Historia
Pierwsze osadnictwo i założenie miasta
Osada została założona w początkach XIV w. przez zakon krzyżacki po odebraniu ziem Sasinom. Pół wieku później Krzyżacy niedaleko rzeki Wkra (zwanej w państwie zakonu krzyżackiego Nida) i rodzącej się osady rozpoczęli budowę zamku warownego (budowę zakończono w 1391 roku), zaś wielki mistrz zakonu Ludolf König nadał jej prawa miejskie w przeddzień Święta Najświętszej Maryi Panny, czyli 14 sierpnia 1344 roku i nazwę Soldov.
Transport
Znaczny węzeł drogowy i kolejowy. Miasto posiada własną obwodnicę, na której znajduje się droga wojewódzka nr 545. W trakcie budowy jest jeden (ul. Kochanowskiego – Ogrodowa/Pl. 1 Maja) z dwóch planowanych wiaduktów (ul. Małłka – Lidzbarska – przebieg drogi 544). W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie:
Działdowo
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Państwo Polska Województwo warmińsko-mazurskie Powiat działdowski Gmina gmina miejska Prawa miejskie 14 sierpnia 1344
Burmistrz Bronisław Mazurkiewicz
Powierzchnia 11,47
km² Ludność (2010)
•
liczba •
gęstość 21 594
1940 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 23
Kod pocztowy 13-200 Tablice rejestracyjne NDZ Położenie na mapie Polski
Działdowo 53°14′N 20°11′E / 53.233, 20.183Na mapach: 53°14′N 20°11′E / 53.233, 20.183
TERC (
TERYT) 6283503011
Hasło promocyjne:
Chcesz poznać Mazury? Zacznij od Działdowa! Urząd miejski ul. Zamkowa 12
13-200 Działdowo Multimedia w Wikimedia Commons Hasło
Działdowo w Wikisłowniku Strona internetowa
Działdowo (niem. Soldau) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie działdowskim. Miasto jest położone nad rzeką Działdówką (nazwa odcinka rzeki Wkry). Jest największym miastem powiatu działdowskiego, na 11. miejscu w województwie warmińsko-mazurskim, oraz na 213 miejscu w Polsce.
- 2002 – Beata Szydłowska-Anaczkowska (nadal sprawuje urząd)
- 1990–2001 – Władysława Hubka
Rada Miasta
Przewodniczący Rady Miasta:
Działdowo jako stacja węzłowa posiada też połączenia kolejowe z wieloma miastami w Polsce:
- Przedszkole Nr 1 (w tym żłobek)
- Przedszkole Nr 3
- Przedszkole Nr 4
- Przedszkole Nr 5
Szkoły podstawowe:
- 2006 – Ryszard Duchna (nadal sprawuje urząd)
- 2002–2006 – Marek Błażejczyk (ds. gospodarki komunalnej – I zastępca)
- 2003–2006 – Teresa Nowakowska (ds. oświaty, kultury i sportu)
- 2000–2002 – Marek Błażejczyk
- 1998–2000 – Ryszard Duchna
- 1994–1998 – Wiesław Nowicki
- 1990–1994 – Grzegorz Kozłowski
- 1990–1992 – Irena Czarnyszewicz
Zarząd miasta:
Przez miasto przebiega linia kolejowa nr 9 (międzynarodowa E-65), linia kolejowa nr 208 i linia kolejowa nr 216, na których znajduje się stacja kolejowa Działdowo.
Położenie przygraniczne oraz przyczyny polityczne stały się powodem do zaciekłych walk między państwami. W 1466 po wojnie trzynastoletniej miasto pozostało jednak w granicach Prus Książęcych, które z kolei w l. 1525–1657 stanowiły polskie lenno. Wkrótce stał się ważnym ośrodkiem niemiecko-polskiego szlaku handlowego prowadzącego od Warszawy do ziem mazurskich i pomorskich, a także sztuki rzemieślniczej. Niepokoje co do przyszłości miasta narastały wraz z licznymi epidemiami dżumy. 1 lipca 1794 roku wielki pożar strawił większość zabudowań, w tym także XVII-wieczny ratusz. Wskutek intensywnego osadnictwa polskiego, mimo położenia poza historycznymi granicami Królestwa Polskiego, miasto uzyskało w dużej mierze polski charakter etniczny. Na początku XIX wieku w Działdowie Polacy stanowili już ok. 74% ludności, jednak na skutek agresywnej polityki Kulturkampfu drastycznie zmniejszył się stosunek liczby mieszkańców mówiących po polsku do całej społeczności miasta. W 1871 jako część Królestwa Prus miasto weszło w skład zjednoczonych Niemiec.
- 2010 – Tadeusz Umiński, Sławomir Hoffer
- 2006–2010 – Elżbieta Konarzewska, Marek Dwórznik
- 2002–2006 – Marian Odachowski, Michał Struzik
- 1998–2002 – Janusz Lis, Wojciech Pstrągowski
- 1996–1998 – Zbigniew Ostrowski
- 1994–1996 – Marian Odachowski, Romuald Remiszewski
- 1992–1994 – Witold Borawski, Edward Marek Gąsiorowski
- 1990–1992 – Marek Gąsiorowski
- 1990 – Mirosław Konieczny, Janusz Doliński
Gospodarka i infrastruktura
Gospodarka
Ośrodek przemysłowy i handlowo-usługowy. Przemysł szklarski (huta szkła), drzewny (meble), obuwniczy, konstrukcji metalowych, spożywczy, drukarski i materiałów budowlanych.
oraz dwa inne wyznania:
Administracja
Miasto należy do:
Powojenne Działdowo
Od 18 stycznia 1945 do 30 października 1945 r., na miejscu zagłady przez Niemców 10 tys. Polaków – w Działdowie istniał Obóz Nakazowo Rozdzielczy NKWD Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych dla AK i osób z Deutsche Volksliste oraz jako przejściowy przy wysiedleniach Polaków z terenu Pomorza do łagrów Związku Sowieckiego z Powiatową Komendanturą Wojenną, której komendantem był mjr Witalim Szitow. Potem podobną działalność represyjną prowadziło UB.
- Zespół Szkół Nr 1 (ZS nr 1)
- Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Pawła II (ZS nr 2)
- Zespół Szkół Zawodowych Nr 1 im. gen. Sylwestra Kaliskiego (ZSZ)
Media
- Gazeta Działdowska (tygodnik lokalny Gazety Olsztyńskiej)
- Tygodnik Działdowski (tygodnik lokalny Tygodnika Ciechanowskiego)
- TV Działdowo
- Portal Sportowe Działdowo (sportowedzialdowo.pl)
- Portal Moje Działdowo (moje-dzialdowo.pl)
Wspólnoty religijne
Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi:
Na linii kolejowej nr 216 Działdowo – Olsztyn Główny dnia 3 lipca 1967 miała miejsce katastrofa kolejowa w której zginęło 7 osób oraz 47 osób zostało rannych. Jednym z rannych był późniejszy kardynał ks. Marian Jaworski, przyjaciel Karola Wojtyły, który odwiedził rannego w działdowskim szpitalu.
Na podstawie 28. punktu traktatu wersalskiego Działdowo 28 czerwca 1919 roku zostało bez plebiscytu przyznane wraz z okolicznymi wsiami Polsce, mimo protestów niemieckich mieszkańców. Głównym argumentem była prowadząca przez Działdowo linia kolejowa Gdańsk – Warszawa, posiadająca strategiczne znaczenie dla państwa polskiego. Niemcy, próbując zachować miasto, byli skłonni wybudować dla Polski na własny koszt linię kolejową wiodącą przez Żuromin. W 1922 roku spłonął ratusz, który jednak został odrestaurowany, kontynuowano odbudowę budynków zniszczonych podczas wojny (m.in. kościoła ewangelickiego). Działdowo stało się siedzibą powiatu o powierzchni ok. 960 km² należącego do województwa pomorskiego, a od 1938 r. województwa warszawskiego.
Burmistrzowie:
18 stycznia 1945 roku wojska sowieckie wkroczyły do Działdowa.
Szkoły ponadgimnazjalne:
- 1997 – Danuta Hoenl, Kasia Stankiewicz, Krzysztof Tabaczka, Leszek Gołębiewski, Zbigniew Kowalkowski,
- 1998 – ...
- 1999 – ...
- 2000 – ...
- 2001 – ...
- 2002 – ...
- 2003 – ...
- 2004 – ...
- 2005 – ...
- 2006 – Piotr Adrowski, Piotr Szczurewski, Ryszard Makszyński,
- 2007 – Marek Kucharski, Wiesław Spychalski, Franciszka Skibicki,
- 2008 – Marian Odachowski,
- 2009 – Adam Frelczak, Jerzy Kempka,
- 2010 – Elżbieta Obrębska-Tabaczka, Jolanta Wiśniewska, Czesław Kozłowski,
- 2011 – Bożena Wrzeszcz-Zwada, Teresa Bartkowska-Furtak, Jarosław Kozłowski,
- 2012 – Wojciech Cieśniewski, Władysław Kubiński; Ładysław Cichosz (Honorowa Katarzynka).
Na liście laureatów znajdują się 62 osoby (15 kobiet i 47 mężczyzn) oraz jedna firma.
- I Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego (należy do ZS nr 1)
- II Liceum Ogólnokształcące (należy do ZS nr 2)
- Liceum Profilowane (należy do ZSZ nr 1)
- Technikum Nr 1 im. Stanisława Staszica (należy do ZS nr 1)
- Technikum (należy do ZSZ nr 1)
- Zasadnicza Szkoła Zawodowa (należy do ZSZ nr 1)
Szkoły policealne:
Działdowo w czasach wojen światowych
W 1914 r. Rosjanie trzykrotnie bezskutecznie próbowali zdobyć Działdowo, położone blisko granicy rosyjskiej. Spowodowało to znaczne zniszczenia, które administracja niemiecka zaczęła planowo odbudowywać jeszcze w czasie wojny.
Połączenia autobusowe obsługiwane są przez PKS Mława – Placówka Terenowa Działdowo. Wspomagają je autobusy PKS Olsztyn. Połączenia autobusowe :
- UKS "Jedynka" przy Gminazjum nr 1,
- UKS "Dwójka" przy Gimnazjum nr 2,
- UKS "Trójka" przy SP nr 3.
- UKS "Yankees Działdowo"
- UKS MOSiR Działdowo
- UKS "Sokół Działdowo"
Obiekty sportowe
- stadion piłkarsko-lekkoatletyczny MOSiR (ul. Robotnicza)
- korty tenisowe MOSiR (ul. Robotnicza)
- kompleks boisk sportowych przy ul. Świerkowej
- 7 boisk sportowych orlik
- hala sportowa przy Gimnazjum nr 1 (ul. Jagiełły)
- hala sportowa przy Gimnazjum nr 2 (ul. św. Wojciecha)
- hala sportowa przy SP nr 3 (ul. Lenartowicza)
- hala sportowa przy ZS nr 2 (ul. Krasickiego)
- sala gimnastyczna przy ZSZ (ul. Pocztowa)
- wodne centrum rekreacji (w budowie) (ul. Olsztyńska)
Parki miejskie
- Park miejski im. Jana Pawła II wzdłuż ulicy Męczenników
- Park miejski im. Honorowych Dawców Krwi na rogu ulic : Wolności oraz Sportowej (dawniej park przy Medyku)
W Działdowie znajduje się największy skatepark na Warmii i Mazurach.[]
Według danych na stan 20 czerwca 2010 miasto miało 21 594 mieszkańców.
- Szkoła Policealna (należy do ZSZ nr 1)
Zespoły Szkół
- 2010 – Marian Odachowski (nadal sprawuje urząd)
- 2002–2010 – Teresa Bartkowska
- 1998–2002 – Zbigniew Ostrowski
- 1994–1998 – Józef Antoszewski
- 1992–1994 – Andrzej Gierłachowski
- 1991–1992 – Irena Błażejczyk
- 1990–1991 – Janusz Doliński
- 4 czerwca 1990 do 23 lipca 1990 – Irena Błażejczyk
Wiceprzewodniczący Rady Miasta:
Zabytki i miejsca pamięci
Zabytki
- kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (poewangelicki) – pierwotnie gotycki (XIV wiek), później niszczony i odbudowywany, dziś neobarokowy; Kościół farny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego stoi na końcu ulicy Kościuszki. Powstał on wkrótce po założeniu miasta. Wraz z reformacja w Prusach stał się świątynia protestancką. Pod koniec lat 70. XX wieku został sprzedany państwu, a kilka lat później kupili go katolicy. Średniowieczny rodowód mają mury nawy i wieży. Budowla niszczona w czasie kolejnych wojen i pożarów stopniowo traciła pierwotny charakter. Jej dzisiejszy wygląd jest rezultatem odbudowy z lat 1927-30. Charakterystycznym elementem wnętrza są balkony z trzech stron nawy – pozostałość po czasach protestanckich. Warto zwrócić również uwagę na niedawno odbudowane organy z 1931 roku, zbudowane przez Józefa Goebla z Gdańska.
- kościół pw. św. Wojciecha – neogotycki z 1896 r.
- Zamek Krzyżacki (XIV wiek)
- ratusz (XVII wiek)
- rynek z zabudową wokół ratusza XVIII-XIX wiek:
- 3 kamieniczki przy ulicy Bielnikowej z numerami 14, 16 i 18, zbudowane w latach 1794–96, ostatnie zachowane przedstawicielki typu przejściowego między domem bogatego kupca a prostym parterowym domem dla rzemieślnika a na Placu Mickiewicza kamienice z numerami 20, 24 i 31, które w niezmienionej XVIII-wiecznej formie przetrwały do dziś. Wygląd z przełomu XIX i XX wieku zachowały domy z numerami 10–19, 22–23, 25, 27–29 i 31.
- Hotel Wkra z lat dwudziestych XX wieku
- dawna bożnica z 1874 roku; późniejsze kino, a dzisiejszy pawilon handlowy
- zespół budynków koszarowych (w latach 1939–1945 hitlerowski obóz przejściowy)
- Zabytkowe kamienice na ul. Jagiełły:
- szkoła (Gimnazjum Nr 1 im. króla Władysława Jagiełły) wybudowana w roku 1910, ul. Jagiełły 33,
- sąd i więzienie – wzniesione w latach 1896–97, ul. Jagiełły 31,
- Willa Frankensteina – budynek stoi na skrzyżowaniu ulic Jagiełły i Hallera, za dawnym Hotelem Polskim – dzisiejszym Domem Kultury. Budynek wzniesiony został w 1898 roku według projektu A. E. Kardinala dla właścicieli majątku w pobliskim Księżym Dworze. Była to miejska rezydencja rodziny. Budynek wzorowany na renesansowej willi włoskiej zachował kompletny wystrój zewnętrzny i częściowo także wnętrza.
- Willa Boenheima z 1879 roku, już znacznie przebudowany.
- dawna siedziba Muzeum Mazurskiego (obecnie parafia ewangelicka) ul. Jagiełły 28
- Kamienica na skrzyżowaniu ulic Pocztowej i Jagiełły z początku XX wieku z ciekawymi wieżami w narożach
- Budynek Starostwa Powiatowego – Na skrzyżowaniu ulic Kościuszki i Jagiełły stoi budynek dawnego banku z około 1917 roku – dziś Starostwo Powiatowe. Na fasadzie zachowały się plafony przedstawiające alegorie działdowskiego życia gospodarczego, handel, rzemiosło, budownictwo. W podziemiach budynku do dziś zachował się bankowy skarbiec
- Kamienica nr 12, przy ulicy Jagiełły – wzniesiona została w 1908 roku przez budowniczego Lemkego dla kupca E. Sommera. Neogotycki budynek zdobi ceglany detal
- modernistyczna willa adwokata Weselika z około 1935 roku, ul. Jagiełły 35
- 2 kolejne wille z numerami 42 i 46 – pierwsza wzorowana na włoskiej willi podmiejskiej doby renesansu
- budynek szkoły medycznej (tzw. Medyk) przy ul. Wolności 64 (dawny szpital) z witrażem św. Katarzyny i tablicą poświęconą Janowi Pawłowi II
- wieża ciśnień i dawna gazownia – obecnie hotel i restauracja.
Pomniki i miejsca pamięci
- pomnik przy ulicy Męczenników poświęcony lotnikom: niemieckiemu i rosyjskiemu, którzy zestrzelili się podczas I wojny światowej
- pomnik (przy skrzyżowaniu ulic Chopina i Grunwaldzkiej) pamięci pomordowanych w obozie przejściowym KL Soldau (przed wojną znajdował się tam pomnik J. Piłsudskiego)
- pomnik w Komornikach
- pomnik na cmentarzu parafialnym przy ulicy Nidzickiej
- tablica upamiętniająca pomordowanych obywateli miasta przez okupanta hitlerowskiego w latach 1940-1945
- pomnik na cmentarzu parafialnym przy ulicy Nidzickiej poświęcony działaczom PSL Stanisławowi Godlewskiemu i Bernardowi Zielińskiemu
- tablica na budynku Domu Nauczyciela
- trzy tablice w Kościele pw. św. Wojciecha
- była tablica na budynku Komendy Policji
- tablica na budynku byłych koszar ku czci bł. Antoniego Juliana Nowowiejskiego oraz bł. Leona Wetmańskiego
- wieża Bismarcka
Sport
W mieście jest także dobrze rozwinięta baza sportowa. Działdowo ma 7 boisk wybudowanych w ramach programu Orlik 2012 oraz stadion wielofunkcyjny (lekkoatletyczno-piłkarski)[]. W najbliższym terminie zostanie rozpoczęta budowa Wodnego Centrum Rekreacji – Aquapark.
Magistrat
Na czele organów Gminy Miasto Działdowo stali:
Zobacz też
- Strona internetowa miasta Działdowo
- Historia Żydów w Działdowie na portalu Wirtualny Sztetl
- Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
- Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
- 2006 – Bronisław Mazurkiewicz (nadal sprawuje urząd)
- 2000–2006 – Ryszard Duchna
- 1998–2000 – Leszek Struziński (rezygnacja – zły stan zdrowia)
- 1990–1998 – Marian Janicki
- od 27 maja 1990 do 10 sierpnia 1990 – Ryszard Duda (rezygnacja – zostaje kierownikiem Urzędu Rejonowego w Działdowie)
Zastępcy burmistrza:
- Alfred Wellenger – przewodniczący rady miejskiej w Działdowie, tytuł otrzymał w 1929 roku (jako pierwszy w historii miasta)
- Władysław Horwath – starosta działdowski tytuł otrzymał w 1938 roku
- Hieronim Skurpski – malarz, tytuł otrzymał w 2005 roku.
Znani Działdowianie
- Kasia Stankiewicz – piosenkarka
- Zbigniew Kowalkowski – kick-bokser
- Artur Januszewski – piłkarz
- Hieronim Skurpski – malarz
- Ładysław "Elek" Cichosz – lokalny działacz społeczny
Laureaci "Katarzynek"
Statuetki „Katarzynki” przyznawane są raz w roku, z okazji Dnia Działdowa, przypadającego 17 stycznia. Ta data jest zapisana w statucie miasta jako święto Działdowa. Jest to związane z podjęciem przez Radę Miasta Działdowo uchwały upamiętniającej wejście do Działdowa wojsk polskich 17 stycznia 1920 r. Wtedy to nastąpiło przejęcie władzy nad miastem przez Polaków.
Turystyka, zabytki i sport
Szlaki turystyczne przechodzące przez miasto
Szlak Grunwaldzki – Olsztyn, Gietrzwałd, Zawady Małe, Stare Jabłonki, Ostróda, Pietrzwałd, Wysoka Wieś, Lubawa, Sampława, Bratian, Nowe Miasto Lubawskie, Boleszyn, Lidzbark, Działdowo, Nidzica, Łyna, Dąbrówno, Grunwald, Olsztynek, Dorotowo, Olsztyn
Gimnazja:
Powierzchnia i ludność
Struktura powierzchni
Według danych z roku 2005 Działdowo ma obszar 11,13 km², w tym:
Pierwsze wręczenie statuetek miało miejsce w roku 1997. Przyznaje je Kapituła, którą tworzą Burmistrz Miasta Działdowo, 2 przedstawicieli Zarządu Działdowskiej Agencji Rozwoju S.A., pomysłodawca wyróżnienia – Ładysław Cichosz, osoby uhonorowane w uprzednim roku statuetkami. Statuetka to rzeźba w drewnie postaci św. Katarzyny, patronki miasta. Autorem statuetki jest miejscowy artysta-rzeźbiarz Tadeusz Białowicz.
II wojna światowa była prawdziwą tragedią dla okolic Działdowa. Założony przez hitlerowców KL Soldau stał się miejscem śmierci dla ok. 10 tys. osób, w tym 50 duchownych. Wśród zabitych byli m.in.:
- od 1 sierpnia 1990 – Tadeusz Marchlewicz (nadal sprawuje urząd)
- od 9 lipca 1990 do 23 lipca 1990 – Janusz Kolaj
Skarbnicy miasta:
Kandydatem do statuetki „Katarzynki” może być osoba fizyczna lub prawna zasłużona dla miasta Działdowo, która swoją działalnością przyczyniła się do rozwoju lub promocji miasta lub ich postawa w środowisku lokalnym zasługuje na wyróżnienie. Do tej pory otrzymali je:
Miasta i powiaty bliźniacze
Ludzie związani z Działdowem
Honorowi obywatele miasta
Ten tytuł nadano honorowym mieszkańcom miasta, a byli to:
Po zakończeniu działań wojennych i przywracaniu polskiego zarzadu tych ziem powiat działdowski włączono z powrotem do woj. warszawskiego. Dnia 6 lipca 1950 roku powiat włączono w granice woj. olsztyńskiego.
Demografia
Dane z 30 czerwca 2004:
Od 1 stycznia 1999 r. Działdowo znajduje się w granicach woj. warmińsko-mazurskiego.
- użytki rolne: 53%
- użytki leśne: 6%
Miasto stanowi 1,15% powierzchni powiatu.
Kluby Sportowe
Na terenie Działdowa funkcjonują następujące kluby sportowe:
W 1975 roku po zniesieniu systemu powiatów Działdowo przyłączono jako miasto gminne do województwa ciechanowskiego, jednakże nie miało to wpływu na przeniesienie ciężaru administracyjnego na Mławę czy właśnie Działdowo notujące najlepszy okres rozwoju w ciągu ostatnich trzydziestu lat (zakładanie szpitala, szkół, komendy policji; duży wzrost liczby osiedli mieszkaniowych, tzw. blokowisk i zwiększenie liczby mieszkańców o 32%).
- Działdowsi Klub Taekwon-do
- KS Start Kombet Działdowo – Klub Piłkarski, aktualnie występuje w III lidze, w grupie podlasko-warmińsko-mazurskiej.
- Pełna nazwa: Klub Sportowy Start Kombet Działdowo
- Rok założenia: 1953
- Barwy klubowe: biało-czerwono-czarne
- Najwyższa klasa rozgrywkowa: III liga
- Stadion: Stadion Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Działdowie
- pojemność: 1000 (300 siedzących)
- wymiary boiska: 100 m x 65 m
- Sukcesy:
- Wojewódzki Puchar Polski (1968/1969)
- Awans do trzeciej ligi (2008)
- KS Wkra Działdowo – młodzieżowy klub piłkarski.
- SPS Działdowo – klub siatkarski. W sezonie 2009/2010 pod nazwą SPS Metalowiec Działdowo występuje w III lidze piłki siatkowej.
- Pełna nazwa: Stowarzyszenie Piłki Siatkowej Działdowo
- Rok założenia: 2009
Prężnie działają Uczniowskie Kluby Sportowe w: lekkoatletyce, koszykówce, siatkówce, piłce ręcznej, base- i softballu. Te kluby to:
- 1994–1998 – Władysław Kubiński, Krzysztof Synakowski, Zdzisław Szczech, Piotr Utrata, Jerzy Walentynowicz
- 1992–1994 – Janusz Lis, Marek Mosakowski, Stanisław Milewski
- 1990–1992 – Irena Czarnyszewicz, Marian Janicki, Grzegorz Kozłowski, Stanisław Milewski, Krzysztof Ryska, Sławomir Hoffer
Sekretarze miasta:
Oświata, Kultura i Religia
Edukacja
Przedszkola: