Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki
Lata 2011-2020
Saul Perlmutter (½)
Brian P. Schmidt (¼)
Adam G. Riess (¼) za odkrycie przyspieszającej ekspansji wszechświata poprzez obserwacje odległych
supernowych Lata 2001-2010
Andriej Gejm (½)
Konstantin Nowosiołow (½) za przełomowe badania nad
grafenem Charles K. Kao (½) za odkrycie sposobu transmisji światła poprzez
włókna optyczne Willard S. Boyle (¼)
George E. Smith (¼) za opracowanie połprzewodnikowego obwodu obrazującego –
sensora CCD Yoichiro Nambu (½)
Makoto Kobayashi (¼)
Toshihide Maskawa (¼) za odkrycie podstaw złamania symetrii co umożliwiło przewidzenie istnienia co najmniej trzech rodzin
kwarków Albert Fert (½)
Peter Grünberg (½) za odkrycie
gigantycznego magnetooporu John C. Mather (½)
George F. Smoot (½) za odkrycie, że kosmiczne
mikrofalowe promieniowanie tła ma postać promieniowania
ciała doskonale czarnego i za odkrycie
anizotropii tego promieniowania
Roy Glauber (½) za teoretyczny opis zachowania cząstek
światła John Hall (¼)
Theodor Hänsch (¼) za wkład w rozwój precyzyjnej spektroskopii laserowej
David J. Gross H. David Politzer Frank Wilczek za opracowanie teorii asymptotycznej swobody w
silnych oddziaływaniach między
cząsteczkami elementarnymi Aleksiej Aleksiejewicz Abrikosow Witalij Łazarewicz Ginzburg Anthony James Leggett za pionierski wkład w rozwój teorii
nadprzewodnictwa i
nadciekłości.
Raymond Davis Jr. (¼)
Masatoshi Koshiba (¼) za detekcję neutrin kosmicznych (R.D. - pierwszą; M.K. - ponowną, w szczególności rejestrację neutrin pochodzących z wybuchu supernowej); dało to początek astronomii neutrinowej
Riccardo Giacconi (½) za rozwój astronomii promieniowania X (konstrukcja pierwszych detektorów, odkrycie pozasłonecznych źródeł, wykazanie, że promieniowanie X jest składową promieniowania tła, i in.)
Eric Cornell Wolfgang Ketterle Carl E. Wieman za uzyskanie nowego stanu materii, tzw.
kondensat Bosego-Einsteina, oraz za przeprowadzenie doświadczeń nad zbadaniem jego właściwości.
Lata 1976-2000
Żores Ałfiorow (¼)
Herbert Kroemer (¼) za osiągnięcia w dziedzinie
półprzewodników heterostrukturalnych
Jack Kilby (½) za wkład w wynalezienie
układu scalonego Gerardus 't Hooft Martinus J.G. Veltman za wyświetlenie kwantowej struktury oddziaływań elektrosłabych
Robert B. Laughlin Horst Störmer Daniel C. Tsui za odkrycie cieczy kwantowej ze wzbudzeniami o ładunku ułamkowym patrz też:
efekt Halla (kwantowy), część "Ułamkowy kwantowy efekt Halla".
Steven Chu Claude Cohen-Tannoudji William D. Phillips za rozwój metod chłodzenia i pułapkowania atomów laserem
David M. Lee Douglas D. Osheroff Robert C. Richardson za odkrycie
nadciekłości w
izotopie helu-3
Martin L. Perl Frederick Reines za pionierski wkład do fizyki leptonów
Bertram Brockhouse Clifford Shull za pionierski wkład do rozwoju technik rozpraszania neutronów dla badań materii skondensowanej
Russell A. Hulse Joseph H. Taylor Jr za odkrycie nowego typu pulsarów, które otworzyło nowe możliwości badania grawitacji
Georges Charpak za jego wynalezienie i rozwój detektorów cząstek, a zwłaszcza wielodrutowej komory proporcjonalnej
Pierre-Gilles de Gennes za odkrycie, że metody rozwinięte przy badaniu zjawisk uporządkowania w prostych układach mogą być uogólnione do bardziej złożonych form materii, na przykład ciekłych kryształów i polimerów
Jerome I. Friedman Henry W. Kendall Richard E. Taylor za ich pionierskie badania dotyczące głęboko nieelastycznego rozpraszania elektronów na protonach i związanych neutronach, co miało istotny wpływ na rozwój modelu kwarkowego w fizyce cząstek
Norman F. Ramsey(½) za wynalezienie metody oscylacyjnych pól i ich użycie w maserach wodorowych i zegarach atomowych
Hans Georg Dehmelt(¼)
Wolfgang Paul(¼) za rozwój techniki pułapek jonowych
Leon Max Lederman Melvin Schwartz Jack Steinberger za metodę wiązki neutrinowej i przedstawienie dubletowej struktury leptonów poprzez odkrycie
neutrina mionowego
J. Georg Bednorz Karl Alexander Müller za postęp w odkryciu
nadprzewodnictwa materiałów ceramicznych
Ernst Ruska(½) za jego podstawowe prace z optyki elektronowej i projekt pierwszego mikroskopu elektronowego
Gerd Binnig(¼)
Heinrich Rohrer(¼) za ich projekt
skaningowego mikroskopu tunelowego Klaus von Klitzing za odkrycie
kwantowego efektu Halla Carlo Rubbia Simon van der Meer za ich decydujący wkład do wielkiego projektu prowadzącego do odkrycia cząstek W i Z
Subramanyan Chandrasekhar(½) za jego badania teoretyczne procesów fizycznych istotnych dla struktury i ewolucji gwiazd
William Alfred Fowler(½) za jego badania teoretyczne i doświadczalne reakcji jądrowych ważnych dla powstania pierwiastków we Wszechświecie
Kenneth G. Wilson za jego teorię zjawisk krytycznych w przejściach fazowych
Nicolaas Bloembergen Arthur Leonard Schawlow Kai M. Siegbahn za ich wkład do rozwoju mikroskopii laserowej i elektronowej wysokiej rozdzielczości
James Cronin Val Fitch za odkrycie naruszania jednej z fundamentalnych zasad symetrii w rozpadach neutralnych mezonów K
Sheldon Lee Glashow Abdus Salam Steven Weinberg za prace nad jednolitą teorią wzajemnego słabego i elektromagnetycznego oddziaływania cząstek elementarnych
Piotr Kapica(½) za odkrycia w fizyce niskich temperatur
Arno Allan Penzias(¼)
Robert Woodrow Wilson(¼) za odkrycie promieniowania reliktowego
Philip Warren Anderson Sir
Nevill Francis Mott John Hasbrouck van Vleck za fundamentalne badania teoretyczne struktury elektronowej układów magnetycznych i nieuporządkowanych
Burton Richter Samuel Chao Chung Ting za ich (niezależne) odkrycie ważnej podstawowej cząstki elementarnej
Lata 1951-1975
Aage Niels Bohr Ben Roy Mottelson Leo James Rainwater za odkrycie związku między ruchem kolektywnym i ruchem jednocząstkowym i rozwinięcie teorii budowy jąder atomowych oparte na tym związku
Sir
Martin Ryle (½) za pionierskie prace w dziedzinie radioastronomii
Antony Hewish (½) za odkrycie
pulsarów Leo Esaki (¼) za odkrycie tunelowania w półprzewodnikach
Ivar Giaever (¼) za odkrycie tunelowania w nadprzewodnikach
Brian David Josephson (½) za teoretyczne przewidzenie własności przepływu prądu
nadprzewodnictwa przez barierę
John Bardeen Leon Neil Cooper John Robert Schrieffer za odkrycie teorii
nadprzewodnictwa Dennis Gabor za odkrycie zasad
holografii Hannes Olof Gösta Alfvén (½) za fundamentalne prace i odkrycia w dziedzinie magnetohydrodynamiki i ich owocne zastosowania do różnych działów fizyki plazmy
Louis Eugene Félix Néel (½) za fundamentalne prace i odkrycia związane z antyferromagnetyzmem i ferrimagnetyzmem, które doprowadziły do ważnych zastosowań w fizyce ciała stałego
Murray Gell-Mann za wkład i odkrycia związane z klasyfikacją cząstek elementarnych i ich oddziaływań
Luis Walter Alvarez za decydujący wkład w fizykę cząstek elementarnych, w szczególności za odkrycie wielkiej liczby stanów rezonansowych, co było możliwe dzięki rozwinięciu techniki korzystania z pęcherzykowej komory wodorowej i analizy danych
Hans Albrecht Bethe za wkład do teorii reakcji jądrowych, a szczególnie za odkrycia związane z wytwarzaniem energii w gwiazdach
Alfred Kastler za odkrycie i rozwinięcie metod optycznych badania rezonansu Hertza w atomach
Shin'ichirō Tomonaga Julian Schwinger Richard P. Feynman za ich fundamentalne prace w dziedzinie elektrodynamiki kwantowej, o głębokich konsekwencjach dla fizyki cząstek elementarnych
Charles Hard Townes Nikołaj Basow Aleksander Prochorow za fundamentalne prace w dziedzinie elektroniki kwantowej, które doprowadziły do skonstruowania oscylatorów i wzmacniaczy bazujących na zasadzie działania
masera i
lasera Eugene Paul Wigner (½) za wkład w teorię jądra atomowego i cząstek elementarnych, a szczególnie za odkrycie i zastosowanie w tych teoriach podstawowych zasad symetrii
Maria Goeppert-Mayer (¼)
J. Hans D. Jensen (¼) za odkrycia związane z powłokowym modelem jąder atomowych
Lew Dawidowicz Landau za pionierskie teorie skondensowanej materii, w szczególności ciekłego helu
Robert Hofstadter (½) za pionierskie badania rozpraszania elektronu w jądrach atomowych i dokonane na tej drodze odkrycia związane ze strukturą nukleonów
Rudolf Mößbauer (½) za badania rezonansowej absorpcji
promieniowania gamma i odkrycie w związku z tym
efektu, który nosi jego imię
Donald Arthur Glaser za wymyślenie komory pęcherzykowej
Emilio Gino Segrè Owen Chamberlain za odkrycie
antyprotonu Paweł Czerenkow Ilja Frank Igor Tamm za odkrycie i wyjaśnienie efektu Czerenkowa
Chen Ning Yang Tsung-Dao Lee za wnikliwe zbadanie tak zwanego prawa zachowania parzystości, co doprowadziło do ważnych odkryć w związku z cząstkami elementarnymi
William Bradford Shockley John Bardeen Walter Houser Brattain za badania
półprzewodników i wynalezienie
tranzystora Willis Eugene Lamb (½) za odkrycia związane ze strukturą subtelną widma wodoru
Polykarp Kusch (½) za precyzyjne określenie momentu magnetycznego elektronu
Max Born (½) za fundamentalne badania w dziedzinie mechaniki kwantowej, szczególnie za statystyczną interpretację funkcji falowej
Walther Bothe (½) za metodę koincydencji i odkrycia dokonane tą metodą
Frits (Frederik) Zernike za przedstawienie metody kontrastu fazowego, szczególnie za wymyślenie mikroskopu fazowo-kontrastowego
Felix Bloch Edward Mills Purcell za rozwinięcie nowych metod w obszarze precyzyjnych magnetycznych metod jądrowych i za odkrycia dokonane przy ich zastosowaniu
Sir
John Douglas Cockcroft Ernest Thomas Sinton Walton za ich pionierskie prace związane z przekształceniem jąder atomowych za pomocą sztucznie przyspieszanych cząstek
Lata 1926-1950
Cecil Frank Powell za rozwinięcie metody (kliszy) fotograficznej badania procesów jądrowych i za odkrycia związane z
mezonami, dokonane przy zastosowaniu tej metody
Hideki Yukawa za przewidzenie istnienia
mezonów na podstawie teoretycznej pracy dotyczącej sił jądrowych
Patrick Maynard Stuart Blackett za rozwinięcie metody komory WiJsona i za odkrycia, przy jej użyciu, w dziedzinach fizyki jądrowej i promieniowania kosmicznego
Sir
Edward Victor Appleton za badanie fizyki górnych warstw atmosfery, a szczególnie za odkrycie tak zwanej warstwy Appletona
Percy Williams Bridgman za wymyślenie aparatury do wytwarzania skrajnie wysokich ciśnień i za odkrycia, których dzięki temu dokonał w dziedzinie fizyki wysokich ciśnień
Wolfgang Ernst Pauli za odkrycie zasady wykluczania, nazwanej również
zakazem Pauliego Isidor Isaac Rabi za metodę rezonansową obserwacji własności magnetycznych jąder atomowych
Otto Stern za wkład w rozwój metody promieni molekularnych i za odkrycie momentu magnetycznego protonu
nie przyznano
nie przyznano
nie przyznano
Ernest Orlando Lawrence za wynalezienie i udoskonalenie
cyklotronu i za wyniki uzyskane przy jego użyciu, w szczególności odnoszące się do pierwiastków sztucznie promieniotwórczych
Enrico Fermi za pokazanie istnienia nowych pierwiastków promieniotwórczych wytworzonych przez napromieniowanie neutronami i za odkrycie reakcji jądrowych wywołanych przez powolne neutrony
Clinton Joseph Davisson George Paget Thomson za doświadczalne odkrycie
dyfrakcji elektronów na
kryształach Victor Franz Hess(½) za odkrycie
promieniowania kosmicznego Carl David Anderson(½) za odkrycie
pozytonu James Chadwick za odkrycie
neutronu nie przyznano
Erwin Schrödinger Paul Adrien Maurice Dirac za odkrycie nowych płodnych form teorii atomowej
Werner Karl Heisenberg za stworzenie
mechaniki kwantowej, której zastosowanie doprowadziło, między innymi, do odkrycia
alotropowych postaci
wodoru nie przyznano
Sir
Chandrasekhara Venkata Raman za prace dotyczące rozpraszania światła i za odkrycie zjawiska nazwanego jego imieniem
Książę Louis-Victor Pierre Raymond de Broglie za odkrycie falowej natury elektronów - patrz -
fale materii Owen Willans Richardson za prace dotyczące
termoemisji elektronów, a w szczególności za odkrycie prawa nazwanego jego imieniem
Arthur Holly Compton(½) za odkrycie
zjawiska (Comptona) nazwanego jego imieniem
Charles Thomson Rees Wilson(½) za wynalezienie metody czynienia widzialnymi torów cząstek naładowanych elektrycznie, z wykorzystaniem kondensacji pary - patrz
komora Wilsona Jean Baptiste Perrin za prace dotyczące nieciągłej budowy materii, a szczególnie za odkrycie równowagi w procesach osadzania
Lata 1901-1925
James Franck Gustav Ludwig Hertz za odkrycie praw rządzących zderzeniem
elektronu z
atomem Karl Manne Georg Siegbahn za odkrycia i badania w dziedzinie spektroskopii promieni X
Robert Andrews Millikan za prace dotyczące elementarnego
ładunku elektrycznego i
zjawiska fotoelektrycznego Niels Henrik David Bohr za badanie i opracowanie
modelu budowy atomu w
1913 oraz za rozwinięcie swojej interpretacji
mechaniki kwantowej.
Albert Einstein za zasługi dla fizyki teoretycznej, szczególnie za odkrycie praw rządzących
zjawiskiem fotoelektrycznym w
1905,
Charles Edouard Guillaume za wkład jaki wniósł w precyzyjne pomiary w fizyce dzięki odkryciu anomalii w stopach niklowo-stalowych
Johannes Stark za odkrycie
efektu Dopplera w promieniach kanalikowych i za odkrycie rozszczepienia linii widmowych w polu elektrycznym (
Efekt Starka)
Max Planck za odkrycie
kwantów energii Charles Glover Barkla za odkrycie charakterystycznego promieniowania rentgenowskiego pierwiastków
nie przyznano
Sir William Henry Bragg William Lawrence Bragg za zasługi w badaniu struktury krystalicznej za pomocą promieni Roentgena
Max von Laue za odkrycie dyfrakcji promieni Roentgena na
kryształach Heike Kamerlingh Onnes za badanie własności materii w niskich temperaturach, które to badania doprowadziły, interalia, do wytworzenia ciekłego helu
Nils Gustaf Dalén za wymyślenie automatycznych regulatorów przeznaczonych, w połączeniu z zasobnikami gazu, do zasilania światłem latarni morskich i pław świetlnych
Wilhelm Wien za odkrycia dotyczące praw rządzących promieniowaniem cieplnym
Johannes Diderik van der Waals za pracę nad równaniem stanu gazów rzeczywistych i cieczy. Patrz
Równanie van der Waalsa,
Oddziaływania międzycząsteczkowe Guglielmo Marconi Carl Ferdinand Braun za wkład w rozwój telegrafii bezprzewodowej
Gabriel Lippmann za metodę fotograficznego odtwarzania kolorów opartą na zjawisku interferencji
Albert Abraham Michelson za zbudowanie niezwykle precyzyjnych przyrządów optycznych i pomiary metrologiczne przeprowadzone przy ich użyciu. Zobacz:
Interferometr Michelsona,
Doświadczenie Michelsona-Morleya Sir Joseph John Thomson za teoretyczne i doświadczalne badania przewodnictwa elektrycznego w
gazach Philipp Eduard Anton von Lenard za pracę dotyczącą promieni katodowych
Lord Rayleigh (
John William Strutt) za badanie gęstości większości znanych gazów i odkrycie
argonu Antoine Henri Becquerel (1/2) za odkrycie
promieniotwórczości naturalnej.
Pierre Curie (1/4)
Maria Skłodowska-Curie (1/4) za wspólne badania zjawiska promieniotwórczości odkrytego przez profesora Henri Becquerela
Hendrik Antoon Lorentz Pieter Zeeman za badania wpływu pola magnetycznego na zjawiska promieniowania Patrz:
Efekt Zeemana Wilhelm Conrad Röntgen za odkrycie promieni X, Patrz: (
Promieniowanie rentgenowskie)
Zobacz też
- Strona internetowa Komitetu Noblowskiego