Po II wojnie światowej część zakładów przemysłowych została rozkradziona przez Armię Czerwoną część została znacjonalizowana. Znacjonalizowane przedsiębiorstwa czasem zmieniały profil produkcji np. stolarnia stawała się fabryką pomocy naukowych. W latach 50 coraz większe znaczenie miał przemysł drzewny, szczególnie fabryka pomocy naukowych. W przemyśle spożywczym powstawały nowe zakłady np. przetwórstwo runa leśnego.
W Kartuzach przed II wojną światową, dobrze rozwinął się tylko przemysł rolnospożywczy (mleczarnia,browar,,rzeźnia, młyny). Znaczniej słabiej przed wojną rozwinięty był przemysł drzewny.
Według danych z 31 grudnia 2009 roku miasto miało 14 951 mieszkańców.
Pierwsze autobusy w mieście pojawiły się w 1926 na trasie Gdańsk-Żukowo-Kartuzy. Intensywny rozwój przedwojennej komunikacji autobusowej nastąpił 1936 kiedy to autobusy z Kartuz kursowały nie tylko do Gdańska ale również stolic ościennych powiatów a nawet do Bydgoszczy. Pierwszy dworzec autobusowy znajdował się na rynku. W 1938 powstała spółka Kaszubska Spółka Komunikacyjna, która przejęła większość kursów.
Kartuzy (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Kartuzë, niem. Karthaus) – miasto w woj. pomorskim, w powiecie kartuskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kartuzy. Miasto leży nad czterema jeziorami zwanymi Kartuskimi. Są to: jezioro Karczemne, Klasztorne Duże, Klasztorne Małe i Mielenko. W Kartuzach krzyżują się drogi wojewódzkie: nr 211, nr 224 i nr 228.
W mieście znajduje się jedna stacja kolejowa, która jest lokalnym węzłem kolejowym. Przez stację przebieg linia kolejowa nr 229 (Pruszcz Gdański - Łeba) oraz kończy się linia kolejowa nr 214 Somonino - Kartuzy. Ruch pociągów pasażerskich na linii kolejowej nr 229 został wstrzymany. Linia ta jest na dość dużym odcinku nie przejezdna. Natomiast na linii kolejowej nr 214 odbywa się ruch sezonowy.
Miasta i gminy partnerskie:
W Kartuzach funkcjonuje od roku 1923 klub sportowy GKS Cartusia.
Najpopularniejszym sportem od lat są tutaj zapasy. W Kartuzach urodził się Andrzej Wroński, wychowanek GLKS Moreny Żukowo, dwukrotny mistrz olimpijski (Seul 1988 i Atlanta 1996), mistrz świata i kilkakrotny mistrz Europy. W Kartuzach funkcjonuje sekcja zapaśnicza przy GKS Cartusii, ale żaden z zawodników tego klubu nie powtórzył sukcesów Wrońskiego.
Burmistrzowie (lub pełniący obowiązki na stanowisku odpowiadającym burmistrzowi) Kartuz
Kartuzy leżą na Kaszubach, historycznie na Pomorzu Gdańskim.
W 1947 w Kartuzach otwarto muzeum Kaszubskie. W połowie lat 50. nastąpił znaczny rozwój turystyki. Baza noclegowa w porównaniu do stanu przedwojennego była jeszcze skromna (w Kartuzach funkcjonował tylko jeden hotel). W 1955 kartuski oddział PTTK uruchomił stacje turystyczną w Kartuzach co rozpoczęło wytaczanie szlaków i rozwój "wczasów wędrownych". W 1964 w Kartuzach było już już 2446 miejsc noclegowych. w 1969 3136 miejsc do tego funkcjonowało 5 wypożyczalni ogólnodostępnych sprzętu turystycznego oraz 18 wypożyczalni zakładowych. Liczba turystów, która w 1969 odwiedziła powiat kartuski wyniosła 620 tys. w tym 964 turystów z zagranicy (głównie innych państw socjalistycznych).
Kartuzy od 1932 były siedzibą jednej z największych gmin żydowskich na Pomorzu. Mimo że liczba Żydów w samym mieście w XX między wojennym nie przekraczała 50 w Kartuzach znajdowała się synagoga oraz cmentarz żydowski. W 1934 do gminy żydowskiej w Kartuzach należało 860 członków nie tylko z powiatu kartuskiego ale również wejherowskiego, kościerskiego oraz puckiego.
Na początku maja 1945 w Kartuzach rozpoczął działalność Komitet Obwatelski.
19 marca 1945, w Bydgoszczy powstał Komitet Powiatowy Polskiej Partii Robotniczej w Kartuzach.
Burmistrzowie
W 1818 wieś Kartuzy została stolicą powiatu. Znajdowały się tu wszystkie urzędy i instytucje, które znajdowały się w miastach powiatowych czyli: starostwo, sąd grodzki, więzienie, urząd skarbowy, powiatowa komenda policji, bank, urząd pocztowy oraz wiele innych. W 1886 Kartuzy uzyskały połączenie kolejowe z Pruszczem Gdańskim. W 1897 powstał w Kartuzach dworzec kolejowy. W 1901 Kartuzy uzyskały połączenie kolejowe z Kościerzyną. W 1904 wybudowano w Kartuzach parowozownie i wieżę ciśnień. W 1905 przedłużono linię kolejową Pruszcz - Kartuzy do Lęborka. W 1910 po ukończeniu elektrowni w Rutkach na Radunii zelektryfikowano Kartuzy.
Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosi 6,80 km².
Walki o Kartuzy rozpoczęły się 9 marca 1945. Miasto zaczęły atakować oddziały pancerne i piechota z 49 armii generała pułkownika Iwana Griszina dowodzona przez Konstantego Rokosowskiego. Miasto zostało opanowane 10 marca 1945. W czasie walki poległo około 320 żołnierzy Armii Czerwonej. W lipcu 1945 miasto zostało przejęte przez polską administracje mimo iż do 1946 armia radziecka w nim pozostała.
Przewodniczący prezydium Miejskiej Rady Narodowej
W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. gdańskiego. Po 1999 Kartuzy leżą w województwie pomorskim i są stolicą powiatu kartuskiego.
W 1923 Kartuzy uzyskały prawa miejskie, co spowodowało podniesienie rangi ośrodka. Wcześniej miejscowość mimo tego, że było stolicą powiatu i miało typowo miejską zabudowę to brak praw miejskich powodował zdecydowanie niższą rangę. Pierwszym burmistrzem Kartuz został Walerian Kubasik, wcześniej pracownik magistratu w Toruniu. Wybór burmistrza nie odbył się jednak w drodze wyborów a konkursu zorganizowanego przez magistrat. W październiku 1925 odbyły się pierwsze wybory do Rady Miasta (poprzednia rada została wybrana jako Rada Gminy). W 1925 sejm uchwalił ustawę o budowie linii z Bydgoszczy do Gdyni Linia ta ominęła Kartuzy stając się przyczyną znacznego zmniejszenia przewozów kolejowych w tym mieście.
W Kartuzach krzyżują się 3 drogi wojewódzkie: nr 211, nr 224 i nr 228. Droga wojewódzka nr 211 biegnie ulicami: Wzgórza Wolności, Jeziorną i Gdańską; 224 biegnie ulicami:Węglową, Gdańską i Kościerską; 228 biegnie ulicami Jeziorną i Zamkową.
4 września 1939 rozpoczęła się okupacja niemiecka w Kartuzach.
W Kartuzach mieszkał, pracował i tworzył jeden z pisarzy młodokaszubskich Aleksander Majkowski. Kilka lat przed i po II wojnie światowej w Kartuzach tworzył urodzony w tym mieście Jan Rompski. Literatura kaszubska i kaszubskojęzyczna w Kartuzach nie rozwijała się jednak tak dobrze jak chociażby w Kościerzynie czy nawet w mniejszych ośrodkach.
W 1918 po odzyskaniu przez Polskę niepodległości trwała delimitacja granic na Pomorzu. Wojsko polskie wkroczyło do Kartuz 8 lutego 1920. W 1920 Kartuzy stały się stolicą powiatu kartuskiego graniczącego z powiatami wejherowskim i kościerskim oraz z Niemcami i Wolnym Miastem Gdańsk. Kartuzy wówczas mimo, że były stolicą powiatu nie miały praw miejskich. W 1920 utworzono w Kartuzach Powiatową Komendę Policji Państwowej. W latach 1920-1923 wielu Niemców opuściło Kartuzy. Ludność niemiecka wcześniej mimo, że stanowiła mniejszość to była elitą finansową i edukacyjną powiatu. W 1921 po wybudowaniu linii Gdynia-Kokoszki (obecnie Linia kolejowa nr 235 na odcinku Gdańsk Osowa-Gdynia Główna linia została przebudowana) Kartuzy zyskały połączenie kolejowe z Gdynią. Podczas wojny celnej między Polską a Niemcami połączenie przez Kartuzy mimo, że składało się z linii typowo lokalnych musiało przejąć pociągi obsługujące port w Gdyni. Z tego powodu w szczytowym okresie stacja w Kartuzach musiała zatrudniać aż 150 pracowników dodatkowo z racji zagrożenia pożarowego podczas pracy stacji powstała Ochotnicza Straż Pożarna, w której pracowało 30 kolejarzy. Węzeł kolejowy posiadał również własną służbę medyczną, w której pracował między innymi działacz kaszubski, poeta Aleksander Majkowski W 1922 w Kartuzach powstał szpital powiatowy
Miasto Kartuzy jest jednym z centrum regionu kaszubskiego. W mieście znajdują się atrakcyjnie turystycznie obiekty, z których najcenniejszy jest zespół klasztorny Kartuzów zbudowany w stylu gotyckim a później przebudowywany.
Miasto jest siedzibą władz gminy miejsko-wiejskiej Kartuzy. Jest siedzibą władz powiatu kartuskiego.
Przez miasto przechodzą 2 szlaki turystyczne: Szlak Kartuski i czerwony Szlak Kaszubski.
Kartuzy są członkiem Związku Miast Polskich.
Kartuzy przed II wojną światową stanowiły centrum Szwajcarii Kaszubskiej. Turyści przybywali do miasta przez cały rok, jednakże największe nasilenie było latem. W 1929 baza noclegowa kartuskich hoteli wynosiła 180 miejsc. Dodatkowo 100 miejsc znajdowało się w schronisku szkolnym w Szkole Powszechnej. Uzupełnieniem bazy były liczne pensjonaty. W 1936 został wydany pierwszy przewodnik po Szwajcarii Kaszubskiej autorstwa Aleksandra Majkowskiego.