Od XVIII wieku do połowy XIX wieku - to okres upadku języka ruskiego. Liczne wojny doprowadziły do zmniejszenia się ludności ruskiej w XVIII wieku, a w 1795 roku wskutek upadku Rzeczypospolitej Obojga Narodów ziemie ruskie włączono do Rosji. Język ruski był zakazany w Imperium Rosyjskim, a jego użytkownicy prześladowani[].
Objaśnienie
Odrodzenie i nowoczesne kształtowanie współczesnego języka białoruskiego nastąpiło dopiero w połowie XIX wieku dzięki twórczości polskich i białoruskich postaci życia literackiego: Jana Barszczewskiego, Władysława Syrokomli, Wincenta Dunina-Marcinkiewicza, Franciszka Bahuszewicza, Adama Hurynowicza i innych pisarzy i poetów. W roku 1918 uzyskał status języka państwowego Białoruskiej Republiki Ludowej, później Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Do lat 40. oprócz języka białoruskiego na Białorusi językami urzędowymi były również język rosyjski, jidysz i polski. Do rozwoju i dalszego kształtowania się języka literackiego przyczynili się wybitni poeci i pisarze białoruscy początku XX wieku Janka Kupała, Jakub Kołas, Maksim Bahdanovič, Maksim Harecki, Vacłaŭ Łastoŭski, Jazep Losik, Źmitrok Biadula, Kuźma Čorny i in.
Język białoruski (biał. беларуская мова, biełaruskaja mowa) – należy do grupy języków wschodniosłowiańskich. Liczba osób posługujących się tym językiem wynosi około 9 milionów.
Objaśnienie
Końcówek po / używa sie gdy akcent pada na temat.
Końcówek po / używa sie gdy akcent pada na temat.
. głoski т, д wymieniają się na ц, дз
W czasownikach, w których temat kończy się na ж, ш, ч i р używa się drugiej wersji końcówek.
W nawiasach, przy poszczególnych przykładach, wyrazy napisane są białoruską łacinką.
Formowanie się języka staroruskiego zaczęło się w XII wieku. W XIII wieku język ruski stał się językiem państwowym Wielkiego Księstwa Litewskiego. Pierwsza drukowana książka w języku staroruskim - Psałterz - wydana została przez Franciszka Skarynę w 1517 roku. Skaryna, wydając w latach 1517-1519 księgi Starego Testamentu po starorusku, dokonał również drugiego na świecie tłumaczenia Biblii na język niekanoniczny. W XVI wieku jedna z pierwszych kodyfikacji prawa w Europie - tzw. statuty litewskie (1522, 1566, 1588) - pisane były po starorusku. Język ruski był też językiem dyplomacji Wielkiego Księstwa Litewskiego, używanym w kontaktach z Rosją i Polską. Koniec XVI wieku - pojawienie się pierwszej gramatyki języka staroruskiego (1596 - L. Zizanija, 1619 - M. Smatrycki). Po zawarciu unii lubelskiej (1569) zaczęła się ekspansja języka polskiego na ziemie WKL. Wskutek tego w 1697 roku język ruski jako język urzędowy WKL zastąpiony został oficjalnie przez język polski.
Zgodnie z ustawą z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, język białoruski został wprowadzony jako język pomocniczy w 5 gminach gminach województwa podlaskiego, kolejno w:
Końcówek po / używa sie gdy akcent pada na temat.
Objaśnienia
Użycie drugiej wersji końcówek zostanie zaznaczone przy poszczególnych przykładach.
Pomiędzy nimi znajduje się pasmo dialektów przejściowych.
W czasownikach, w których temat kończy się na т lub д, wymienia się powyższe głoski na ц i дз przed samogłoskami jotawanymi.
"' podwaja się ostatnią spółgłoskę
Objaśnienia
W czasownikach, w których temat kończy się na г lub к, używa się drugiej wersji końcówek, przed którymi powyższe głoski wymienia się na ж i ч.
" pierwszą formę pisze się pod akcentem, a drugą nie.
Użycie drugiej wersji końcówek zostanie zaznaczone przy poszczególnych przykładach.
Wyróżnia się 2 dialekty:
" pierwszą formę pisze się pod akcentem, a drugą nie.
II Koniugacja
W czasownikach, w których temat kończy się na г lub к, używa się drugiej wersji końcówek, przed którymi powyższe głoski wymienia się na ж i ч.
Zmiany na lepsze zaszły dopiero w końcowym okresie pierejstrojki. W 1991 roku weszła nowa ustawa o językach na Białorusi. Język białoruski został jedynym językiem państwowym. Jednak ta norma prawna uległa zmianie w 1995 wskutek polityki elit rządzących na Białorusi od 1994 roku. Obecnie język białoruski jest powoli zastępowany językiem rosyjskim (chociaż formalnie na Białorusi obowiązują dwa języki). Język białoruski jest także używany w Polsce (na Podlasiu) i wśród emigrantów białoruskich w Kanadzie. Znaczna część białoruskiego społeczeństwa w codziennych kontaktach posługuje się tzw. trasianką (kreolem języka rosyjskiego i białoruskiego). W trasiance dominuje rosyjska leksyka. Fonetycznie jest bliższa białoruskiemu. Ilość cech białoruskich czy rosyjskich jest sprawą indywidualną każdego użytkownika, gdyż nie posiada ona żadnych norm.
" pierwszą formę pisze się pod akcentem, a drugą nie
Koniec lat 20. - lata 30. - okres represji stalinizmu. Zaczęła się ostra walka z tzw. "nacdemami" (nacjonał-demokratyzmem) na obszarze Białoruskiej SRR. Znaczna liczba inteligencji białoruskiej została zamordowana.
Literę Ў oddaje się przez ŭ dla potrzeb bibliotecznych, a przez u dla potrzeb wydawniczych, np. слоўнік - słoŭnik/słounik, воўк - woŭk/wouk.
Czasowniki takie jak: валіць, гнаць, ставіць, карміць.
Okresy w historii języka białoruskiego:
Akanie jest uwzględnione w pisowni, np. карова (karowa - krowa), Лукашэнка (Łukaszenka).
. głoski т, д wymieniają się na ц, дз
' głoski г, х i к wymieniają się na з, с i ц
' głoski т, д wymieniają się na ц, дз
W czasownikach, w których temat kończy się na ж, ш, ч i р używa się drugiej wersji końcówek.
Objaśnienia
W czasownikach, w których temat kończy się na дз, ц, з, с, i сц wymienia się powyższe głoski na дж, ч, ж, ш, шч w 1 os. l. poj.
I Koniugacja
W czasownikach, w których temat kończy się na т lub д, wymienia się powyższe głoski na ц i дз przed samogłoskami jotawanymi.
W czasownikach, w których temat kończy się na ж, ш, ч i р używa się drugiej wersji końcówek.
Literę л oddaje się
Do rozwoju współczesnego języka literackiego przyczynili się polscy pisarze XVIII-wieczni K. Maroszewski, M. Korycki, w XIX wieku - J. Czeczot, W. Syrokomla, F. Dunin-Marcinkiewicz, F. Bohuszewicz i inni. Nad opracowaniem norm nowożytnego języka literackiego pracował Bronisław Taraszkiewicz. W 1918 r. wydał pierwszą gramatykę nowoczesnego języka białoruskiego. Język starobiałoruski w XIX w. (po upadku powstania styczniowego) zaczęto zapisywać w alfabecie łacińskim, ze względu na zakaz drukowania w języku starobiałoruskim. Dopiero później zastąpiony został cyrylicą (dyskusja na łamach gazety "Naša niva" w 1916 roku). Język starobiałoruski był zapisywany także przy pomocy pisma arabskiego (tzw. al-kitaby) przez Tatarów litewskich. Zostali oni osiedleni na terenach Podlasia w celu ochrony ziem granicznych przed najazdami Krzyżaków.
" pierwszą formę pisze się pod akcentem, a drugą nie.
Użycie drugiej wersji końcówek zostanie zaznaczone przy poszczególnych przykładach.
W czasownikach, w których temat kończy się na п, б, ф, i в pomiędzy temat a końcówkę wstawia się literę л.
Do zapisu języka białoruskiego stosowano dwa alfabety: cyrylicę lub alfabet łaciński - tzw. łacinkę białoruską. Ciekawostką jest, że Tatarzy żyjący w Białorusi stosowali do zapisu tego języka alfabet arabski[]. Obecnie język ten zapisywany jest niemal wyłącznie za pomocą cyrylicy.
W nawiasach, przy poszczególnych przykładach, wyrazy napisane są białoruską łacinką.
Litery е, ë, ю, я oddaje się
Literę ь
Czasowniki dzielą się na 4 grupy:
Odpowiedniki liter przy transkrypcji są podane w powyższej tabelce. Litery, przy których istnieją dodatkowe reguły są oznaczone gwiazdką.
W niektórych czasownikach temat jest skracany do spółgłoski ь lub ’.