Podczas okupacji niemieckiej istniała organizacja konspiracyjna "Ojczyzna". Dominowali w niej działacze obozu narodowego, jak: ks. Józef Prądzyński, Kirył Sosnowski i Witold Grott. Z ruchem narodowym związani byli również: Stanisław Tabaczyński, Alojzy Targ, Jan Jacek Nikisch, Zygmunt Wojciechowski, Edmund Męclewski i Edward Serwański. "Ojczyzna" współtworzyła struktury Polskiego Państwa Podziemnego, kierując pracami m.in. Sekcji Zachodniej Departamentu Informacji i Prasy Delegatury Rządu. Za jeden z głównych celów toczącej się wojny działacze "Ojczyzny" uznali powrót Polski do piastowskich granic nad Odrą i Nysą Łużycką.

Instytut Zachodni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Instytut Zachodni im. Zygmunta Wojciechowskiego w Poznaniu (ang. Institute for Western Affairs , niem. West-Institut, fr. Institute Occidentale) – jednostka badawczo-rozwojowa, której organem założycielskim jest Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Instytut zajmuje się w sposób interdyscyplinarny szeroko pojętymi stosunkami międzynarodowymi, głównie stosunkami polsko-niemieckimi, ale także polskimi ziemiami zachodnimi (m.in. Wielkopolska, Pomorze, Śląsk), historią, ekonomią i polityką Niemiec oraz procesami integracji europejskiej i kwestiami bezpieczeństwa w strefie euroatlantyckiej.

• WeltTrends. Zeitschrift für internationale Politik und vergleichende Studien

Bibliografia

Prace omawiające myśl zachodnią:

1. Dzieje i współczesność stosunków polsko-niemieckich:

• stosunki międzypaństwowe w aspekcie historycznym i współcześnie,
• polityka Republiki Federalnej Niemiec wobec Polski,
• Polska i Niemcy w UE i NATO,
• przemiany społeczne na Ziemiach Zachodnich i Północnych,
• współpraca przygraniczna, regionalna i samorządowa,
• rola pamięci historycznej we wzajemnych stosunkach,
• niemieckie dziedzictwo kulturowe na Ziemiach Zachodnich i Północnych,
• sytuacja ludności polskiej w RFN; mniejszość niemiecka w Polsce,
• inwestycje niemieckie w Polsce,
• wymiana handlowa między Polską i Niemcami;

2. Niemcy i ich partnerzy na arenie międzynarodowej:

• Zbigniew Mazur, Antenaci. O politycznym rodowodzie Instytutu Zachodniego. IZ, Poznań 2002;
• Halina Kiryłowa Sosnowska, Goścince i rozstajne drogi. IZ, Poznań 2002;
• red. Zbigniew Mazur, Aleksandra Pietrowicz, "Ojczyzna" 1939-1945. Dokumenty, wspomnienia, publicystyka. IZ, Poznań 2004;
• red. Zbigniew Mazur, Aleksandra Pietrowicz, Maria Rutowska, Raporty z ziem wcielonych do III Rzeszy (1942-1944). IZ, Poznań, 2004;
• red. Andrzej Choniawko, Zbigniew Mazur, Instytut Zachodni 1944-2004 w dokumentach. (w druku).

Zobacz też

• Instytut Mazurski

• Oficjalna strona instytutu
• Instytut Zachodni w bazie instytucji naukowych portalu nauka-polska.pl (OPI)

W nowych warunkach politycznych w 1945 środowisko to podjęło decyzję o legalizacji, m.in. poprzez utworzenie Insytutu Zachodniego. Okoliczności tej decyzji zostały opisane przez Zbigniewa Mazura w jego monografii "Antenaci. O politycznym rodowodzie Instytutu Zachodniego" następująco:

Pełna nazwa: Instytut Zachodni. Instytut Naukowo-Badawczy im. Zygmunta Wojciechowskiego w Poznaniu

Założony w 1944 r. w Warszawie przez profesora Zygmunta Wojciechowskiego, od 1945 r. mieści się w Poznaniu. W przeszłości dysponował oddziałami w Warszawie (1945–53), we Wrocławiu (1948–49) oraz stacjami naukowymi w Krakowie i Olsztynie.

• Prace Instytutu Zachodniego – seria jest kontynuowana, 77 tomów do roku 2008;
• Documenta occupationis Teutonicae – wydawnictwo źródeł historycznych do dziejów okupacji niemieckiej 1939-1945 – seria jest kontynuowana, 15 tomów do roku 2008;
• Studium Niemcoznawcze – seria jest kontynuowana, 78 tomów do roku 2002;
• Badania nad okupacją niemiecką w Polsce – seria jest kontynowana;
• Zeszyty Instytutu Zachodniego – seria jest kontynuowana;
• Dzieje polskiej granicy zachodniej – seria jest kontynuowana;
• Biblioteka “Przeglądu Zachodniego” – seria jest kontynuowana;
• Materiały Konferencji Wspólnej Komisji Podręcznikowej – seria jest kontynuowana;
• Prace geograficzno-ekonomiczne;
• Materiały do dziejów nowożytnych Ziem Zachodnich;
• Biblioteka tekstów historycznych;
• Studia nad zagadnieniami gospodarczymi i społecznymi Ziem Zachodnich;
• Ziemie Zachodnie – studia i materiały – seria jest kontynuowana;
• Biblioteka czeska;
• Biblioteka Ziemi Lubuskiej.

Publikacje o charakterze encyklopedycznym

• Ziemie Staropolski;
• Monografia Odry;
• Monografia Niemiec współczesnych, tomy 1-2 1963-1965;
• Encyklopedia konspiracji wielkopolskiej (1939-1945), wyd. 1998;
• Niemcy współczesne. Zarys encyklopedyczny, wyd. 1999.

Czasopisma

• Przegląd Zachodni – czasopismo naukowe, podstawowy organ IZ, wydawany nieprzerwanie od 1945 roku do chwili obecnej;
• Polish Western Affairs – wydawane w języku angielskim w latach 1960-1994;
• La Pologne et les Affaires Occidentales – wydawane w języku francuskim w latach 1965-1990;
• Polnische Weststudien – wydawane w języku niemieckim w latach 1982-1989;

Obecnie jest wydawane przez Uniwersytet w Poczdamie przy współpracy z IZ czasopismo politologiczne zatytułowane:

• Przegląd Zachodni, nr 3/1994;
• Przegląd Zachodni, nr 2/1995 – wybór tekstów opublikowanych w Przeglądzie Zachodnim w latach 1945-1990;
• Przegląd Zachodni, nr 2/2004;

Monografie i wydawnictwa źródłowe dotyczące historii IZ publikowane w jego serii wydaniczej Biblioteka "Przeglądu Zachodniego":

• myśl polityczna,
• system prawny UE,
• polityka badawczo-rozwojowa UE,
• problematyka gospodarcza UE,
• Polska w UE,
• polska polityka zagraniczna i bezpieczeństwa,
• procesy dostosowania i konsekwencje członkostwa Polski w UE dla gospodarki i administracji,
• aspekty społeczne procesu integracji Polski,
• kultura polityczna w krajach Europy Środkowej;

5. Ziemie polskie pod okupacją niemiecką 1939-1945:

Geneza IZ

Rodowód IZ wykazuje silne zakorzenienie w myśli zachodniej rozwijanej przez ugrupowania mieszczące się w szeroko pojętym ruchu narodowym.

• Polska myśl zachodnia w Poznaniu i Wielkopolsce. Jej rozwój i realizacja w wiekach XIX i XX. Autor: praca zbiorowa pod red: Andrzej Kwilecki; Wyd. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa – Poznań 1980;
• Marian Mroczko, Polska myśl zachodnia 1918-1939 (kształtowanie i upowszechnianie), IZ, Poznań 1986;
• Leopold Gluck, Od ziem postulowanych do ziem odzyskanych, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa, 1971;
• Grzegorz Strauchold, Myśl zachodnia i jej realizacja w Polsce Ludowej w latach 1945. Wydawnictwo Marszałek, 2003, ISBN: 83-7322-613-3;
• T. Nodzyński "Strażnica Zachodnia" 1922-1939. Źródło do dziejów myśli zachodniej w Polsce. Zielona Góra, 1997,

Numery tematyczne Przeglądu Zachodniego poświęcone historii IZ:

Serie wydawnicze, obejmujące monografie oraz edycje źródeł historycznych

Serie zostały w większości zainicjowane u początków działalności IZ i część z nich jest kontynuowana do chwili obecnej:

W okresie międzywojennym poznańskie środowisko obozu narodowego skupionego wokół czasopisma "Awangarda", z którego kolejno wyłoniły się dwie organizacje polityczne – Związek Młodych Narodowców i Ruch Narodowo-Państwowy.

• RFN wobec poszerzenia i pogłębienia UE,
• pozycja ekonomiczna RFN w Unii Europejskiej,
• Niemcy wobec bezpieczeństwa europejskiego,
• RFN wobec Europy Środkowej/ Południowo-Wschodniej i Wschodniej;

3. Niemcy współczesne – sprawy wewnętrzne:

W okresie dwudziestolecia międzywojennego myśl zachodnia rozwijała się przede wszystkim w oparciu o ośrodki akademickie, spośród których najważniejszą rolę odgrywał Uniwersytet Poznański. Utworzony w 1919 r., stanowił naczelny ośrodek zarówno badań nad początkami państwowości polskiej, jak i słowiańską kolonizacją tych terenów. Poznańskie środowisko naukowe skupiało wówczas tak wybitnych uczonych jak Jan Czekanowski, Kazimierz Tymieniecki, Teodor Tyc, Józef Kostrzewski, Mikołaj Rudnicki, Maria Kiełczewska-Zaleska oraz Zygmunt Wojciechowski.

• system gospodarczy RFN,
• system finansowy RFN,
• przemiany świadomości społecznej w RFN,
• kultura polityczna RFN, opinia publiczna i elity,
• system partyjny RFN;

4. Europejskie procesy integracyjne – miejsce Polski w Unii Europejskiej:

Dyrektorzy IZ

• 1945-1955 – prof. Zygmunt Wojciechowski
• 1956-1958 – prof. Kazimierz Piwarski
• 1959-1961 – prof. Gerard Labuda
• 1961-1964 – prof. Michał Sczaniecki
• 1964-1965 – prof. Zdzisław Kaczmarczyk
• 1966-1973 – prof. Władysław Markiewicz
• 1974-1978 – prof. Lech Trzeciakowski
• 1978-1990 – prof. Antoni Czubiński
• 1990-2004 – prof. Anna Wolff-Powęska
• od 2004 – prof. Andrzej Sakson

Współczesny program badawczy IZ

Przełom 1989/1990 spowodował zasadnicze zmiany w działalności IZ. Likwidacja cenzury, otwarcie archiwów stworzyły nowe możliwości badawcze i zniosły ograniczenia oraz pojawiła się koniecznośc opisu nowych procesów i zjawisk. Po roku 1989 profil IZ rozszerzył się o szeroko pojętą problematykę współpracy i integracji europejskiej. Podjęto także problematykę dziedzictwa niemieckiego na Ziemiach Zachodnich.

• dzieje Kraju Warty,
• losy ludności polskiej.

Publikacje IZ

Wydawnictwa instytutu od początku jego działalności można pogrupować w następujące kręgi tematyczne:

Obecnie, prace indywidualne i zbiorowe projekty badawcze są prowadzone w ramach stałych zadań IZ:

• problematyka Ziem Zachodnich,
• problematyka Niemiec,
• stosunki polsko-niemieckie,
• okupacja niemiecka 1939-1945.

Do chwili obecnej IZ wydał ponad 400 publikacji zwartych i ponad 440 numerów czasopism, w tym 75 numerów w językach zachodnich. Publikacje IZ są adresowane przede wszystkim do środowisk akademickich, a także do dziennikarzy.