W genezie gleb rdzawych, w odróżnienia od gleb brunatnych, kompleksy próchniczno-ilaste nie odgrywają większej roli ze względu na bardzo małą zawartość frakcji ilastej. Gleby rdzawe w większości są porośnięte roślinności leśną - borów mieszanych, niekiedy tzw. świetlistych dąbrów. Około 1/3 ich powierzchni znajduje się w uprawie rolnej, jednakże z powodu małej zdolności retencji wody i niewielkich zasobów składników odżywczych gleby rdzawe nie należą do urodzajnych.
Profil gleb rdzawych ma następującą budowę: O-ABv-Bv-C. Istnieją również gleby rdzawe, w których dodatkowo - jako drugorzędne - mogą występować cechy procesu bielicowania lub brunatnienia. W glebach rdzawych leśnych miąższość poziomu organicznego wynosi zwykle kilka centymetrów. Najczęstszym typem próchnicy w tych glebach jest moder niekiedy z przejściami do próchnicy mor. Poziom ABv, o miąższości nieprzekraczającej na ogół 20 cm, jest rdzawoszary, ma strukturę rozdzielnoziarnistą lub słabo zaznaczony i nietrwałą strukturę agregatową. Przechodzi zazwyczaj dość łagodnie w rdzawy poziom Bv. W glebach uprawnych zaznacza się wyraźna granica pomiędzy poziomem płużnym a poziomem Bv. Ostra granica jest także charakterystyczna dla gleb leśnych porolnych. Poziom Bv odpowiada kryteriom diagnostycznego poziomu rdzawego (sideric).
Gleby rdzawe – typ gleb autogenicznych, należący do gleb bielicoziemnych.
Skałami macierzystymi gleb rdzawych mogą być piaski zwałowe, piaski sandrowe bliskiego transportu oraz inne utwory piaszczyste słabo przesortowane i mało przemyte. Częste są też znaczne domieszki frakcji szkieletowych i stosunkowo duży udział glinokrzemianów stanowiących istotną rezerwę składników odżywczych. Minerały wykazują dość silny stopień zwietrzenia (częste są ślady wietrzenia w warunkach peryglacyjnych). Odczyn gleb rdzawych jest kwaśny; pH (H2O) w górnej części profilu mieści się najczęściej w granicach 3,5-5,0. Stopień wysycenia kompleksu sorpcyjnego kationami o charakterze zasadowym (V) nie przekracza zazwyczaj 30%; stosunek C:N w poziomie ABv mieści się przeważnie w przedziale od 15:1 do 20:1. Gleby rdzawe tworzą się w wyniku procesu rdzawienia. Wyróżniającą cechą tego procesu jest powstawanie w otworach piaskowych nieruchliwych kompleksów próchnicy z półtoratlenkami. Kompleksy te, wraz z pewną ilością wolnych tlenków Fe i Al niezwiązanych z próchnicą, tworzą rdzawe otoczki na ziarnach mineralnych. Nieruchliwość półtoratlenków, charakterystyczna dla typowych gleb rdzawych, wiąże się ze stosunkowo dużym nagromadzeniem niekrzemianowych form R2O3 (w wyniku wietrzenia krzemianów) i małą produkcją rozpuszczalnych frakcji kwasów próchnicznych (głównie fulwowych). Stosunek molowy węgla organicznego do sumy glinu i żelaza oznaczonych w wyciągu pirofosforanowym nie przekracza w poziomach ABv i Bv wartości 25: