Przez miasto przebiega linia kolejowa nr 1 Warszawa – Katowice oraz linia WKD Warszawa – Grodzisk Mazowiecki/Milanówek. Od 12 grudnia 2010 kursuje linia szybkiej kolei miejskiej S1 dojeżdżającej do stacji Otwock. Linia ta zastąpiła kursującą od 1 lipca 2006 r. linię S2. 1 marca 2011 r. uruchomiono długo oczekiwaną linię L11, kursującą na trasie Dworzec PKP - Osiedle Staszica. W autobusach tej linii honorowane są bilety ZTM Warszawa. Nocą do osiedla Staszica z Dworca Centralnego w Warszawie dociera linia N85.
Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 56 929 mieszkańców.
Dzielnice i osiedla Pruszkowa
Miasto podzielone jest na osiedla i dzielnice:
Ośrodek przemysłowo-usługowy i mieszkaniowy. Różnorodny przemysł, zakłady farmaceutyczne (Herbapol) i kosmetyczne (L'Oréal), a także centra logistyczne (np. Millennium Logistic Park) i kolejowy terminal kontenerowy.
Historia
Jedna z pierwszych wzmianek o Pruszkowie pochodzi z XV wieku. W rękopisie Metryki mazowieckiej (zbiory AGAD) z czasów Janusza Starszego można przeczytać o rycerzu Święsku (Swansek), który pochodził "de Praskow" (październik 1414 roku). Prawa miejskie osada otrzymała w 1916 roku. Korzystnie na rozwój Pruszkowa wpłynęło uruchomienie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej w XIX wieku i w 1927 roku – Elektrycznej Kolei Dojazdowej.
- Bąki – północno-wschodnia część miasta, graniczy z Piastowem
- Gąsin – północno-zachodnia część miasta, Elektrownia Pruszków
- Malichy – północno-wschodnia część miasta, graniczy z Piastowem
- Ostoja – południowo-wschodnia część miasta
- Osiedle Staszica (A i B) – zachodnia część miasta
- Tworki – centrum miasta, Zakład Psychiatryczny
- Osiedle Parkowe – centrum miasta, park i dwór Potulickich
- Osiedle Prusa – południowa część miasta
- Wyględówek – wschodnia część miasta
- Żbików – północna część miasta.
- Śródmieście - centralna część Pruszkowa, obejmująca m.in. park "Sokoła"
Transport
W mieście krzyżują się drogi wojewódzkie:
Centrum miasta
- kościół par. pw. sw. Kazimierza, ul. Hubala, pocz. XX, nr rej.: 1091/1041 z 27.12.1973
- cmentarz par. rzym.-kat., ul. Cmentarna, 1914, nr rej.: 1338 z 5.09.1988
- mauzoleum Bielawskich, nr rej.: j.w.
- Cmentarz żydowski w Pruszkowie, ul. Lipowa 50, pocz. XX, nr rej.: 1339 z 27.12.1988
- dom pogrzebowy, nr rej.: j.w.
- dworzec kolejowy, ul. Sienkiewicza 2, 1924, nr rej.: A-778 z 7.01.2008
- budynek gospodarczy, 1924, nr rej.: j.w.
- wodociągowa wieża ciśnień, 1924-30, nr rej.: j.w.
- willa „Orleówka” z ogrodem, ul. Dąbrowskiego 3, 1930, nr rej.: 1272-A z 23.09.1985
- pałacyk „Sokoła”, ul. Kościuszki 41, 1867, nr rej.: A-664 z 4.01.2006
- zespół dworski Potulickich, ul. Prusa / Kościuszki, XIX, nr rej.: 1089/491/62 z 26.03.1962:
- pałacyk
- park
- lodownia, ul. Prusa 9, nr rej.: 1287 z 16.02.1987
- pałac, ul. 17 Stycznia 77 / Prusa 25/27, 1900, nr rej.: 889 z 24.05.1976
Żbików
- Zakłady Napraw Taboru Kolejowego, ul. 3 Maja 8, k. XIX-XX, nr rej.: 1-A z 29.03.1999:
- budynek dyrekcji
- park
- kuźnia
- odlewnia
- modelarnia
- obręczarnia
- hala remontu obrabiarek
- hala napraw wagonów osobowych
- hala napraw wagonów towarowych
- bocznica kolej. z pomnikiem
- brama z fragm. ogrodzenia
- bunkier
- 3 wieżyczki strzelnicze
- kościół par. pw. Niepokalanego Poczęcia NMP, ul. 3 Maja 126, pocz. XX, nr rej.: 1092/1042 z 27.12.1973
- cmentarz par. rzym.-kat., ul. Domaniewska, 1 poł. XVIII – XX, nr rej.: 1472 z 20.02.1991
- zespół ogrodniczy Hosera, ul. Żbikowska 56, 1898-XX:
- willa, nr rej.: 1501-A z 8.01.1992
- park-arboretum, nr rej.: j.w.
- ogrodzenie z brama, nr rej.: j.w.
- ogrodnictwo, nr rej.: 1500-A z 8.01.1992:
- budynek zarządcy
- szklarnia
- stajnia
- piwnica
- wiatrak
- transformator
- ogród
- ogrodzenie
Tworki
- zespół urbanistyczno-architektoniczny szpitala, ul. Partyzantów 2/4, 1881-XX, nr rej.: 1281 z 2.01.1987:
- 22 budynki
- cerkiew, ob. kościół rzymsko-katolicki
- cmentarz z 1939 r.
- ogrodzenie
- cmentarz przy szpitalu psychiatrycznym, ul. Partyzantów 9, nr rej.: 1342 z 27.09.1988
Sport
W Pruszkowie są dwa kluby sportowe biorące udział w rozgrywkach na poziomie pierwszoligowym – Miejski Klub Sportowy "Znicz" (piłka nożna) i "Znicz Basket" (koszykówka mężczyzn) oraz występujący od sezonu 2009/2010 w ekstraklasie PTS "Lider" (koszykówka kobiet). Na terenie miasta działa również kilka mniejszych klubów sportowych. Poniższa lista przedstawia najważniejsze kluby sportowe:
Pruszków
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Państwo Polska Województwo mazowieckie Powiat pruszkowski Gmina gmina miejska Aglomeracja warszawska Prawa miejskie 1916
Prezydent miasta Jan Starzyński Powierzchnia 19,19
km² Ludność (2010)
•
liczba •
gęstość 56 929
2917 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 22
Kod pocztowy 05-800 do 05-804 Tablice rejestracyjne WPR Położenie na mapie Polski
Pruszków 52°10′N 20°48′E / 52.167, 20.8Na mapach: 52°10′N 20°48′E / 52.167, 20.8
TERC (
TERYT) 1142021021
Hasło promocyjne: kolej na Pruszków!
Urząd miejski ul. Kraszewskiego 14/16
05-803 Pruszków Multimedia w Wikimedia Commons Strona internetowa
Pruszków (ros. Прушков; jidysz פּרושקאָוו, Pruszkow) – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, położone nad Utratą. Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej.
Po wojnie Pruszków stał się jednym z większych ośrodków przemysłowych na Mazowszu.
Osoby związane z Pruszkowem
- Bogdan Bartołd – ksiądz katolicki, wieloletni rektor kościoła akademickiego Św. Anny w Warszawie, proboszcz parafii archikatedralnej pw. Św Jana Chrzciciela w Warszawie
- Bronisław Chajęcki – pedagog, harcmistrz, żołnierz WP, zastępca prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego
- Józef Cichecki - samorządowiec, działacz społeczny, burmistrz Pruszkowa w latach 1920-1936, nastepnie burmistrz Wołomina; ur. 1888 zm. 1953, pochowany na cmentarzu w Pruszkowie.
- Michał Głowiński – pisarz, eseista, historyk i teoretyk literatury, wykładowca akademicki,
- Jacek Gmoch – piłkarz, trener, selekcjoner reprezentacji Polski,
- Henryk Hoser – arcybiskup
- Piotr Ferdynand Hoser – warszawski ogrodnik i hodowca roślin, pomolog, wykładowca akademicki
- Roman Indrzejczyk – proboszcz parafii św. Edwarda w latach 1966-1986, kapelan pruszkowskiej "Solidarności", kapelan Prezydenta RP w latach 2005-2010, poeta,
- Kazimierz Janczewski – litewski działacz społeczny i gospodarczy, jeden z liderów mniejszości polskiej na Litwie
- Zbigniew Jerzyna – poeta, dramaturg, eseista, edytor,
- Aleksander Kamiński – harcmistrz, pedagog, wychowawca, twórca metody zuchowej, autor "Kamieni na szaniec"
- Koji Kamoji - rzeźbiarz, malarz i grafik
- Bronisław Komorowski – polityk, Minister Obrony Narodowej, marszałek Sejmu, od 6 sierpnia 2010 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
- Andrzej Kolikowski – przywódca gangu pruszkowskiego
- Józef Kwasiborski – polski dziennikarz i działacz chrześcijańsko-demokratyczny, samorządowiec II RP
- Władysław Lasocki - dowódca oddziału specjalnego Gwardii Ludowej w stopniu sierżanta.
- Jan Lechoń – poeta, prozaik, krytyk literacki, członek grupy poetyckiej Skamander,
- Robert Lewandowski – piłkarz Znicza Pruszków w latach 2006-2008, reprezentant Polski
- Alicja Majewska – piosenkarka,
- Radosław Majewski - piłkarz Znicza Pruszków w latach 2004-2007, reprezentant Polski
- Wojciech Młynarski – piosenkarz, autor tekstów, poeta,
- Andrzej Stelmachowski – prawnik i polityk, żołnierz AK,
- Jan Twardowski – ksiądz rzymskokatolicki, poeta, żołnierz AK, rektor kościoła sióstr Wizytek w Warszawie,
- Stefan Woyda – archeolog, twórca i dyrektor Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego
- Wojciech Żukrowski – pisarz, prozaik, poeta, reportażysta
Wspólnoty wyznaniowe
Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:
W czasie II wojny światowej zginęło z rąk hitlerowców ok. 1500 Żydów (prawie cała ludność żydowska mieszkająca w Pruszkowie). Prawie 100 mieszkańców Pruszkowa zginęło jako żołnierze Wojska Polskiego na frontach II wojny światowej, a przeszło tyle samo pruszkowian zginęło jako żołnierze AK.
17 stycznia 1945 roku Pruszków został wyzwolony spod okupacji niemieckiej i zajęty przez należące do koalicji antyhitlerowskiej oddziały Armii Czerwonej.
Dojazd Warszawską Koleją Dojazdową, Szybką Koleją Miejską lub Kolejami Mazowieckimi z Pruszkowa do samego centrum Warszawy trwa od 21 do 26 minut.
Demografia
Dane z 31 grudnia 2006:
W 1944 roku mieścił się tu niemiecki obóz przejściowy Dulag 121 dla wysiedlonych przez hitlerowców mieszkańców Warszawy (Dulag 121 Pruszków).
Władze Pruszkowa
- Burmistrzowie:
- Edmund Wargenau (1917–1919)
- Józef Piltz (1919–1920)
- Józef Cichecki (1920–1934)
- Stanisław Gruszczyński (1934–1939)
- Franciszek Piątek (1939)
- Franciszek Jagodziński (1939–1940)
- Antoni Hebrowski (1940–1941)
- Stanisław Koper (1941)
- Julian Winer (1941–1945)
- Prezydenci:
- Wacław Mańkowski (1945)
- Stefan Witkowski (1945)
- Edward Paszke (1945–1946)
- Stanisław Koper (1946–1948)
- Zygmunt Zmorzyński (1948–1950)
Współpraca międzynarodowa
Miasta i gminy partnerskie:
W czasie powstania styczniowego w nocy z 1 na 2 listopada 1864 roku dwa szwadrony powstańcze rozpoczęły szturm na rosyjskie posterunki wojskowe położone na stacjach kolejowych w Pruszkowie i Grodzisku Maz.
Katolickie
Protestanckie
Inne
Przemysł
- Zakłady przemysłowe założone pod koniec XIX wieku:
Z powyższych zakładów do dnia dzisiejszego funkcjonuje jedynie fabryka ołówków.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.
Ośrodek sportu i rekreacji południowo-zachodniej części aglomeracji warszawskiej, który obejmuje: halę sportową "Znicz", Stadion piłkarski, Olimpijski Tor Kolarski "BGŻ Arena", na którym odbyły się we wrześniu 2008 roku Mistrzostwa Europy, a w 2009 roku Mistrzostwa Świata w kolarstwie torowym, Aqua Park "Kapry", cztery parki (w tym park Potulickich z unikatowym układem przestrzennym), zaplecze naukowo-dydaktyczne w postaci Wyższej Szkoły Kultury Fizycznej i Turystyki, siedziba Polskiego Związku Kolarskiego.
We wsi Tworki (obecnie dzielnica Pruszkowa) w 1891 roku wybudowano szpital dla psychicznie chorych.
26 marca 1945 roku – szesnastu przedstawicieli Polskiego Państwa Podziemnego, zaproszonych na rozmowy do Pruszkowa, do willi przy obecnej al. Armii Krajowej, zostało aresztowanych przez NKWD i wywiezionych do Moskwy (zobacz: proces szesnastu).
Według danych z roku 2002 Pruszków ma obszar 19,15 km², w tym:
Położenie
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 19,19 km². Miasto stanowi 7,77% powierzchni powiatu.
- Zakłady przemysłowe założone na początku XX wieku:
- Zakłady przemysłowe założone w drugiej połowie XX wieku:
- Zakłady Zielarskie "Herbapol" Pruszków
- fabryka telewizorów Daewoo Electronics Manufacturing Poland Sp. z o.o.
Zabytki
(wg wykazu KOBiDZ z 2009)
Pruszków posiada też krytą pływalnię, kryty tor kolarski BGŻ Arena i halę widowiskowo-sportową.
- użytki rolne: 18%
- użytki leśne: 0%.
Sąsiednie gminy: Brwinów, Michałowice, Ożarów Mazowiecki, Piastów.
W Pruszkowie znajduje się Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego oraz dwór i park krajobrazowy z XIX wieku.
Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej. Do Pruszkowa prowadzą Aleje Jerozolimskie, których przedłużenie na terenie miasta stanowi aleja Wojska Polskiego.
Najstarszą dzielnicą obecnego Pruszkowa jest Żbików (obejmujący północną część miasta), który był wzmiankowany już w 1236 roku.
W czasie I wojny światowej, 12–18 października 1914 roku została stoczona bitwa o Pruszków. Podczas walk wojskom rosyjskim udało się odepchnąć Niemców na zachód..
Zobacz też
W 1923 roku powstał klub sportowy TUR Pruszków.
Ludność w latach
Pruszków jest częścią aglomeracji warszawskiej liczącej w 2004 r. 2 678 900 mieszkańców.