Sąd Najwyższy (Polska)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Sąd Najwyższy – naczelny organ władzy sądowniczej w Polsce.

W orzeczeniach i innych dokumentach urzędowych, tytuł "Sędzia Sądu Najwyższego" często skraca się do SSN.

Oprócz Sądu Najwyższego budynek mieści także warszawski Sąd apelacyjny oraz oddział Instytutu Pamięci Narodowej.

• 22 lipca 1944 – 22 listopada 1945 Aleksander Tarnowski
• 22 listopada 1945 – 18 marca 1947 płk Aleksander Michaniewicz
• 18 marca 1947 – 2 listopada 1947 płk Władysław Garnowski
• 2 listopada 1947 – 15 maja 1954 Wilhelm Świątkowski
• 15 maja 1954 – 21 maja 1962 Jan Miłek
• 21 maja 1962 – 25 listopada 1971 Kazimierz Jankowski
• 25 listopada 1971 – 7 kwietnia 1975 płk Bogdan Dzięcioł
• 7 kwietnia 1975 – 29 czerwca 1990 gen. bryg.Kazimierz Lipiński
• 29 czerwca 1990 – nadal gen. dyw. Janusz Godyń

Siedziba Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy mieści się w budynku przy placu Krasińskich w Warszawie. posiada m.in. trzy kariatydy i orła, umieszczonego nad głównym wejściem. Kariatydy mają twarze żony i dwóch córek Marka Budzyńskiego – architekta.

Pracami każdej z izb kierują Prezesi Sądu Najwyższego, a izby dzielą się dalej na wydziały.

Kompetencje

Sąd Najwyższy powołany jest do:

Pierwsi Prezesi Sądu Najwyższego

• 1 września 1917 – 28 lutego 1922 Stanisław Pomian-Srzednicki
• 1 marca 1922 – 3 sierpnia 1924 Franciszek Nowodworski
• 22 września 1924 – 17 stycznia 1929 Władysław Seyda
• 17 stycznia 1929 – 1 września 1939 Leon Supiński
• 26 stycznia 1945 – 12 listopada 1956 Wacław Barcikowski
• 12 grudnia 1956 – 22 maja 1967 Jan Wasilkowski
• 23 maja 1967 – 21 stycznia 1972 Zbigniew Resich
• 21 stycznia 1972 – 1 kwietnia 1976 Jerzy Bafia
• 1 kwietnia 1976 – 14 maja 1987 Włodzimierz Berutowicz
• 14 maja 1987 – 30 czerwca 1990 Adam Łopatka
• 1 lipca 1990 – 17 października 1998 Adam Strzembosz
• 17 października 1998 – 18 października 2010 Lech Gardocki
• 14 października 2010 – Stanisław Dąbrowski

Prezesi Izby Karnej SN

• 13 kwietnia 1945 – 7 kwietnia 1951 Kazimierz Bzowski
• 7 kwietnia 1951 – 31 stycznia 1953 Marian Mazur
• 31 stycznia 1953 – 10 grudnia 1956 Kazimierz Borys
• 10 grudnia 1956 – 5 sierpnia 1958 Stefan Kurowski
• 5 sierpnia 1958 – 22 maja 1962 Zygmunt Opuszyński
• 22 maja 1962 – 7 kwietnia 1975 Franciszek Wróblewski
• 7 kwietnia 1975 – 29 maja 1990 Bogdan Dzięcioł
• 29 czerwca 1990 – 29 maja 1996 Andrzej Murzynowski
• 29 maja 1996 – 4 lutego 1999 Zbigniew Doda
• 4 lutego 1999 – nadal Lech Krzysztof Paprzycki

Prezesi Izby Cywilnej SN

(wrzesień 1980 – czerwiec 1990 Izba Cywilna i Administracyjna)

Sędziowie Sądu Najwyższego

Cechą najwyższych organów sądowniczych w każdym państwie jest to, iż orzekają w nich najbardziej uznane autorytety w dziedzinie prawa.

Na kolumnach budynku umieszczono osiemdziesiąt sześć paremii prawniczych w języku polskim i łacińskim. Przygotował je zespół romanistów pod kierunkiem prof. Witolda Wołodkiewicza.

1. Sprawowania nadzoru nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania – jest to tzw. nadzór judykacyjny (art. 183 ust. 1 Konstytucji). Do środków służących wykonywaniu takiego nadzoru służą:
   1. rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych,
   2. podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne – zgodnie z art. 398 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego – jeżeli przy rozpatrywaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, wówczas Sąd Najwyższy może odroczyć wydanie orzeczenia i przekazać sprawę do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego sądu. Uchwały interpretacyjne Sądu Najwyższego nie mają waloru powszechnego obowiązywania – jeśli nie uzyskały rangi zasady prawnej, to formalnie wiążą tylko w sprawie, w związku z którą zostały podjęte,
2. Rozpoznawania protestów wyborczych oraz stwierdzania ważności wyborów do Sejmu i Senatu oraz wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a także ważności referendum ogólnokrajowego i referendum konstytucyjnego.
3. Rozstrzygania nadzorczego w stosunku do samorządów zawodowych: adwokatów, radców prawnych oraz notariuszy.
4. Opiniowania ustaw i innych aktów normatywnych.
5. Rozpatrywanie skarg kasacyjnych na orzeczenia Trybunału do Spraw Sportu przy PKOl.
6. Sąd Najwyższy może także wykonywać inne czynności przekazane przez ustawy.

Sąd Najwyższy działa na podstawie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i ustawy z 23 listopada 2002 o Sądzie Najwyższym (Dz.U. z 2002 Nr 240, poz. 2052 ze zm.).

• 22 maja 1962 – 22 maja 1972 Zygmunt Opuszyński
• 22 maja 1972 – 5 listopada 1981 Franciszek Rusek
• 17 grudnia 1981 – 29 czerwca 1990 Tadeusz Szymanek
• 29 czerwca 1990 – 15 maja 2001 Jan Wasilewski
• 15 maja 2001 – nadal Walerian Sanetra

Prezesi Izby Wojskowej SN

(do 1962 roku – Prezesi Najwyższego Sądu Wojskowego)

(czerwiec 1990 – grudzień 2002 Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń społecznych)

• Kancelaria Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego
• Biuro Studiów i Analiz Sądu Najwyższego

Izby Sądu Najwyższego

• Cywilna (31 sędziów)
• Karna (28 sędziów)
• Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych (19 sędziów)
• Wojskowa (9 sędziów)

Na dzień 1 września 2010 r. w Sądzie Najwyższym orzekało 86 sędziów. Liczbę stanowisk sędziowskich w Sądzie Najwyższym oraz liczbę Prezesów ustala Prezydent RP na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów SN. Od 2005 r. liczba stanowisk sędziowskich w Sądzie Najwyższym określona została na 90.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego

Obecnie Pierwszym Prezesem Sądu Najwyższego jest Stanisław Dąbrowski, a Prezesami Sądu Najwyższego są:

Organy Sądu Najwyższego

• Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego
• Prezes Sądu Najwyższego (dla każdej z izb)
• Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego
• zgromadzenie sędziów izby Sądu Najwyższego (dla każdej z izb)
• Kolegium Sądu Najwyższego

W Sądzie Najwyższym działają także (ale nie są to organy SN):

• Tadeusz Ereciński (Izba Cywilna)
• Lech Krzysztof Paprzycki (Izba Karna)
• Walerian Sanetra (Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych)
• Janusz Godyń (Izba Wojskowa)

Pierwszego Prezesa i prezesów powołuje Prezydent na 6 letnią kadencję na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego.

Do Sądu Najwyższego powoływani są z jednej strony bardzo znani przedstawiciele nauki prawa, a z drugiej sędziowie z bardzo dużym doświadczeniem. Ma to zapewnić zarówno wysoki poziom merytoryczny orzeczeń jak i niezależność od innych władz w systemie trójpodziału władzy.

Zobacz też

• Naczelny Sąd Administracyjny
• Sąd Kasacyjny (Księstwo Warszawskie)
• Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych

• Strona internetowa Sądu Najwyższego RP
• Film dokumentalny o Adamie Strzemboszu Pierwszym Prezesie Sądu Najwyższego

Sędziowie Sądu Najwyższego na rozprawie używają togi i biretu, a sędzia przewodniczący także łańcucha sędziowskiego.

• 15 kwietnia 1945 – 31 maja 1948 Artur Sieradzki
• 28 września 1948 – 24 grudnia 1954 Witold Święcicki
• 24 grudnia 1954 – 18 grudnia 1956 Zbigniew Resich
• 18 grudnia 1956 – 23 stycznia 1958 Bronisław Dobrzański
• 23 stycznia 1958 – 23 maja 1967 Zbigniew Resich
• 23 maja 1967 – 1 października 1981 Jan Pawlak
• 1 października 1981 – 19 grudnia 1983 Antoni Filcek
• 19 grudnia 1983 – 29 czerwca 1990 Wacław Sutkowski
• 29 czerwca 1990 – 21 listopada 1996 Stanisław Rudnicki
• 21 listopada 1996 – nadal Tadeusz Ereciński

Prezesi Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych SN

(maj 1962 – czerwiec 1990 Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych)