9 stycznia
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
9 stycznia jest 9. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 356 (w latach przestępnych 357) dni.
Święta
- Imieniny obchodzą: Adrian, Adrianna, Alicja, Antoni, Bracsław, Julian, Marcelin, Marcelina, Marcjanna, Mścisława, Piotr i Przemir.
- Panama – Dzień Męczenników
- Polska – Dzień Ligi Ochrony Przyrody
- Republika Serbska w Bośni i Hercegowinie – Dzień Republiki.
- Wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:
Wydarzenia w Polsce
Wydarzenia na świecie
- 475 – Cesarz wschodniorzymski Zenon został obalony w wyniku rewolty Bazyliskusa, który ogłosił się nowym cesarzem.
- 1127 – Dżurdżenowie zdobyli Bianjing (Kaifeng), obalając cesarza Chin Qinzonga, ostatniego przedstawiciela północnej dynastii Song.
- 1154 – Sintra w Portugalii otrzymała prawa miejskie.
- 1317 – Filip V koronował się w Reims na króla Francji.
- 1349 – W Bazylei (Szwajcaria) spalono żywcem w domach ok. 700 Żydów jako rzekomych sprawców epidemii dżumy.
- 1431 – Przed kościelnym sądem biskupim w Rouen rozpoczął się proces Joanny d'Arc.
- 1464 – W Brugii zwołano pierwsze holenderskie Stany Generalne.
- 1493 – Krzysztof Kolumb jako pierwszy Europejczyk ujrzał manaty, biorąc je za syreny.
- 1522 – Hadrian VI został papieżem.
- 1713 – III wojna północna: wojska szwedzkie spaliły miasto Altona (od 1938 roku dzielnica Hamburga).
- 1719 – Francja wypowiedziała wojnę Hiszpanii.
- 1738 – Joseph Süß Oppenheimer, żydowski kupiec, bankier i finansista byłego księcia Wirtembergii Karola Aleksandra, został skazany na karę śmierci.
- 1760 – Zwycięstwo wojsk afgańskich nad siłami Imperium Marathów w bitwie pod Barari Ghat.
- 1768 – W Londynie odbyło się pierwsze nowożytne przedstawienie cyrkowe.
- 1788:
- 1792 – Turcja i Rosja podpisały pokój w Jassach.
- 1797 – Powstały Legiony Polskie we Włoszech.
- 1798 – Z rozkazu Napoleona Bonaparte została zniszczona galera dożów weneckich Bucentaur.
- 1806 – Admirał Horatio Nelson został pochowany w katedrze św. Pawła w Londynie.
- 1816 – W kopalni w angielskim Hebburn przeprowadzono pierwsze testy bezpiecznej lampy górniczej (lampa Davy'ego).
- 1857 – Silne trzęsienie ziemi (ok. 7,9° w skali Richtera) z epicentrum w pobliżu Parkfield w Kalifornii.
- 1861 – Missisipi jako drugi stan południowy wystąpiło z Unii.
- 1871 – Wojna francusko-pruska:
- 1878:
- 1900 – Założono klub sportowy Lazio Rzym.
- 1903 – W Dakocie Południowej utworzono Park Narodowy Wind Cave.
- 1909 – Brytyjska wyprawa na biegun południowy pod dowództwem Ernesta Shackletona została zmuszona do odwrotu 180 km od celu z powodu braku żywności.
- 1912 – Amerykańska marynarka wojenna dokonała inwazji na Honduras,
- 1913 – Afonso Costa został premierem Portugalii.
- 1916 – I wojna światowa: zakończyła się bitwa o Gallipoli.
- 1917:
- Niemieckie dowództwo postanowiło o powrocie do doktryny nieograniczonej wojny podwodnej.
- Wojska tureckie zostały wyparte z półwyspu Synaj.
- 1923 – Hiszpan Juan de la Cierva odbył w Getafe pierwszy w historii lot skonstruowanym przez siebie wiatrakowcem.
- 1927 – 78 dzieci zginęło w pożarze kina Laurier Palace Theatre w Montrealu.
- 1929 – Po raz pierwszy zastosowano leczenie surową penicyliną (Londyn).
- 1937 – Wszedł do kin film animowany Don Donald, w którym Kaczor Donald wystąpił po raz pierwszy w głównej roli i ze zmienionym wizerunkiem.
- 1938 – Przyszły król Grecji Paweł I poślubił Fryderykę Hanowerską.
- 1939 – We Francuskiej Akademii Nauk noblista Jean Perrin przedstawił publikację dotyczącą odkrycia pierwiastka chemicznego fransu przez Marguerite Perey.
- 1941:
- 1942 – U wybrzeży Minorki w archipelagu Balearów zatonął w czasie sztormu francuski statek pasażerski Lamoricière; zginęło 301 spośród 394 osób na pokładzie.
- 1943 – Dokonano oblotu amerykańskiego samolotu pasażerskiego Lockheed Constellation.
- 1945 – Wojna na Pacyfiku: rozpoczęła się bitwa o Luzon (Filipiny).
- 1950 – Izrael uznał Chińską Republikę Ludową.
- 1951 – Otwarto oficjalnie kwaterę główną ONZ w Nowym Jorku.
- 1952 – Premier Izraela Dawid Ben Gurion wystąpił z orędziem w Knesecie, przedstawiając plan negocjacji z Niemcami Zachodnimi w sprawie rekompensat za Holocaust.
- 1957:
- 1960 – W Egipcie rozpoczęto budowę tamy assuańskiej.
- 1963 – Dokonano oblotu radzieckiego myśliwca Jak-36.
- 1964 – W antyamerykańskich zamieszkach w strefie Kanału Panamskiego zginęło 29 osób.
- 1965 – Rząd Demokratycznej Republiki Konga poinformował o egzekucji ponad 500 komunistycznych rebeliatów, którzy w 1964 roku zajęli miasto Stanleyville (Kisangani) i wymordowali 8 tys. mieszkańców i 185 białych zakładników.
- 1968 – Ustanowiono flagę Mauritiusa.
- 1969 – W Wielkiej Brytanii odbył się pierwszy lot prototypu pasażerskiego samolotu naddźwiękowego Concorde.
- 1972 – W porcie w Hongkongu spłonął brytyjski liniowiec pasażerski RMS Queen Elizabeth, od czasu sprzedaży w 1969 roku używany tam jako pływający uniwersytet.
- 1975:
- 1976:
- 1979 – Bill Clinton został gubernatorem stanu Arkansas.
- 1980 – W Arabii Saudyjskiej ścięto publicznie 63 islamskich radykałów, którzy w listopadzie 1979 roku brali udział w zajęciu meczetu w Mekce.
- 1981 – Francisco Pinto Balsemão został premierem Portugalii.
- 1984 – Po raz pierwszy od 10 lat zebrał się parlament Jordanii.
- 1986:
- 1991:
- 1992:
- 1996:
- 1997:
- 2001 – Wystrzelono chiński bezzałogowy statek kosmiczny Shenzhou 2.
- 2005:
- 2007:
- 2008 – Hashim Thaçi został premierem Kosowa.
- 2009 – Somalijscy piraci po wpłaceniu 3 mln dolarów okupu zwolnili tankowiec MV Sirius Star.
- 2011:
Urodzili się
- 1554 – (lub 15 stycznia) Grzegorz XV, papież (zm. 1623)
- 1590 – Simon Vouet, francuski malarz (zm. 1649)
- 1624 – Meishō, cesarzowa Japonii (zm. 1696)
- 1657 – Johann Friedrich von Alvensleben, pruski dyplomata (zm. 1728)
- 1658 – Nicolas Coustou, francuski rzeźbiarz (zm. 1733)
- 1728 – Thomas Warton, angielski poeta (zm. 1790)
- 1735 – John Jervis, hrabia St Vincent, brytyjski dowódca wojskowy, admirał, polityk (zm. 1823)
- 1745 – Caleb Strong, amerykański prawnik, polityk, gubernator Massachusetts (zm. 1819)
- 1776 – Ludwig Rhesa, niemiecki duchowny ewangelicki, poeta, filolog (zm. 1840)
- 1801 – Józef Kowalewski, polski orientalista, badacz języka mongolskiego i lamaizmu (zm. 1878)
- 1818 – Tomasz Reggio, arcybiskup Genui, błogosławiony katolicki (zm. 1901)
- 1823 – Friedrich von Esmarch, niemiecki lekarz, chirurg (zm. 1908)
- 1831 – Agaton Giller, polski dziennikarz, pisarz, polityk, członek Komitetu Centralnego Narodowego i Rządu Narodowego (zm. 1887)
- 1832 – Félix-Gabriel Marchand, kanadyjski publicysta, polityk, premier Quebecu (zm. 1900)
- 1835 – Yatarō Iwasaki, japoński finansista, założyciel Mitsubishi (zm. 1885)
- 1849 – John Hartley, brytyjski tenisista, mistrz Wimbledonu (zm. 1935)
- 1854 – Lady Jeanette Jerome, matka premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla (zm. 1921)
- 1862 – Nicolas Maurice Arthus, francuski fizjolog, immunolog (zm. 1945)
- 1864 – Władimir Stiekłow, rosyjski matematyk (zm. 1926)
- 1868 – Søren Peder Lauritz Sørensen, duński biochemik, fizyk, chemik, twórca skali pH (zm. 1939)
- 1869:
- 1872:
- 1873 – John Flanagan, amerykański lekkoatleta, młociarz, mistrz olimpijski (zm. 1938)
- 1876:
- 1878 – Janusz Chmielowski, polski inżynier budowy maszyn, matematyk, taternik, alpinista (zm. 1968)
- 1878 – John Watson, amerykański psycholog (zm. 1958)
- 1881 – Giovanni Papini, włoski dziennikarz, pisarz (zm. 1956)
- 1885 – Charles Bacon, amerykański lekkoatleta, biegacz, płotkarz, mistrz olimpijski (zm. 1968)
- 1889 – Janina Ordężanka, polska aktorka (zm. 1981)
- 1890:
- 1891 – Józef Korczak, polski poeta, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej (zm. 1920)
- 1894 – Henryk Stażewski, polski malarz (zm. 1988)
- 1897 – Jerzy Ostrowski, polski pisarz (zm. 1942)
- 1898:
- 1900:
- 1901:
- 1902 – Josemaría Escrivá de Balaguer, święty, hiszpański duchowny katolicki, założyciel Opus Dei (zm. 1975)
- 1907 – Feliks Konarski, polski pisarz, autor tekstów piosenek, aktor kabaretowy (zm. 1991)
- 1908:
- 1909:
- 1910 – Wilhelm Pluta, sługa Boży, polski duchowny katolicki, biskup zielonogórsko-gorzowski (zm. 1986)
- 1911 – Euzebiusz Luberadzki, polski aktor (zm. 1977)
- 1913:
- 1914 – Kenny Clarke, amerykański perkusista jazzowy (zm. 1985)
- 1915 – Fernando Lamas, argentyński aktor (zm. 1982)
- 1918 – Stanisław Leopold, polski harcmistrz, żołnierz AK, podporucznik, uczestnik powstania warszawskiego (zm. 1944)
- 1920:
- 1921 – Ágnes Keleti, węgierska gimnastyczka spotowa, mistrzyni olimpijska
- 1922:
- 1923:
- 1924 – Siergiej Paradżanow, ormiański reżyser filmowy (zm. 1990)
- 1925:
- 1926 – Józef Nalberczak, polski aktor (zm. 1992)
- 1927:
- 1928:
- 1929:
- 1930:
- Andrzej Chiczewski, polski dziennikarz, reżyser filmów dokumentalnych (zm. 1997)
- Szymon Janiczko, polski hokeista, reprezentant Polski, uczestnik Igrzysk Olimpijskich
- Paweł Kołczin, rosyjski biegacz narciarski, mistrz olimpijski (zm. 2010)
- Igor Netto, rosyjski piłkarz, reprezentant ZSRR, mistrz olimpijski (zm. 1999)
- Wojciech Piętowski, polski kompozytor, pianista (zm. 2000)
- 1931:
- 1932:
- 1933:
- 1934 – Barbara Połomska, polska aktorka
- 1935 – Bob Denver, amerykański aktor (zm. 2005)
- 1936 – Georg Bamberg, niemiecki polityk
- 1938 – Ryszard Kuziemski, polski reżyser filmów animowanych
- 1939:
- 1940:
- 1941:
- 1943 – Stanisław Nyczaj, polski poeta
- 1944:
- 1945:
- 1946:
- 1947:
- 1948:
- 1950 – Sir Alec Jeffreys, brytyjski genetyk, laureat Nagrody im. Alberta Laskera
- 1951:
- 1952 – Marek Belka, polski ekonomista, polityk, wicepremier, minister finansów, premier Polski, profesor Uniwersytetu Łódzkiego
- 1953 – David Hewson, brytyjski pisarz
- 1954 – Philippa Gregory, brytyjska pisarka
- 1956:
- 1958:
- 1959:
- 1961 – Yannick Stopyra, francuski piłkarz, reprezentant Francji
- 1962 – Ray Houghton, irlandzki piłkarz, reprezentant Irlandii
- 1963 – Jiří Parma, czeski skoczek narciarski, mistrz świata, medalista olimpijski
- 1964:
- 1965:
- 1966 – Farah Khan, indyjska reżyserka filmowa
- 1967:
- 1968 – Joey Lauren Adams, amerykańska aktorka, reżyserka filmowa
- 1970:
- 1971:
- 1972:
- 1973:
- 1974:
- 1975:
- 1976:
- 1977:
- 1978:
- 1979:
- 1980:
- 1981:
- 1982:
- 1983 – Tomasz Wylenzek, niemiecki kajakarz pochodzenia polskiego, mistrz olimpijski
- 1984:
- 1985 – Bobô, brazylijski piłkarz
- 1986 – Agnieszka Renc, polska wioślarka
- 1987:
- 1988 – Marc Crosas, hiszpański piłkarz
- 1989:
Zmarli
- 710 – Adrian z Canterbury, święty, benedyktyn, arcybiskup Canterbury (ur. ?)
- 1499 – Jan Cicero, elektor Brandenburgii (ur. 1455)
- 1514 – Anna Bretońska, księżna Bretanii, królowa Francji, żona Karola VIII (ur. 1477)
- 1571 – Nicolas Durand de Villegaignon, francuski dowódca wojskowy, gubernator Bretanii (ur. 1510)
- 1658 – Melchior von Hatzfeldt, austriacki dowódca wojskowy, feldmarszałek (ur. 1593)
- 1725 – Francesco Acquaviva d'Aragona, włoski duchowny katolicki, kardynał (ur. 1665)
- 1757 – Bernard Fontenelle, francuski filozof, pisarz (ur. 1657)
- 1774 – Jacques-François Blondel, francuski architekt (ur. 1705)
- 1799 – Maria Gaetana Agnesi, włoska lingwistka, matematyk, filozof (ur. 1718)
- 1819 – Katarzyna Pawłowna Romanowa, królowa Wirtembergii, żona Wilhelma I (ur. 1788)
- 1832 – Karl von Kügelgen, niemiecki malarz (ur. 1772)
- 1840:
- 1848 – Caroline Herschel, brytyjska astronom pochodzenia niemieckiego (ur. 1750)
- 1850 – Jan Kanty Andrusikiewicz, polski pedagog, organista, przywódca powstania chochołowskiego (ur. 1815)
- 1862 – Paulina Jaricot, sługa Boża, francuska mistyczka, założycielka ruchu Żywy Różaniec (ur. 1799)
- 1873 – Napoleon III Bonaparte, francuski polityk, prezydent Francji i cesarz Francuzów (ur. 1808)
- 1878 – Wiktor Emanuel II, król Sardynii i Włoch (ur. 1820)
- 1884 – Daniel Harrwitz, niemiecki szachista (ur. 1823)
- 1889 – Alessandro Gavazzi, włoski duchowny katolicki (ur. 1809)
- 1905 – Louise Michel, francuska pisarka (ur. 1830)
- 1907 – Maria Sachsen-Altenburg, królowa Hanoweru, żona Jerzego V (ur. 1818)
- 1908:
- 1916 – Tadeusz Ajdukiewicz, polski malarz (ur. 1852)
- 1918 – Émile Reynaud, francuski wynalazca, prekursor techniki filmowej (ur. 1844)
- 1923 – Katherine Mansfield, nowozelandzka pisarka (ur. 1888)
- 1927 – Houston Stewart Chamberlain, niemiecki filozof pochodzenia brytyjskiego (ur. 1855)
- 1928 – Antoni Osuchowski, polski prawnik, publicysta, działacz narodowy na Śląsku, Warmii i Mazurach (ur. 1849)
- 1933 – Daphne Akhurst, australijska tenisistka, mistrzyni Australian Open (ur. 1903)
- 1936 – John Gilbert, amerykański aktor (ur. 1899)
- 1939 – Johann Strauss III, austriacki kompozytor (ur. 1866)
- 1940 – Tadeusz Garbowski, polski zoolog, filozof, malarz, poeta, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (ur. 1869)
- 1942:
- 1943 – Władysław Jan Jasiński, polski pedagog, instruktor harcerski, żołnierz AK, dowódca oddziału Jędrusie (ur. 1909)
- 1944 – Antanas Smetona, litewski polityk, prezydent Litwy (ur. 1874)
- 1947 – Karl Mannheim, niemiecki socjolog (ur. 1893)
- 1958 – Józef Szkolnikowski, polski trener piłkarski, działacz sportowy, wiceprezes PZPN (ur. 1889)
- 1960 – Helena Zarembina, polska aktorka (ur. 1895)
- 1961 – Emily Greene Balch, amerykańska pisarka, laureatka Nagrody Nobla (ur. 1867)
- 1966 – Friedrich Wilhelm Foerster, niemiecki filozof, pedagog (ur. 1869)
- 1968 – Louis Aubert, francuski kompozytor (ur. 1877)
- 1969 – Stanisław Dąbrowski, polski aktor, reżyser teatralny, historyk teatru (ur. 1889)
- 1970 – Mieczysław Grydzewski, polski historyk, dziennikarz (ur. 1894)
- 1975 – Pierre Fresnay, francuski aktor (ur. 1897)
- 1979 – Pier Luigi Nervi, włoski inżynier budownictwa (ur. 1891)
- 1980:
- 1981:
- 1985 – Sir Robert Mayer, brytyjski biznesmen, filantrop (ur. 1879)
- 1987:
- 1989 – Szczepan Baczyński, polski aktor, reżyser teatralny (ur. 1901)
- 1991 – Marian Czuchnowski, polski pisarz (ur. 1909)
- 1992 – Bill Naughton, brytyjski dramaturg (ur. 1910)
- 1993 – Sir Paul Hasluck, australijski historyk, polityk, dyplomata, minister spraw zagranicznych, gubernator generalny Australii (ur. 1905)
- 1995:
- Peter Cook, angielski aktor, pisarz, satyryk (ur. 1937)
- Gisela Mauermayer, niemiecka lekkoatletka, dyskobolka, miotaczka, mistrzyni olimpijska, mistrzyni Europy (ur. 1913)
- Souphanouvong, książę, laotański polityk, prezydent Laosu (ur. 1909)
- Jan Piotr Stępień, polski duchowny katolicki, biblista, rektor Akademii Teologii Katolickiej (ur. 1910)
- 1996:
- 1997:
- 1998:
- 2001:
- 2002 – Józef Olszewski, polski polityk, działacz partyjny, ambasador (ur. 1916)
- 2004:
- 2005:
- Gonzalo Gavira, meksykański filmowiec, specjalista efektów dźwiękowych (ur. 1925)
- Koji Hashimoto, japoński reżyser filmowy (ur. 1936)
- 2007:
- 2008:
- 2009:
- 2010:
- 2011:
- 2012 – Malam Bacai Sanhá, gwinejski polityk, prezydent Gwinei Bissau (ur. 1947)