- posiadanie odpowiedniej infrastruktury techniczno-komunalnej (cała miejscowość musi być zgazyfikowana, zwodociągowana i skanalizowana, posiadać m.in. centralne ogrzewanie, oczyszczalnię i selektywną zbiórkę odpadów)
- posiadanie uchwalonego planu zagospodarowania przestrzennego przewidującego rozbudowę przyszłego miasta
- posiadanie miejskich cech funkcjonalno-przestrzennych (układ urbanistyczny z rynkiem, zwarta zabudowa typu miejskiego, asfaltowa nawierzchnia ulic, kanalizacja burzowa, chodniki, oświetlenie ulic, itp.)
- posiadanie jednoznacznie wykształconego centrum
- w obszarze zwartej zabudowy nie powinna być widoczna zabudowa typu zagrodowego
- określenie granic projektowanego miasta nie może być zbyt szerokie, czyli zawierać elementy funkcjonalno-przestrzenne niewłaściwe dla miast (niezwarta zabudowa, rozłogi wiejskie itp.)
Historyczno-administracyjne:
Prawa miejskie
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Prawa miejskie – zbiór praw dotyczący mieszkańców miasta, szczególnie istotny w średniowieczu, gdyż wyjmował mieszczan spod jurysdykcji prawa ziemskiego (tzw. prawo dworskie).
Historia
Prawa miejskie nadawane były przez władcę na wniosek pana i obejmowały między innymi prawo targowe (pozwolenie na urządzanie targów), pozwolenie na swobodne uprawianie rzemiosła, prawo składu (zmuszające przejeżdżających kupców do wystawiania swoich towarów na sprzedaż) i prawo mili (ograniczające konkurencję w handlu i rzemiośle), prawo sądowe (spory rozstrzygał sąd) i związane z nim prawo miecza, czyli prawo do zasądzania wyroków śmierci i określające jakie rodzaje kar za jakie przestępstwa można wykonywać (wiązało się to między innymi z powołaniem instytucji kata), prawo do wznoszenia fortyfikacji (które władca przekazywał miastu). Mieszkańcy miast mieli też niekiedy przyznawany przywilej zwalniający ich od płacenia ceł na obszarze całego kraju.
- Końskowola - zbyt szerokie określenie granic, małe poparcie ludności i negatywna opinia wojewody
2008
Osoba, która uzyskała akceptację władz miejskich, składała przysięgę i była następnie odnotowywana w księdze przyjęć do prawa miejskiego (łac. album civile).
Początki nadawania praw miejskich są związane z kolonizacją nowych terenów w XIII w., czyli tak zwanymi lokacjami, gdy możnowładca ściągał na swój teren osadników, którzy karczowali lasy i budowali nową osadę (zobacz zasadźca). Aby zachęcić osadników do zmiany miejsca, przyznawano im nowe prawa. Pierwotnie kolonia przybyszów uzyskiwała immunitet sądowy, a wójt lub sołtys reprezentujący księcia był powoływany z grona jej członków, następnie w miejsce immunitetów wprowadzano prawa miejskie.
Wnioski o nadanie statusu miasta rozpatrzone negatywnie przez Radę Ministrów
2005
- Bnin - sytuacja wynikająca z podziału jednego miasta na dwa inne (na terenie tej samej gminy) byłaby precedensem; Bnin jako miasto byłby jednostką pomocniczą gminy Kórnik, i tak reprezentowaną w stosunkach zewnętrznych przez władze Kórnika; proces urbanizacji polega na poszerzaniu granic miast, tak więc dzielenie ich nie jest racjonalne
- Dobre - mała liczba ludności; małe poparcie mieszkańców; mała liczba instytucji pełniących funkcje ponadlokalne o charakterze miastotwórczym; słabo rozwinięta infrastruktura techniczno-komunalna i społeczna; widoczna część zabudowy typu zagrodowej w obszarze zwartej zabudowy Dobrego
2006
Obecnie, aby uzyskać lub odzyskać status miasta (określany tradycyjnie jako prawa miejskie), aktualna miejscowość musi spełnić kilka warunków. Za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku o nadaniu praw miejskich przemawia szereg argumentów i uwarunkowań:
Jako warunki przyjęcia stawiano m.in. urodzenie z legalnego związku, przedstawienie władzom miejskim dwóch zamożnych miejscowych protegowanych oraz złożenie uroczystego zobowiązania do przestrzegania obowiązujących praw i stosowania się do rozporządzeń władz miejskich. Przepisy miejskie w zależności od tradycji nakazywały również w określonym terminie nabycie w mieście nieruchomości oraz uiszczenie stosownych opłat do kasy miejskiej. Od końca XVI wieku w Polsce warunkiem uzyskania przyjęcia do prawa miejskiego było również wyznawanie religii rzymskokatolickiej przez osobę starającą się o takie przyjęcie (z wyjątkiem Prus Królewskich, gdzie największe miasta były luterańskie.)
2011
Z prawa tego najczęściej wyłączano rządzących się odrębnymi prawami i niepodlegających władzy rad miejskich Żydów, a także duchownych. Również nie był zaliczany do pocztu obywateli miasta mieszkający w nich, ale nieposiadający praw plebs. W Polsce ludność pochodzenia ruskiego mogła się starać o przyjęcie do prawa miejskiego dopiero po roku 1724.
- Biskupiec - mała liczba ludności; małe poparcie mieszkańców; mała liczba instytucji pełniących funkcje ponadlokalne o charakterze miastotwórczym; znaczne rozproszenie zabudowy miejscowości; brak jednoznacznie wykształconego centrum
- Bnin - brak nowych argumentów merytorycznych od złożenia wniosku w 2005 roku oraz brak zaangażowania ludności lokalnej
2007
Jedną z najważniejszych cech przywileju lokacyjnego miasta była zasada zbiorowego władania nadaną ziemią. Prowadziło to do ukształtowania specyficznego charakteru samorządu miejskiego.
Ponieważ życiem społeczności miejskiej kierowały jasno określone prawa, by spełnić postawione prawem warunki przyjęcia należało najpierw nabyć obywatelstwo miejskie. Obywatelstwo miejskie nadawano pod określonymi w przepisach zasadami ujętymi w wilkierzach (kodeksach prawa miejskiego), ordynacjach Rady Miasta oraz edyktach, niekiedy bardzo surowych.
Prawa miejskie w Polsce współcześnie
Odbieranie praw miejskich w Polsce, będące dawniej dość częstym zjawiskiem, nie jest praktykowane od lat 1970.; ostatnimi miastami pozbawionymi praw miejskich były Lędyczek i Miasteczko Krajeńskie w 1973 roku. Inkorporacje, czyli włączanie miast do sąsiednich większych miast (pozbawienie odrębności miejskiej lecz nie samej miejskości) praktykowane było (masowo) nieco dłużej, do 1977 roku, oraz wyjątkowo w 2002 roku w przypadku Wesołej.
- Gardeja - mała liczba ludności
- Przecław - mała liczba ludności i zbyt szerokie określenie granic
- Pszczew - mała liczba ludności i małe poparcie ludności
2009
W Polsce pojawienie się praw miejskich przyniosło pierwsze elementy prawa rzymskiego, ponieważ wcześniejsze prawa ziemskie czy prawo lenne nie miały z nim większego związku.
- brak wniosków rozpatrzonych negatywnie
Podstawy prawne
- Ustawa z 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych
Dz.U. z 2003 r. nr 166, poz. 1612; ostatnia zmiana Dz.U. z 2005 r. nr 17, poz. 141 - Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591; ostatnia zmiana Dz.U. z 2008 r. nr 180, poz. 1111
Zobacz też
Bibliografia
Typy praw miejskich w Polsce
Prawa miejskie różniły się między sobą. Jeśli chodzi o prawa dotyczące miast polskich należy wspomnieć o:
- prawo magdeburskie (ius municipale magdeburgense), znane też jako prawo niemieckie - prawo stworzone w Magdeburgu, jedno z najczęściej używanych przez polskie miasta (pierwszym miastem na terenie dzisiejszej Polski, które przyjęło prawa magdeburskie była Złotoryja), rządziło się nim także wiele miast w Brandenburgii, Saksonii i na Śląsku.
Podstawą kodyfikacją prawa magdeburskiego był tzw. Weichbild magdeburski (Ius municipale), który był przeróbką Zwierciadła Saskiego. W Polsce najczęściej korzystano z tzw. Wulgaty, czyli oryginału niemieckiego, lub wersji Konrada z Opola powstałej dla mieszczan krakowskich w XIV w.
Użycie praw magdeburskich przez inne miasta przyczyniło się do wzrostu znaczenia Magdeburga, bo inne miasta traktowały go jako wyższą instancję w trudnych przypadkach. Zbiór tak zwanych pytań brandenburskich zawiera około 1400 zapytań.
Prawa magdeburskie były przetłumaczone na łacinę w 1506 przez kanclerza Jana Łaskiego natomiast na język polski w 1581 przez syndyka lwowskiego P. Szczerbica.
- prawo lubeckie - niemieckie prawo lokacyjne, obok prawa magdeburskiego najbardziej rozpowszechnione, wzorowane na prawie Lubeki, stanowiło wzór prawno-organizacyjny dla ponad 140 miast, od Hamburga po Rygę, położonych wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku i na przyległych terenach, przyjmowały je głównie miasta związane ze Związkiem Hanzeatyckim, m.in. Szczecin, Stargard Szczeciński, Gdańsk, Elbląg, Braniewo oraz Frombork.
- prawo średzkie - odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1210 w Środzie Śląskiej zatwierdzona przez Henryka I Brodatego. Była to kompilacja elementów prawa magdeburskiego i flamandzkiego dostosowująca je do śląskich realiów. Do głównych różnic należało sprawowanie władzy w mieście przez sołtysa lub wójta z ławnikami, przy czym stanowisko wójta i sołtysa było dziedziczne. Nie mogli oni sądzić niektórych rodzajów przestępstw, które były zarezerwowane dla sędziów państwowych.
Znaczenie prawa średzkiego zmalało po powołaniu przez Kazimierza Wielkiego Sądu Wyższego Prawa Niemieckiego na zamku krakowskim na Wawelu.
- prawo chełmińskie - odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1233 w Chełmnie, używana głównie na Pomorzu, Prusach, Mazowszu, Warmii, i Podlasiu. Na skutek zarządzenia Kazimierza Jagiellończyka od 1476 obowiązywało wszystkich mieszkańców Prus Królewskich (także szlachtę). Nigdy nie uzgodniono oficjalnej kodyfikacji, posługiwano się za to licznymi projektami kodyfikacji wydanymi drukiem. Od 1459 r. rolę sądu wyższego dla miast na prawie chełmińskim pełniła Rada Torunia.
- prawo kaliskie (ius Calisiense) – lokalna odmiana prawa średzkiego wzorowana na przywileju lokacyjnym Kalisza i stosowana we wschodniej Wielkopolsce.
- prawo poznańskie (ius Posnaniense) - lokalna odmiana prawa magdeburskiego wzorowana na przywileju lokacyjnym Poznania z 1253 i stosowana w zachodniej Wielkopolsce.
Obywatelstwo miejskie
Do korzystania z pełni praw wynikających z przyjętego prawa miejskiego mieli od średniowiecza do XVIII w. tylko wolni obywatele (łac. cives).
Przestrzenno-urbanistyczne:
Niejednokrotnie uzyskanie praw miejskich nie zmieniło faktu, że w dalszym ciągu miasto takie było jedynie z nazwy, herbu i przywileju. Osada pozbawiona możliwości rozwoju mogła dalej prowadzić życie typowo wiejskie, a główną działalnością jej mieszkańców była uprawa łanów ziemi przydzielonych przez właściciela.
- posiadanie w przeszłości praw miejskich (m.in. herbu) lub stanowienie ważnego większego lokalnego ośrodka administracyjnego (zaleta lecz nie warunek)
- posiadanie dostatecznej liczby instytucji pełniących ponadlokalne funkcje o charakterze miastotwórczym
- miejscowości nie stanowiące siedzib gmin lub stanowiące integralną część innego miasta mają mniejszą szansę na pozytywne rozpatrzenie, np. Bnin
Funkcjonalno-demograficzne:
- Wolbórz - zbyt szerokie określenie granic
2010
- posiadanie odpowiedniej liczby ludności (przyjęte kryterium to minimum 2.000 mieszkańców, w praktyce ten warunek jest coraz mniej rygorystycznie przestrzegany, np. w przypadku Zakliczyna i Kołaczyc)
- przynajmniej 2/3 ludności musi być zatrudniona poza rolnictwem
Społeczne:
Uzyskanie przyjęcia do prawa miejskiego dawało obywatelowi wiele korzyści; umożliwiało wolne prowadzenie działalności gospodarczej, dawało czynne i bierne prawo wyborcze do władz miejskich, umożliwiało członkostwo w bractwach kupieckich i cechach rzemieślniczych.
- poparcie lokalne (we wstępnych konsultacjach przeważająca liczba mieszkańców projektowanego miasta oraz otaczającej je gminy musi opowiedzieć się za nadaniem statusu miejskiego)
- pozytywna opinia wojewody
Miejscowości pragnące uzyskać lub odzyskać prawa miejskie
Wnioski o nadanie statusu miasta rozpatrzone pozytywnie przez Radę Ministrów
2010