Ważniejsze dzieła naukowe
- Enchiridion historiae naturalis, powst. 1625-1628, wyd. pt. Thautomatographia naturalis, in decem classes distincta, Amsterdam 1632, drukarnia G. Blaev; wyd. następne: edycja poszerzona, Amsterdam 1633, Amsterdam 1641, Amsterdam 1661, Amsterdam 1665, przekł. angielski (prawdopodobnie J. Rowlanda) pt. An History of the Wonderfull Things of Nature, Londyn 1657
- Naturae constantia, Amsterdam 1632, drukarnia G. Blaev; wyd. następne: Amsterdam 1634, przekł. polski M. Stokowska pt. "O stałości natury", Warszawa 1960, PAN Biblioteka Klasyków Filozofii; przekł. angielski J. Rowlanda pt. An History of the Constancy of Nature..., 1657
- Sceleton historiae universalis civilis et ecclesiasticae, Lejda 1633, drukarnia J. Marcus, wyd. następne: 2 edycje (brak miejsca, roku wydania); przekł. niemiecki: F. Kleinkirche pt. Sceleton das ist eine kurze Entwerffung aller weltlichen und Kirchengeschichte, Hamburg 1636
- Idea universae medicinae practicae, Amsterdam 1644, drukarnia L. Elzevirius, wyd. następne: Wenecja 1647, Amsterdam 1648, Amsterdam 1652, Lejda 1655, Frankfurt 1664, Amsterdam 1664; pt. Syntagma universae medicinae pracicae libri XIV, Jena 1673, Jena 1674, Frankfurt (?), Lipsk 1722; przekł. angielski: Londyn 1652(?), wyd. następne: tamże 1665, 1684
- Sintagma dendrologi specimen, Leszno, 1645
- Theatrum universale historiae naturalis (wydane częściami):
- Historiae naturalis de avibus libri VI, Frankfurt n/Menem 1650, drukarnia M. Merian (2 edycje); wyd. następne: Amsterdam 1657, Heilbrunn 1756; przekł. francuski pt. Histoire naturelle et raisonnée des différents oiseaux qui habitent le globe, Paryż 1773
- Historiae naturalis de exanguibus aquaticis libri IV, Frankfurt n/Menem 1650, drukarnia M. Merian (2 edycje); wyd. następne: Amsterdam 1655, Heilbrunn 1677
- Historiae naturalis de piscibus et cetis libri V, Frankfurt n/Menem 1650, drukarnia M. Merian; wyd. następne: Frankfurt n/Menem 1651, Amsterdam 1657, Heilbrunn 1677
- Theatrum universale omnium animalium quadripedum libri IV, Frankfurt n/Menem 1652; wyd. następne: Heilbrunn 1755
- Historiae naturalis de insectis libri III, Frankfurt n/Menem 1653, drukarnia M. Merian; wyd. następne: (łącznie z:) ... De serpentibus et draconibus libri II, Frankfurt n/Menem 1657, Amsterdam 1657, Heilbrunn 1757
- Historiae naturalis de serpentibus libri II, Frankfurt n/Menem 1653, drukarnia M. Merian; wyd. następne: Amsterdam 1657, Amsterdam 1665, Heilbrunn 1757
- Theatrum universale historiae naturalis (wydane jako całość), Amsterdam 1718, t. 1-4; Frankfurt 1755-1757; Rouen 1768, t. 1-6
- Idea hygieines recensita. Libri II, Jena 1661, nakł. W. J. Trescher, drukarnia J. Nisius, wyd. następne: Frankfurt n/Menem 1664, Jena 1674
- Polyhistor, seu rerum ab exortu universi ad nostra usque tempora... series, (dzieło encyklopedyczne), Jena 1660, nakł. W. J. Trescher, drukarnia J. Nisius, wyd. następne: Amsterdam 1665
- Notitia regni mineralis, Lipsk 1661, nakł. W. J. Trescher, drukarnia "Collerianorum"
- Notitia regni vegetabilis, 1661
- Dendrographias sive historiae naturalis de arboribus et fructibus tam nostri, quam peregrini orbis libri decem figuris aeneis adornati, Frankfurt n/Menem 1662, nakł. dziedziców M. Meriana, drukarnia H. Potihius
- Polymathiae filologicae, seu totius rerum universitatis ad sous ordines revocatae adumbratio horis subsecivis... concinnata, Frankfurt n/Menem 1666, nakł. E. Fellgibelus, wyd. następne: Frankfurt n/Menem 1667
- Historiae naturalis de herbis et plantis (dzieło ukończone w 1666, zaginęło oddane do druku we Frankfurcie n/Menem)
- Polyhistor continuatus, seu rerum toto orbe a Carolo M. ad Albertum II Austriacum... gestarum... series, Jena 1667, nakł. W. J. Trescher, drukarnia J. Nisius; ... pars quinta seu rerum a Rudolpho Habsburgico ad Albertum II Austriacum gestarum series (brak miejsca, roku wydania), dedykacja dat. 1668
Listy
- Do W. Schicharda, 5 kwietnia 1634, ogł. J. Kvačala Korespondenze J. A. Komenského, t. 2, Praga 1902, s. 7-8
- Do Andrzeja Senftlebena, Leszno: 19 listopada 1641; 24 kwietnia 1642, ogł. T. Bilikiewicz Jan Jonston (1603-1675). Żywot i działalność lekarska, Warszawa 1931, s. 59 przyp., 98-99 przyp.
Bibliografia
- Bilikiewicz Tadeusz, Jan Jonston (1603-1675). Żywot i działalność lekarska, Warszawa 1931
- "Studia i materiały z dziejów nauki polskiej. Seria B Historia Nauk biologicznych i medycznych, zeszyt 28 - Jan Jonston.
- Lekarz i uczony XVII wieku. Materiały Sympozjum Naukowego, Leszno-Lubin, 6-8 czerwca 1975 r., Warszawa
- Kaczmarek Hieronim, Jan Jonston z Szamotuł. U początków polskich zainteresowań starożytnym Egiptem, Poznań 2002
- Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 293-295
- Biografia w serwisie The Galileo Project (ang.)
Jan Jonston
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jan Jonston (ur. 3 września 1603 w Szamotułach, zm. 8 czerwca 1675 w Składowicach) – przyrodoznawca, historyk, filozof, pedagog, lekarz, pisarz medyczny i przyrodniczy.
W Lesznie znajduje się jedyny w Europie pomnik Jana Jonstona.
Życiorys
Był synem szkockiego imigranta Simona Johnstona (zm. 1618) i Niemki Anny Becker (zm. 1617). Od 1611 uczył się przez trzy lata w szkole braci czeskich w Ostrorogu, skąd przeniósł się do gimnazjum ewangelickiego w Bytomiu Odrzańskim. gdzie uczył się w latach 1616–1617,kontynuował naukę w gimnazjum Toruniu (1619–1623), skąd wyniósł doskonałą znajomość języka hebrajskiego. W latach 1623–1625 studiował w Szkocji na akademii (St. Marry'College) w Saint Andrews język hebrajski, filozofię i teologię.
Jonston stworzył również wybitne dzieła typu encyklopedycznego. Zgłębiał filozofię, teologię oraz nauki przyrodnicze - szczególne zasługi ma w dziedzinie entomologii, botaniki i ornitologii. Przyjaźnił się z Janem Amosem Komenskim, przebywającym w tym czasie również w Lesznie. Pisał po łacinie, ale pomimo obcego pochodzenia uważał się zawsze za Polaka. W czasie najazdu szwedzkiego w 1656 przeniósł się do swojego majątku w Składowicach koło Lubina. Tam też zmarł 8 czerwca 1675, jego zwłoki kilka miesięcy później przewieziono do Leszna.
Po powrocie do Polski osiadł w Lesznie, gdzie pracował jako nauczyciel prywatny oraz gimnazjalny. Wiele podróżował po Europie (Włochy, Francja) i doskonalił swoje wykształcenie we Frankfurcie nad Odrą, Lipsku, Wittenbergii, Berlinie, Groningen, Franeker (od 1629 studia medyczne) Lejdzie (1630, 1632-1533), Londynie (1631) i Cambridge (1631, 1634). W roku 1632 uzyskał doktorat z medycyny na uniwersytecie w Lejdzie i potwierdził w tym samym roku w Cambridge. Powrócił do Leszna w 1632, wkrótce został lekarzem nadwornym wojewodzica Bogusława Leszczyńskiego oraz lekarzem miejskim miasta Leszna. W 1637 roku poślubił Krystynę, córkę Samuela Hortensiusa, aptekarza ze Wschowy, a po jej śmierci (zm. 12 lipca 1637), w roku 1638 poślubił Annę Rozynę, córkę lekarza królewskiego Mateusza Vechnera (1587–1630) także ze Wschowy. Z tego małżeństwa urodziła się czwórka dzieci (Mateusz, Jan, Anna Maria, Anna Regina), ale tylko Anna Regina przeżyła rodziców. Była żoną wrocławskiego patrycjusza Samuela von Schaff.
Jego osiągnięcia badawcze znalazły uznanie i otrzymał propozycje objęcia katedr na uniwersytetach (w Deventer w 1631, we Frankfurcie nad Odrą w 1642, w Heidelbergu w 1642, w Lipsku w 1663), ale żadnej nie przyjął.