powiat braniewski lub brunsberski (Bransberg), darkiański, powiat ełcki lub łecki (Lyck), fiszhuski, frydlądzki albo frylądzki (fyrlądzki), gąbiński albo głąbiński, gierdawski, powiat gołdapski, powiat pasłęcki czyli holądzki (Preussich-Holand), powiat iławski (Preussich-Eylau), powiat piski lub jańsborski (Johannisburg), Kłajpedzki (Memel), królewiecki, labiewski v. labiawski albo Łabiewski (Labiau), lecki (Loetzen), powiat lidzbarski albo świętogórski (Heiselberg), olecki lub margrabowski (Oletzko), żuławski lub nizinowy (Niederung), powiat olsztyński (Allenstein), powiat ostródzki (Osterode), pilkaleński (Pilkallen), ragnecki (Ragnit), rastemborski, powiat reszelski (Roessel), stołupiański (Stallupoehnen), powiat suski (rosenberg), powiat szczycieński lub szczycki (Ortelsburg), szyłokarczemski (Heydekrug), świętomiejski lub świętosiekierski (Heiligenbeil), tylżycki, węgoborski (Angerburg), wystrucki (Insterburg), ządzborski lub sąsborski (Sensburg)
powiat biłgorajski, powiat chełmski, powiat hrubieszowski, powiat janowski, powiat krasnostawski, powiat lubartowski, powiat lubelski, powiat nowoaleksandryjski, powiat tomaszowski
bolesławski (Bunzlau), bolkowicki (Bolkenhayn), powiat brzeski (Brieg), powiat bystrzycki (Habelschwerdt), powiat bytomski (Beuthen), powiat gliwicki albo toszecki (Tost-Gleiwitz), powiat głogowski, głupczycki (Leobschutz), górski (Guhrau), powiat grotkowski, powiat jaworski (Jauer), powiat jeleniogórski (Hirschberg), kamienogórski (Landshut), powiat kluczborski (Crenzburg), kładzki (Glatz), powiat kozielski (Kosel), powiat kożuchowski (Freistadt), powiat lignicki, powiat lubański (Lauban), powiat lubiński (Lueben), powiat lubliniecki (Lublinitz), lwowski (Loewenberg), mielicki (Militsch), powiat namysłowski (Namslau), niemczyński (Nimptsch), powiat niemodliński (Falkenberg), nissański (Neisse), nowotarski (Neumarkt), olawski (Ohlau), olesiński (Rosenberg), powiat oleśnicki, powiat opolski (Oppeln), powiat prądnicki (Neustadt), powiat pszczyński, powiat raciborski (Ratibor), rozbórski (Rothenburg), powiat rybnicki, rychbachowski (Reichenbach), starohucki (Neurode), powiat strzeliński (Strehlen), strzygłowski (Striegau), stynawski (Steinau), powiat sycowski (Wartenberg), szprotowski (Sprottau), szunowski (Schoenau), powiat świdnicki, walbrzyski (Waldenburg), wojrecki lub wojrowicki (Hoyerswerda), powiat wołowski, powiat wrocławski, powiat ząbkowicki (Frankenstein), powiat zgorzelecki (Goerlitz), ziębicki (Münsterberg), powiat zielonogórski (Grunberg), złotoryjsko-hajnowski (Goldberg-Haynau), żegański
Dzieło to, wydane pod tytułem pozwalającym uniknąć ingerencji cenzury carskiej, stanowi opis prawie wszystkich miejscowości z terenów, które obejmowała pierwsza Rzeczpospolita w swych największych historycznych granicach. W ten sposób hasła obejmują zarówno regiony, miasta, wsie i osady, jak i rzeki, jeziora i szczyty górskie. Zakres geograficzny Słownika obejmuje Królestwo Polskie (Kongresówka), rosyjskie gubernie nadbałtyckie, zachodnie i część południowych, terytorium Prus Zachodnich i Wschodnich, ziemie Wielkiego Księstwa Poznańskiego oraz Śląska pruskiego i austriackiego, Galicję, Morawy, części ziem słowackich przynależne do Węgier, a także obszar Bukowiny. Hasła zawierają położenie geograficzne i administracyjne, dane statystyczno-demograficzne (w tym często wyznaniowe) oraz wiele informacji o szkołach, przemyśle i handlu, transporcie, rolnictwie. Często wiedza ta jest wzbogacona o krótki rys historyczny, nazwiska kolejnych właścicieli i urzędników (państwowych, samorządowych i wyznaniowych) lub znanych mieszkańców. Całość jest wzbogacona o cenną bibliografię.
Inicjatorem i głównym redaktorem słownika był Filip Sulimierski – redaktor "Wędrowca", magister nauk fizyczno-matematycznych b. Szkoły Głównej Warszawskiej. Razem z nim współredagowali dzieło Bronisław Chlebowski - magister nauk filologiczno-historycznych b. Szkoły Głównej Warszawskiej oraz Władysław Walewski - ziemianin, kandydat nauk dyplomatycznych Uniwersytetu Dorpackiego. Praca została opublikowana w dużym stopniu dzięki funduszom Witolda Zglenickiego uzyskanym za pośrednictwem Kasy Mianowskiego. Poszczególne tomy ukazywały się w latach 1880-1902 i były dostępne w prenumeracie pod postacią szczupłych zeszytów, których kilkanaście składało się na każdy tom.
bałcki, bracławski, hajsyński, jampolski, kamieniecki, latyczowski, lityński, mohylowski, olhopolski, płoskirowski lub proskurowski, uszycki lub nowouszycki, winnicki
babimoski, bukowski, powiat bydgoski (Bromberg), powiat chodzieski, powiat czarnkowski, powiat gnieźnieński, powiat inowrocławski, powiat kościański, krobski, powiat krotoszyński, powiat międzychodzki (Birnbaum), powiat międzyrzecki (Meseritz), powiat mogilnicki, powiat obornicki, powiat odolanowski, powiat ostrzeszowski, powiat pleszewski, powiat szamotulski, szremski, powiat szubiński, powiat średzki, powiat wągrowiecki, powiat wrzesiński, powiat wschowski, powiat wyrzyski
powiat brodnicki (Strasburg), powiat chełmiński (Culm), powiat człuchowski (Schlochau), powiat elbląski, powiat gdański, grudziąski, powiat kartuski, powiat kościerski (Berent), powiat kwidzyński (Marienwerder), powiat lubawski (Loebau), powiat malborski, niborski albo nidborski (Neidenburg), starogrodzki (Stargardt), powiat sztumski, powiat świecki (Schwetz), powiat toruński, powiat tucholski, powiat wałecki (Deutschkrone), powiat wejherowski (Neustadt), powiat złotowski (Flatow)
, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich – monumentalny słownik encyklopedyczny wydany w latach 1880–1902 w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego; rejestrował toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz niektórych terenów ościennych (niepolskiej części Śląska, Prus Książęcych); wielokrotnie wznawiany, stanowi cenne źródło wiadomości geograficznych, historycznych, gospodarczych, demograficznych i biograficznych.
czausowski, czerykowski, homelski, horecki, horodecki, klimowicki, mohilewski, mścisławski, orszański, rohaczewski, sieński lub sienneński, starobychowski
Przejdź do indeksu haseł słownika zaczynających się od:
Redaktorzy postawili przed sobą zadanie połączenia w całość danych pochodzących z trzech zaborów. Wykorzystywali do tego dane urzędowe, a także nadsyłane od amatorów lokalnej historii angażujących się dobrowolnie lub odpłatnie. Ich wkład w tworzenie dzieła jest znaczny i to redaktorzy Słownika bardzo mocno podkreślają we wstępie do Słownika. Materiały, które przysyłali do redakcji z wielu miejscowości, odznaczają się niejednolitą wartością merytoryczną.
kaliski, kolski, koniński, łęczycki, sieradzki, słupecki, turecki, wieluński
Powiaty: bialski, bóbrecki, bohorodczański, borszczowski, brodzki, brzeski, brzeżański, brzozowski, buczacki, chrzanowski, cieszanowski, czortkowski, dąbrowski, dobromilski, doliniański, drohobycki, gorlicki, gródecki, grybowski, horodeński, husiatyński, jarosławski, jasielski, jaworowski, kałuski, Kamionka Strumiłowa, kolbuszowski, kołomyjski, kossowski, krakowski, krośnieński, limanowski, Lisko, lwowski, łańcucki, mielecki, Mościska, myślenicki, nadworniański, nisko, nowosądecki, nowotarski, pilzeński, podhajecki, przemyski, przemyślański, Rawa Ruska, rohatyński, ropczycki, Rudki, rzeszowski, samborski, sanocki, skałacki, stanisławowski, staromiejski, stryjski, śniatyński, tarnobrzeski, tarnopolski, tarnowski, tłumacki, trębowelski, turka, wadowicki, wielicki, zaleszczycki, zbaraski, złoczowski, żółkiewski, żydaczowski, żywiecki
powiat będziński, powiat brzeziński, powiat częstochowski, powiat łaski, powiat łódzki, powiat noworadomski, powiat piotrkowski, powiat rawski
powiat augustowski, maryampolski, powiat sejneński, powiat suwalski, władysławowski, wiłkowiski a właściwie Wyłkowyski
białostocki, bielski, brzeski, grodzieński, kobryński, prużański, słonimski, sokólski, wołkowyski
borysowski, ihumeński, mozyrski, miński, nowogródzki, piński, rzeczycki, słucki
powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat makowski, powiat mazowiecki, powiat ostrołęcki, powiat ostrowski, powiat pułtuski, powiat szczuczyński
jędrzejowski, kielecki, miechowski, olkuski, pińczowski, stobnicki (stopnicki), włoszczowski
dzisieński, lidzki, oszmiański, święciański, trocki, wilejski, wileński
Już z chwilą wydania dzieło to stanowiło wyjątkowo cenny - na skalę światową - przykład pracy encyklopedycznej. Z czasem coraz bardziej doceniano ogrom pracy redaktorskiej i wydawniczej. W latach 1975-1977 nakładem Wydawnictw Artystycznych i Filmowych wydano, wykonany techniką fotooffsetową, reprint w limitowanej, numerowanej serii 800 egzemplarzy. Współcześnie Słownik jest jednym z głównych źródeł do prac nad XIX wiekiem dla wielu nauk, takich jak geografia historyczna, genealogia, kulturoznawstwo, etnologia. Wiele wydawnictw kartograficznych po 1989 roku ustaliło w oparciu o Słownik nazwy kresowe mniejszych miejscowości. W 1995 roku wydano indeks nazwisk do Słownika. Następnie pojawiły się wydania na CD-ROM oraz w Internecie.
Niektóre opisy zawierają także współrzędne geograficzne z dokładnością do stopni i minut, ale uwaga – długość geograficzna jest liczona od południka przechodzącego przez wyspę El Hierro (łacińska nazwa Ferro) położoną 17°39'46” na zachód od południka Greenwich. W związku z tym od podanej w Słowniku wartości długości geograficznej należy odjąć ok. 17°39', aby otrzymać położenie w notacji obecnie stosowanej.
powiat bielski, bogumiński (Oldenberg), powiat cieszyński, frydecki, frysztacki, frywałdzki, skoczowski, strumieński
dubieński, kowelski, krzemieniecki, łucki, zwiahelski lub nowogradwołyński, ostrogski, owrucki, rówieński, starokonstantynowski, zasławski
powiat błoński, powiat gostyński, powiat grójecki, powiat kutnowski, powiat nieszawski, powiat nowomiński, powiat radziejowski, powiat radzymiński, powiat skierniewicki, powiat sochaczewski, powiat warszawski, powiat włocławski
Sporym utrudnieniem dla redaktorów Słownika były podziały administracyjne i różnice w metodach statystyki urzędowej spotykane na byłych obszarach Rzeczypospolitej. Uniemożliwiły one jednolite opisanie haseł.
drysieński, dyneburski, lepelski, lucyński, newelski, połocki, rzeżycki, siebieski, suraski wieliski (Wieliż),
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, wyd. pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, J. Krzywickiego i W. Walewskiego, Warszawa 1880-1902, t. 1-15.
Słownik odwołuje się do nazw powiatów według poniższego spisu. Podział regionalny oraz pisownia według skorowidzu.
powiat ciechanowski, powiat lipnowski, powiat mławski, powiat płocki, powiat płoński, powiat przasnyski, powiat rypiński, powiat sierpecki
Lista bezinteresownych stałych i okresowych współpracowników redakcji Słownika została sporządzona w oparciu o informacje zamieszczone w przedmowie do pierwszej części dzieła, napisanej przez Filipa Sulimierskiego 20 listopada 1879, oraz w sporządzonym w czerwcu 1897 zakończeniu tomu 14, w którym redaktorzy Słownika dodali, że ogólnie w pracy nad Słownikiem uczestniczyło przeszło 150 osób. Lista współpracowników sporządzona przez Zygmunta Paruckiego uzupełnia listę Słownika o kilkanaście osób, a także hierarchizuje autorów artykułów. Zygmunt Parucki wymienia tylko 38 nazwisk, a Słownik geograficzny 80. Nazwiska oznaczone gwiazdką „*” podaje również Słownik.
powiat iłżecki, powiat konecki, powiat kozienicki, powiat opatowski, powiat opoczyński, powiat radomski, powiat sandomierski
berdyczowski, czehryński, czerkaski, humański lub umański, kaniowski, kijowski, lipowiecki, radomyski, skwirski, taraszczański, wasylkowski, zwinogródzki
powiat bialski, powiat garwoliński, powiat konstantynowski, powiat łukowski, powiat radzyński, powiat siedlecki, powiat sokołowski, powiat węgrowski, powiat włodawski
kowieński, nowoaleksandrowski, poniewieski, rossieński, szawelski, telszewski, wiłkomierski