Anatole France miał wielu wrogów ze względu na swój sceptycyzm, socjalizm i pacyfizm. Powszechnie jest uznany za jednego z mistrzów francuskiej prozy. Wydanie zbiorowe ukazywało się od roku 1925. Literatura o Fransie jest bardzo obfita, sporo pozycji (przeważnie jednak drobniejszych) i po polsku.
Anatole France, właśc. Jacques Anatole Thibault (ur. 16 kwietnia 1844 w Paryżu, zm. 12 października 1924 w Saint-Cyr-sur-Loire) – poeta, powieściopisarz i krytyk francuski. Zapalony bibliofil i historyk, przedstawiciel postawy racjonalistycznej oraz sceptycznej. Przez jemu współczesnych porównywany do Voltaire'a i Jean Baptiste Racine'a.
Prace historyczne:
W utworze Wyspa pingwinów ukazał historię państwa pingwińskiego, będącą niejako karykaturą dziejów Francji.
Twórca, dziś zapomniany, był za życia uznawany za najwybitniejszego prozaika swej epoki.
W swych utworach przedstawiał problematykę społeczną, związaną z polityką religią i filozofią. Początkowo głównym środkiem wyrazu była u niego inteligentna i wyrafinowana satyra, którą posługiwał się w celu krytyki życia, a postawą pogodny i ironiczny sceptycyzm.
Przez Josepha Conrada (Józefa Korzeniowskiego) nazwany "księciem prozy" (jego twórczość scharakteryzował jako "najsprawiedliwszą i najbardziej godną uwagi"). Humanizm France'a wywarł również wpływ na takich pisarzy jak: Marcel Proust, Tomasz Mann, Aldous Huxley, Jean Paul Sartre czy André Gide.
Jako poeta – przedstawiciel parnasizmu. Autor licznych powieści satyryczno-heroikomicznych wzorowanych na XVII-wiecznych powiastkach filozoficznych i libertyńskich. W swojej twórczości, zarówno literackiej jak i eseistycznej, głośno krytykował konwenanse religijno-obyczajowo-społeczne we Francji przełomu XIX i XX wieku. Laureat Literackiej Nagrody Nobla za rok 1921. Z uzasadnienia komisji noblowskiej otrzymał ją za błyskotliwe osiągnięcia literackie wyróżniające się wykwintnością stylu, głębokim humanizmem i prawdziwie galijskim temperamentem. Jeden z członków jury, Erik Axel Karlfeldt, okrzyknął go ostatnim wielkim klasykiem naszych czasów, a być może nawet ostatnim Europejczykiem.
Sztuki teatralne:
Krytyka społeczna:
Dzieła France'a tłumaczyli na język polski: Jadwiga Boelke, W. i J. Dąbrowscy, F. K., St. Godlewski, E. Ligocki, J. Mareschowa, F. Mirandola, H. Niemirowska, St. Popowski, J. Rogoziński, J. Sten, T. Świstakowski, Z. Wróblewska. Ukazał się też "Wybór pism" w przekładzie Jana Stena (1904-1912), 9 t. (nowe wyd. od r. 1931, ze wstępem Jana Parandowskiego).
Anatole France w młodości czytał wiele dzieł literatury starożytnej, pracując jako bibliotekarz, krytyk literacki i lektor rękopisów. Uzyskując w ten sposób wiedzę erudycyjną, wykorzystywał ją do swych dzieł. Był bibliofilem uznającym poglądy Woltera. W okresie sprawy Dreyfusa zaangażował się w jego obronę i zbliżył do francuskiej lewicy. Pod koniec życia został nawet członkiem Francuskiej Partii Komunistycznej.
Krytyka literacka:
Eseje:
Pierwsze powodzenie zdobył powieścią "Le crime de Sylvestre Bonnard" (1881). Pisał głównie powieści, jak "Thaps" (1890), na tle XVIII. wieku "R-tisserie de la reine Pédauque" (1893, jedno z jego arcydzieł) i jej uzupełnienie "Les opinions de M. Jerome Coignard" (1893), współczesną powieść psychologiczno-obyczajową "Le lys rouge" (1894), satyryczną "Histoire contemporaine" (1897-1900, 4 t., pełen dowcipu obraz trzeciej republiki), ironizującą całą historię Francji: "Ile des pingouins" (1908), "Les dieux ont soif" (1912; na tle rewolucji francuskiej), "La revolte des Anges" (1913) i inne. Nadto nowele i opowiadania, jak "Balthazar" (1889), "L'tui de nacre" (1892), "Crainquebille" (1903), "Les sept femmes de Barbe-Bleue" (1909) i i. Autobiograficzne są: "Le livre de mon ami" (1885), "Le petit Pierre" (1918), i "La vie en fleur" (1922), historyczna "Vie de Jeanne d'Arc" (1908; 2 tomy), aforystyczno-filozoficzny "Le Jardin d'Epicure" (1895). Felietony zebrane w "La vie littéraire" (1888-1892, 4 tomy) i w "Opinions sociales" (1902, 2. tomy). Świetne szkice z literatury francuskiej: "Le génie latin" (1917).
Anatole France jest laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1921.
Od 1896 członek Akademii Francuskiej. Początkowo pisał wiersze utrzymane w duchu parnasizmu i klasycyzmu, w 1873 wydając tomik poezji Les poemes dores, jednak bez większego powodzenia.
Z uzasadnienia Komitetu Noblowskiego: "za błyskotliwe osiągnięcia literackie wyróżniające się wykwintnością stylu, głębokim humanizmem i prawdziwie galijskim temperamentem".
Pod koniec dziewiętnastego wieku w twórczości France'a zaobserwować można radykalizm skierowany ku ideologii socjalizmu. Wyznając poglądy socjalistyczne, wstąpił do Francuskiej Partii Komunistycznej. Na tematy do swoich prac często wybierał historię: początki chrześcijaństwa, rewolucję francuską i czasy współczesne.
Zbiory wierszy:
W swojej oryginalnej twórczości wykorzystywał motywy baśniowe, groteskowe i satyryczne dla ukazania śmiesznostek dotychczasowych schematów i ludzkich zachowań. Tak było m.in. w powieści Bunt aniołów, w której zrewoltowani przeciw wszechwładzy Boga aniołowie zstępują na ziemię i planują wielką wojnę. Historia ta dała autorowi możliwość do filozoficznych rozważań nad ludzką i boską ułomnością oraz nad schematem rzeczy boskich, wytworzonym przez sztukę.
Powieści i opowiadania: