alaska).
• 1974 – USA i NRD nawiązały stosunki dyplomatyczne.
• 1977 – Dżibuti zostało przyjęte do Ligi Państw Arabskich.
• 1984 – Zamordowano księdza André Jarlana, duszpasterza biedoty w Santiago de Chile.
• 1985 – 52 osoby zginęły w katastrofie samolotu An-26 w afgańskim Kandaharze.
• 1989 – 171 osób zginęło w katastrofie Iła-62M na Kubie.
• 1990 – Mike Moore został premierem Nowej Zelandii.
• 1992 – Były bułgarski komunistyczny przywódca Todor Żiwkow został skazany na 7 lat więzienia za defraudację.
• 1993 – Papież Jan Paweł II rozpoczął podróż apostolską na Litwę, Łotwę i do Estonii.
• 1999 – W zamachu na budynek zamieszkany przez rodziny rosyjskich wojskowych w Bujnaksku (Dagestan) zginęły 64 osoby, 133 zostały ranne.
• 2006 – Mirek Topolánek został premierem Czech.
• 2007 – Co najmniej 25 osób zginęło, a 60 zostało rannych w podwójnym samobójczym zamachu bombowym w pobliżu wojskowej kwatery głównej w pakistańskim mieście Rawalpindi.
• 2009 – Około 90 osób zginęło w północnym Afganistanie w natowskim bombardowaniu dwóch zrabowanych przez talibów cystern z paliwem.
• 2010 – Trzęsienie ziemi o sile 7,1 stopnia w skali Richtera w regionie Canterbury na Nowej Zelandii.

Urodzili się

• 1241 – Aleksander III, król Szkocji (zm. 1286)
• 1383 – Amadeusz VIII, hrabia i książę Sabaudii, antypapież Feliks V (zm. 1451)
• 1563 – Wanli, cesarz Chin (zm. 1620)
• 1750 – (lub 14 września) Friedrich von Buxhoeveden, rosyjski generał, uczestnik wojen napoleońskich (zm. 1811)
• 1768 – François-René de Chateaubriand, francuski pisarz, polityk, dyplomata (zm. 1848)
• 1803 – Sarah Polk, pierwsza dama USA (zm. 1891)
• 1809 – Juliusz Słowacki, polski poeta (zm. 1849)
• 1824 – Anton Bruckner, austriacki kompozytor (zm. 1896)
• 1853 – Hermann von Wissmann, niemiecki badacz Afryki (zm. 1905)
• 1865 – Maria Karłowska, założycielka Zgromadzenia Sióstr Pasterek, błogosławiona katolicka (zm. 1935)
• 1877 – Kārlis Ulmanis, łotewski polityk, premier i prezydent Łotwy (zm. 1942)
• 1878 – Jan Morawski, polski prawnik, kierownik resortu sprawiedliwości w 1920 (zm. 1940)
• 1886 – Sergiusz Zahorski, polski dowódca wojskowy (zm. 1962)
• 1890:
  • Eugeniusz Geppert, polski malarz (zm. 1979)
  • Michał Rola-Żymierski, polski dowódca wojskowy, marszałek Polski, członek PKWN, minister obrony narodowej (zm. 1989)
• 1891 – Fritz Todt, niemiecki działacz nazistowski (zm. 1942)
• 1892 – Darius Milhaud, francuski kompozytor (zm. 1974)
• 1894 – Maria Zientara-Malewska, polska pisarka (zm. 1984)
• 1896 – Antonin Artaud, francuski poeta, aktor (zm. 1948)
• 1899 – Ida Kamińska, polska aktorka (zm. 1980)
• 1903 – Michał Danecki, polski aktor teatralny (zm. 1970)
• 1905 – Robert Alt, niemiecki pedagog (zm. 1978)
• 1906 – Max Delbrück, niemiecki biolog, laureat Nagrody Nobla (zm. 1981)
• 1908 – Edward Dmytryk, amerykański reżyser filmowy (zm. 1999)
• 1909 – Johannes Willebrands, holenderski duchowny katolicki, kardynał (zm. 2006)
• 1913:
  • Renato Castellani, włoski reżyser filmowy (zm. 1985)
  • Stanford Moore, amerykański biochemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 1982)
  • Kenzō Tange, japoński architekt (zm. 2005)
• 1916 – Przemysław Zieliński, polski aktor, reżyser (zm. 1990)
• 1918 – Antoni Żubryd, jeden z dowódców partyzantki antykomunistycznej, (zm. 1946)
• 1919 – Gualtiero Jacopetti, włoski dziennikarz, reżyser (zm. 2011)
• 1920:
  • Clemar Bucci, argentyński kierowca wyścigowy (zm. 2011)
  • Izabella Wilczyńska-Szalawska, polska aktorka
• 1921:
  • Icchak Nawon, izraelski polityk, prezydent Izraela
  • Ariel Ramírez, argentyński pianista, kompozytor (zm. 2010)
• 1922:
  • Rosalio José Castillo Lara, wenezuelski duchowny katolicki, kardynał (zm. 2007)
  • Bogdan Celichowski, polski architekt
• 1923 – Lech Zahorski, polski plastyk, grafik, scenograf, satyryk, dziennikarz (zm. 1993)
• 1924:
  • Barbara Bittnerówna, polska aktorka
  • Jerzy Ficowski, polski poeta, badacz folkloru cygańskiego (zm. 2006)
  • Mary Bevis Hawton, australijska tenisistka
• 1925:
  • Stanisław Horak, polski pisarz (zm. 1990)
  • Mikołaj Rostworowski, polski poeta, eseista (zm. 1984)
• 1926:
  • Mieczysław Dębicki, polski generał, polityk (zm. 2001)
  • Elias Hrawi, libański polityk, prezydent Libanu (zm. 2006)
  • Ivan Illich, austriacki filozof (zm. 2002)
• 1927:
  • Aleksandr Matinczenko, radziecki kosmonauta (zm. 1999)
  • John McCarthy, amerykański informatyk, laureat Nagrody Turinga (zm. 2011)
• 1930:
  • Jerry Ragovoy, amerykański kompozytor, producent muzyczny (zm. 2011)
  • Marek Sewen, polski kompozytor
• 1931 – Jan Knapik, polski ekonomista, polityk, minister
• 1932:
  • Jan Dunin Borkowski, polski fizyk (zm. 2007)
  • Dinsdale Landen, angielski aktor (zm. 2003)
  • Wanda Majerówna, polska aktorka
  • Zdzisław Szymborski, polski aktor
• 1934:
  • Clive Granger, walijski ekonomista, laureat Nagrody Nobla (zm. 2009)
  • Eduard Gil, rosyjski piosenkarz barytonowy
• 1935 – Euzebiusz Kiełkiewicz, polski inżynier, polityk, samorządowiec, prezydent Pruszkowa (zm. 2012)
• 1936 – Sokrat Janowicz, polski pisarz
• 1937 – Dawn Fraser, australijska pływaczka
• 1938 – Thomas W. Simons Jr., amerykański dyplomata
• 1939:
  • Jan Haldoff, szwedzki reżyser filmowy
  • Bob May, amerykański aktor (zm. 2009)
  • Paweł Rouba, polski aktor, mim (zm. 2007)
  • Erwin Teufel, niemiecki polityk
• 1944:
  • Hédi Annabi, tunezyjski dyplomata (zm. 2010)
  • Janusz Kosiński, polski dziennikarz muzyczny (zm. 2008)
• 1946:
  • Gary Duncan, amerykański gitarzysta zespołu Quicksilver Messenger Service
  • Greg Elmore, amerykański perkusista zespołu Quicksilver Messenger Service
  • Harry Vos, holenderski piłkarz (zm. 2010)
• 1949 – Hryhorij Surkis, ukraiński przedsiębiorca, działacz piłkarski
• 1951 – Martin Chambers, angielski perkusista zespołu The Pretenders
• 1952 – Marek Denys, polski montażysta filmowy (zm. 2001)
• 1955 – Aleksandra Kisielewska, polska aktorka
• 1958 – Ryszard Maciej Nyczka, polski reżyser filmowy
• 1959:
  • Armin Kogler, austriacki skoczek narciarski
  • Marek Papała, polski generał policji (zm. 1998)
• 1961:
  • Cédric Klapisch, francuski reżyser filmowy, aktor
  • Beata Paluch, polska aktorka
• 1965 – Marc Degryse, belgijski piłkarz
• 1966:
  • Janka Diagilewa, rosyjska wokalistka, poetka (zm. 1991)
  • Marek Krajewski, polski pisarz
• 1968 – Phill Lewis, amerykański aktor
• 1969:
  • Jan Białk, polski biegacz
  • Werner Schuster, austriacki skoczek narciarski, trener skoków narciarskich
• 1970 – Igor Cavalera, brazylijski perkusista zespołu Sepultura
• 1971:
  • Mark Knowles, bahamski tenisista
  • Lilian Laslandes, francuski piłkarz
• 1972:
  • Daniel Nestor, kanadyjski tenisista
  • Carlos Ponce, portorykański piosenkarz, kompozytor
• 1974:
  • Carmit Bachar, amerykańska wokalistka zespołu The Pussycat Dolls
  • Sören Bartol, niemiecki polityk
  • Sunday Oliseh, nigeryjski piłkarz
  • José Luís Peixoto, portugalski pisarz, poeta
• 1978:
  • Danijel Ljuboja, serbski piłkarz
  • Borys Szyc, polski aktor
  • Christian Walz, szwedzki muzyk
• 1980 – Łukasz Tupalski, polski piłkarz
• 1981 – Beyoncé Knowles, amerykańska piosenkarka, aktorka
• 1982 – Marcin Bachleda, polski skoczek narciarski
• 1983 – Margit Rüütel, estońska tenisistka
• 1984:
  • Jonathan Adam, szkocki kierowca wyścigowy
  • Oscar Boniek García, honduraski piłkarz
  • Tetiana Łużanśka, ukraińska tenisistka
  • Bine Zupan, słoweński skoczek narciarski
• 1986 – Aaron Hunt, niemiecki piłkarz
• 1989 – Gregory Baxter, kanadyjski skoczek narciarski
• 1990 – Chrystyna Antonijczuk, ukraińska tenisistka
• 1993 – Chantal Škamlová słowacka tenisistka

Zmarli

•   422 – Bonifacy I, święty, papież (ur. ? )
•   799 – Musa al-Kazim, imam (ur. 745)
• 1037 – Bermudo III, król Leónu (ur. 1010)
• 1574 – Katarzyna z Racconigi, włoska tercjarka dominikańska, mistyczka, błogosławiona katolicka (ur. 1487)
• 1588 – Robert Dudley, 1. hrabia Leicester, faworyt Elżbiety I (ur. 1532)
• 1631 – Andrzej Lipski, polski duchowny katolicki, biskup krakowski (ur. 1572)
• 1831 – Daniel Ostrowski, polski duchowny katolicki, biskup warszawski (ur. 1762)
• 1887 – Antoni Stabik, polski duchowny katolicki (ur. 1807)
• 1907 – Edvard Grieg, norweski kompozytor (ur. 1843)
• 1916 – José Echegaray y Eizaguirre, hiszpański pisarz, polityk, laureat Nagrody Nobla (ur. 1832)
• 1940 – Ludwik Fritsche, polski aktor (ur. 1872)
• 1942 – Zsigmond Móricz, węgierski pisarz (ur. 1879)
• 1944 – Polegli w powstaniu warszawskim:
  • Leon Nowakowski, polski żołnierz AK, major (ur. 1908)
  • Jadwiga Piekarska, polska łączniczka, żołnierz AK (ur. 1905)
  • Wiktor Potrzebski, polski duchowny katolicki, kapelan AK (ur. 1880)
• 1946 - Nobu Shirase, japoński oficer, badacz Antarktydy (ur. 1861)
• 1952 – Józef Węgrzyn, polski aktor (ur. 1884)
• 1962 – Witold Sławiński, polski botanik. mikrobiolog, profesor (ur. 1888)
• 1963 – Robert Schuman, francuski polityk, twórca Unii Europejskiej (ur. 1886)
• 1965 – Albert Schweitzer, niemiecki teolog luterański, filozof, organista, muzykolog, lekarz, laureat Nagrody Nobla (ur. 1875)
• 1972 – Stanisław Milski, polski aktor (ur. 1897)
• 1974 – Marcel Achard, francuski pisarz (ur. 1899)
• 1979 – Sefton Delmer, brytyjski dziennikarz, działacz czarnej propagandy przeciwko III Rzeszy (ur. 1904)
• 1981 – Adam Żebrowski, polski prawnik, polityk, minister (ur. 1913)
• 1984:
  • Andre Jarlan, chilijski duchowny katolicki (ur. ?)
  • Henryk Łowmiański, polski historyk (ur. 1898)
• 1989 – Georges Simenon, belgijski pisarz (ur. 1903)
• 1990 – Irene Dunne, amerykańska aktorka (ur. 1898)
• 2000 – Augusto Vargas Alzamora, peruwiański duchowny katolicki, arcybiskup Limy, prymas Peru, kardynał (ur. 1922)
• 2001 – Zdzisław Winiarczyk, polski aktor (ur. ?)
• 2005 – Andrzej Kijowski, polski prawnik, sędzia Sądu Najwyższego (ur. 1945)
• 2006:
  • Giacinto Facchetti, włoski piłkarz  (ur. 1942)
  • Steve Irwin, australijski przyrodnik (ur. 1962)
  • Gerhard Thyben, niemiecki pilot, as myśliwski, porucznik (ur. 1922)
• 2009 – Ryszard Rzepecki, polski fotoreporter (ur. 1941)
• 2010:
  • Janusz Kidawa, polski reżyser filmowy (ur. 1931)
• 2010:
  • Jamarber Marko, albański dziennikarz, poeta (ur. 1951)