Należał do grona wykształconych ludzi skupionych wokół osoby najpierw biskupa, później kardynała krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego, uważanego za pierwszego zwolennika i krzewiciela humanizmu w Polsce. Posiadając znajomość retoryki humanistycznej, objął latem roku 1440 katedrę wymowy Akademii Krakowskiej i był oficjalnym mówcą uczelni aż do 1447 (w 1440 wraz z Jakubem z Paradyża witał poselstwo soboru bazylejskiego, a w 1447 – Kazimierza Jagiellończyka).
Jan z Ludziska
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Jan z Ludziska (ur. ok. 1400 w Ludzisku, zm. przed 1460) – polski humanista i retor.
Zachowało się 8 mów łacińskich, których styl potwierdza znajomość autorów antycznych, zwłaszcza Cycerona. Można w nich dostrzec wpływy Seneki, a także autorów greckich, Arystotelesa i Plutarcha. Odwoływał się również do humanistów włoskich. Stojąc na gruncie światopoglądu średniowiecznego, głosił pochwałę ideałów humanistycznych, czego wyrazem był kult formy starożytnych autorów, np. pochwała wymowy "De laudibus et dignitate eloquentiae". W roku 1447 pomny swych korzeni, w mowie do Kazimierza Jagiellończyka, bronił stanu chłopskiego. Oracje Jana z Ludziska dostępne są w zbiorze "Wybór mów staropolskich".
Twórczość
Ważniejsze mowy
- Mowa uniwersytecka o pochwale elokwencji, wygł. w czerwcu 1440, urywki przytacza J. Fijałek Mistrz Jakub z Paradyża, t. 1, Kraków 1900, s. 236 przyp. 2, s. 239 przyp. 1-2; przekł. polski: wyd. B. Nadolski "Wybór mów staropolskich", Wrocław 1961, Biblioteka Narodowa, seria I, nr 175
- Mowa na powitanie poselstwa soboru bazylejskiego, powst. w końcu 1440, ogł. J. Fijałek Mistrz Jakub z Paradyża, t. 1, Kraków 1900, s. 240-249
- Mowa na powitanie króla Władysława III, powst. 1444, nigdy nie wygłoszona
- Mowa na przyjęcie Kazimierza Jagiellończyka w Akademii Krakowskiej, powst. 1447, ogł. A. Lewicki Codex Epistolaris Saeculi XV, t. 3 (1894), Monumenta Medii Aevi Historica, t. 14, s. 13-16; przedr. z poprawkami wg rękopisu I. Chrzanowski, S. Kot Humanizm i reformacja w Polsce, Lwów 1927; fragmenty przekł. polski: I. Chrzanowski Historia literatury..., wyd. 10 Warszawa 1930; przedr. M. Piszczkowski "Obrońcy chłopów w literaturze staropolskiej", Kraków 1948, Biblioteka Arcydzieł Poezji i Prozy nr 54; także wyd. 2 Kraków 1951; R. Heck i E. Maleczyńska Ruch husycki w Polsce. Wybór tekstów źródłowych (do r. 1454), Wrocław 1953; całość przekł. polski wyd. B. Nadolski "Wybór mów staropolskich", Wrocław 1961, Biblioteka Narodowa, seria I, nr 175
- Mowa na powitanie arcybiskupa W. Kota, wygł. 25 czerwca 1447, ogł. S. Hain "Wincenty Kot, prymas Polski 1436-1448", Prace Komisji Filologicznej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, t. 3, zeszyt 2 (1948)
- Mowa poświęcona biskupowi P. Giżyckiemu
- Mowa o charakterze ogólnym, filozoficzno-dydaktycznym, (wszystkie mowy w rękopisie Biblioteki Jagiellońskiej nr 126)
Materiały
- Dyplom doktora medycyny, uzyskany w Padwie 1433, ogł. J. Fijałek "Polonia apud Italos scholastica", Kraków 1900, Munera saecularia Universitatis Cracoviensis
Bibliografia
- Kazimierz Lepszy (red.): Słownik biograficzny historii powszechnej do XVII stulecia. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968.
- Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 476-478
Życiorys
Choć był niskiego pochodzenia (syn chłopa z Kujaw), dzięki swoim zdolnościom i opiece mecenasów zdobył wysokie wykształcenie. Najpierw, od roku 1418, studiował w Akademii Krakowskiej (jesienią 1419 został bakałarzem, a z początkiem 1422 – magistrem artium), potem od roku 1424 we Włoszech w Padwie, gdzie uzyskał doktorat medycyny 9 marca 1433. W roku 1424 zajmował się astronomią w Krakowie. Prawdopodobnie, podczas pobytu we Włoszech (1424-1440), był uczniem znanego humanisty Guarina w Ferrarze. Niewątpliwie przebywał też w Rzymie. Tam też poznał zasady humanistycznej retoryki i przejął się kultem dzieł klasycznych (zwłaszcza Cycerona), których odpisy przywiózł do Polski.
Jego dalsze losy, po roku 1447 są nieznane. Zmarł prawdopodobnie przed rokiem 1460.