Pomimo tego że został Meir Ezofowicz wyklęty i wygnany z rodzinnego miasteczka, można powiedzieć, że odniósł zwycięstwo, jego poglądy bowiem znalazły wielu zwolenników wśród młodych mieszkańców Szybowa.
Utwór posiada cechy sagi – opowieść skonstruowana jest wokół rodzinnej legendy - co parę pokoleń w rodzinie Ezofowiczów rodzi się człowiek sprawiedliwy, o sercu przepełnionym miłością do rodzaju ludzkiego.
Meir Ezofowicz – powieść Elizy Orzeszkowej. Utwór ukazuje socjologiczny obraz małego żydowskiego miasteczka w Polsce.
Prace nad powieścią poprzedzone były dokładnymi studiami kultury i religii judaistycznej oraz wieloma wyprawami autorki do miasteczek żydowskich[]. W zbieraniu materiałów do powieści pomagali pisarce znani polscy Żydzi: Leopold Méyet i Mathias Bersohn. Powieść ukazywała się początkowo w odcinkach na łamach tygodnika "Kłosy". Ilustrowana była drzeworytami wykonanymi wg rysunków Elwiro Michała Andriollego.
Ród Todrosów od wieków kojarzony był z głęboką religijnością i tradycją, natomiast ród Ezofowiczów słynął z wybitnych jednostek, próbujących zreformować społeczność żydowską (Michał Senior, żyjący za czasów Zygmunta Starego, autor pism nawołujących do współpracy Polaków i Żydów oraz wzajemnego wybaczenia sobie krzywd; Hersz Ezofowicz, uczestnik Sejmu Czteroletniego, zwolennik asymilacji żydów).
Akcja utworu dzieje się w fikcyjnym żydowskim miasteczku – Szybowie. Mieszkają tam dwie wpływowe rodziny: ród Ezofowiczów i ród Todrosów.
Powieść koncentruje się na losach młodego Meira Ezofowicza (reprezentanta stanu kupieckiego), który pragnie kontynuować szlachetne tradycje rodu. Drażni go zacofanie otaczającego go środowiska, fanatyzm religijny i prześladowanie żyjących na uboczu karaimów. Jego największym marzeniem jest znalezienie pism Michała Seniora i przedstawienie ich społeczności żydowskiej oraz zdobycie edukacji. Meir nieustannie naraża się społeczności żydowskiej m.in. poprzez odmowę tradycyjnego małżeństwa z wybraną mu przez rodziców dziewczyną, sprzeciw wobec bicia w szkole małego chłopca, Lejbele, i miłość do karaimki Gołdy. Kiedy Meir demaskuje dokonane przez kilku mieszkańców miasteczka podpalenie pobliskiego browaru i sprzeciwia się szanowanemu mędrcowi, Izaakowi Todrosowi, zostaje wygnany, a jego ukochana Golda zostaje zamordowana. Wraz z nim na wygnanie udaje się mały Lejbele.