Szczecinek (kaszub. Nowé Szczëtno, niem. Neustettin, szw. Nien Stettin, łac. Nova Stetin) – miasto w północno-zachodniej Polsce, na Pomorzu Zachodnim, siedziba władz powiatu szczecineckiego, gminy miejskiej i wiejskiej Szczecinek. Miasto na pograniczu Pojezierza Drawskiego i Pojezierza Szczecineckiego, położone pomiędzy trzema jeziorami: Trzesiecko, Wielimie i Wilczkowo. Założony w 1310 roku przez księcia Warcisława IV od razu otrzymał prawa miejskie.
W Szczecinku krzyżują się droga krajowa nr 11 i nr 20, a swój bieg rozpoczyna droga wojewódzka nr 172. Miasto jest też istotnym węzłem kolejowym, łącząc trasy nr 210, 404 i 405.
Mieszkańcy mają dostęp do wielu szkółek sportowych m.in. sztuk walki oraz do sekcji sportowej (np. tenisowej czy pływackiej).
Miasto stało się już tradycyjnym gospodarzem wielu imprez związanych z triathlonem czy pięciobojem.
W planach jest kryte lodowisko.
W 1780-1784 obniżono znacznie wody jezior Wielimie i Trzesiecko, odsłaniając wiele gruntów. Szczecinek otrzymał połączenie z innymi miastami (w drugiej połowie XIX stał się węzłem kolejowym), zaczął się rozwijać przemysł, a liczba ludności wzrastać[].
Komunikację miejską obsługuje Komunikacja Miejska sp. z o.o. (w Szczecinku), będąca spółką samorządową.
Promocją miasta i organizacją życia kulturalnego zajmuje się Samorządowa Agencja Promocji i Kultury, powstała z połączenia m.in. Szczecineckiego Ośrodka Kultury i Młodzieżowego Domu Kultury.
Szczecinecki dworzec ma 3 perony połączone wyremontowanym przejściem podziemnym.
Nazwa miasta Nowy Szczecin wyraźnie nawiązywała do Szczecina, stolicy Księstwa Pomorskiego, przed jego podziałem w roku 1295.
W roku 1640 księżna Jadwiga ufundowała jeden z pierwszych na Pomorzu Zachodnim gimnazjów. Koniec XVIII wieku i wiek XIX to okres względnej prosperity[].
W mieście znajduje się 1 przedszkole publiczne i kilka czynnych przedszkoli niepublicznych. W Szczecinku mieści się także Szkoła Muzyczna I i II st. im. Oskara Kolberga.
Szczecinek w lutym 1807 r. zajęły wojska generała Łubieńskiego[]. W ciągu następnych lat kwaterowały tu dziesiątki tysięcy żołnierzy. Katastrofa Wielkiej Armii i jej odwrót spod Moskwy miały swój finał w Szczecinku. W kilku zbiorowych mogiłach pochowano tu ponad 100 żołnierzy zmarłych z zimna i wyczerpania[].
Historycznie miasto jest położone na Pomorzu Zachodnim.
Lokalnymi czasopismami wydawanymi w mieście są: Dwutygodnik „Temat” oraz czasopismo „Nasz Powiat”. W Szczecinku działa także redakcja Głosu Koszalińskiego, Radia Koszalin, Radia Eska oraz korespondent Głosu Szczecińskiego. Dwie szczecineckie telewizje kablowe prowadzą własne kanały lokalne (TV Gawex, TV Zachód).
Szczecinek włączając w swoje granice mniejsze miejscowości posiada także integralne części miasta: Bugno, Chyże, Czarnobór, Opoczyska, Raciborki, Świątki, Trzesieka.
W mieście istnieje obwodnica łącząca południową (Dworzec PKP, ul.Pilska) z północno-zachodnią (sklep Tesco, ul. Kołobrzeska) częścią miasta. W skład jej wchodzą ulice: Pilska, Sikorskiego, Słowiańska, Cieślaka, Narutowicza, Koszalińska, Kołobrzeska.
Miasto znajduje się na pograniczu dwóch mezoregionów – we wschodniej części Pojezierza Drawskiego i północnej części Pojezierza Szczecineckiego (regiony te należą z kolei do dwóch różnych makroregionów).
Szczecinek jest członkiem Związku Miast Polskich, Komunalnego Związku Celowego Gmin Pomorza Zachodniego „Pomerania” oraz Stowarzyszenia Gmin Pojezierza Drawskiego.
Lasy Nadleśnictwa Szczecinek położone są w województwie Zachodniopomorskim i Pomorskim na terenie gmin: Szczecinek, Biały Bór, Borne Sulinowo, Bobolice i Grzmiąca. Zasięg terytorialny nadleśnictwa obejmuje powierzchnię 580 km². Rzeźba terenu jest bardzo urozmaicona i zróżnicowana. Wyróżnia się różnymi formami geologicznymi pochodzenia polodowcowego, takimi jak: morena czołowa, pole sandrowe oraz równina denno-morenowa z licznymi drobnymi i płytkimi zagłębieniami, rynnami i oczkami.
Miasto Szczecinek usytuowane jest w centralnej części pomorskiej dzielnicy klimatycznej, charakteryzującej się stosunkowo chłodnym latem i dość łagodną zimą. Średnia roczna wielkość opadów wynosi 600–700 mm. Przeważają wiatry zachodnie i północno-zachodnie.
Wody powierzchniowe stanowią element krajobrazowy Szczecinka – są nośnikami życia biologicznego, wpływają w istotny sposób na klimat lokalny. Do największych należą jeziora Trzesiecko i Wielimie (wody poza granicami miasta) oraz rzeka Nizica.
Rada miasta utworzyła 11 jednostek pomocniczych miasta, którymi są osiedla w większości nazwane wg największych ulic: Pilska-Raciborki, Szczecińska-Gdańska, Mickiewicza-Chełmińska, Centrum, Kopernika-Winniczna, Słowiańska-Łódzka, Wodociągowa-Rzeczna, Mierosławskiego-Wiatraczna, Koszalińska-Kołobrzeska, Zachód I, Zachód II.
Pod względem geomorfologicznym jest to obszar południowego skłonu strefy wzniesień czołowo-morenowych głównego ciągu pomorskiego, zajęty przez rozległe równiny sandrowe i płaty wysoczyzn morenowych z licznymi jeziorami, dolinami rzek i zagłębieniami wytopiskowymi. Miasto usytuowane jest na przesmyku pomiędzy jeziorami Wielimie, Trzesiecko i Wilczkowo, połączonych rzeką Nizicą. Teren w obrębie granic administracyjnych miasta jest bardzo urozmaicony pod względem form geomorfologicznych i wznosi się od 132 do 160 m n.p.m.
11 stycznia 2007 roku w mieście został oddany do użytku budynek, w którym mieści się kino Wolność, Samorządowa Agencja Promocji i Kultury (SAPiK) i mała sala teatralna.
W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Szczecinek.
Szczecinek leży we wschodniej części województwa zachodniopomorskiego, w powiecie szczecineckim. Według danych urzędu miasta z 2010 roku, Szczecinek ma obszar 48,63 km².
Do najwartościowszych pod względem zasobów należy las Czarnobór, reprezentujący zróżnicowane, na ogół żyzne siedliska lasu świeżego i lasu świeżego mieszanego (drzewostany z przewagą buka) oraz boru świeżego mieszanego. Pozostałe kompleksy leśne reprezentują mniej żyzne siedliska: lasu świeżego mieszanego na brzegach jeziora Trzesiecko, ubogie siedliska boru świeżego na sandrze (przy drodze do wsi Trzesieka) oraz lasu bagiennego nad jeziorem Wielimie. Poza wartościami biologicznymi są one podstawowym czynnikiem utrzymującym równowagę ekologiczną, spełniają role ochronną jako lasy wodochronne i glebochronne, ostoje zwierząt i ptactwa. Naturalna roślinność zielna występuje w bagiennych partiach brzegów jeziora Wielimie, tworząc charakterystyczne zbiorowiska bagienne i torfowiskowe oraz szuwary przybrzeżne. Mniejsze zbiorowiska roślinne tego typu występują w niektórych partiach brzegowych jeziora Trzesiecko oraz w obniżeniach podmokłych na sandrze i wysoczyźnie morenowej – towarzyszą im łąki i pastwiska użytkowane rolniczo.
Warunki fizjograficzne, a zwłaszcza usytuowanie miasta w obniżeniu na przesmyku między dwoma jeziorami i występujące tereny bagienne, modyfikują w pewnym stopniu warunki meteorologiczne. Rejon Szczecinka charakteryzuje się zwiększoną wilgotnością powietrza, częstym zaleganiem mgieł, stosunkowo słabymi wiatrami i dość dużą liczbą dni bezwietrznych. Najmniej korzystne warunki klimatu lokalnego posiadają obniżenia terenowe bagienne i podmokłe (rejon śródmieścia w kierunku jeziora Wielimie), znacznie korzystniejsze – wyniesione partie wysoczyzny morenowej i sandru.
Lista osób, które urodziły się lub zmarły w Szczecinku:
Posłowie do Sejmu RP posiadający biura poselskie w mieście: Wiesław Suchowiejko (PO), Stanisław Gawłowski (PO), Czesław Hoc (PiS), Jan Kuriata (PO), Danuta Olejniczak (PO), Paweł Suski (PO).
W 1959 do miasta została przyłączona wieś Raciborki.
Po jeziorze Trzesiecko kursuje tramwaj wodny Bayern (od lipca 2006 roku Szczecinecki Tramwaj Wodny, od października 2007 także Księżna Jadwiga), zatrzymujący się w 10 punktach w mieście.
W 2010 roku miasto graniczyło z następującymi wsiami położonymi w gminie wiejskiej Szczecinek: Gałowo, Marcelin, Godzimierz, Turowo, Parsęcko, Buczek/Żółtnica.
Szczecinek należy do projektu Civitas Renaissance (w ramach europejskiej inicjatywy CIVITAS), zrzeszającego miasta promujące alternatywne formy transportu miejskiego, mając na celu zmniejszenie uciążliwości ruchu drogowego w turystycznych i historycznych miejscowościach, a także ze względu na ochronę środowiska. Obok Szczecinka miastami uczestniczącymi w projekcie są:
Cały obszar Starego Miasta został wpisany do rejestru zabytków. Zabytki chronione prawem w Szczecinku:
We wczesnym średniowieczu na Wzgórzu Przemysława (zwanym też Wzgórzem Bismarcka) istniał gród[]. Dwa inne grodziska „Trzesieka” i „Zamek” położone były nad brzegiem jeziora[]. Wszystkie one uległy zniszczeniu na początku XII w., być może w okresie walk Bolesława Krzywoustego o Pomorze[].
Przejazdy do Szczecina oraz Bornego Sulinowa zapewnia Linia Mikrobusowa „M”, a do Okonka – Baltic Sea Trans.
W latach 1581-1592 nasiliły się walki z czarownicami. W tym czasie spalono za czary prawie 30 osób[].
Szatę roślinną miasta stanowią kompleksy leśne, zbiorowiska naturalnej roślinności zielnej, kośne łąki i pastwiska oraz zieleń miejska urządzona. Lasy zajmują obszar 676 ha, tj. około 18% powierzchni ogólnej[] w granicach administracyjnych miasta i występują przede wszystkim w zwartym kompleksie w południowej części.
– niebieski szlak rowerowy dookoła Jeziora Trzesiecko – żółty szlak rowerowy Zaczarowane Pejzaże, – czarny szlak rowerowy Nizica, – czerwony szlak rowerowy Jeziora Szczecineckie, – zielony szlak rowerowy Dolina Parsęty.Dodatkowo, w południowej części miasta rozpoczyna się ścieżka przyrodnicza Las Klasztorny o długości 3,8 km
Z miasta dosyć regularnie wyjeżdża tzw. Operobus, dowożący mieszkańców do Szczecina, na Operę na Zamku. Czasami organizowane są także występy teatralne grup ze Szczecina na placu przed Zamkiem w Szczecinku.
Mieszkańcy Szczecinka wybierają 10 z 19 radnych do Rady Powiatu Szczecineckiego. Mieszkańcy wybierają parlamentarzystów z okręgów wyborczych z siedzibą komisji w Koszalinie, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.
W okresie międzywojennym miasto stało się znanym i popularnym ośrodkiem turystycznym, do czego w dużym stopniu przyczyniły się uroczyste obchody 600-lecia Szczecinka[].
Przez Szczecinek przebiegają następujące linie kolejowe:
Na przełomie czerwca i lipca tradycyjnie odbywają się tzw. Imieniny Miasta, czyli Księżnej Jadwigi.
Miejskie obszary zielone:
Swoją siedzibę ma tutaj klub sportowy Darzbór Szczecinek (IV liga) oraz reaktywowany klub Wielim Szczecinek (V liga koszalińska). Obydwa kluby prowadzą sekcje piłkarskie młodzików i seniorów, poza tym Darzbór posiada jeszcze sekcje akrobatyki sportowej, kajakarstwa oraz koszykówki. Klub dochował się w swojej historii nawet mistrzów świata.
Senatorowie posiadający biura senatorskie w mieście: Piotr Zientarski (PO).
Komunikację w Szczecinku i okolicach zapewnia przedsiębiorstwo PKS Szczecinek, posiadające także oddział w Złocieńcu. W Szczecinku można spotkać też autobusy PKS Szczecin, PKS Koszalin, PKS Słupsk, PKS Wałcz, PKS Świdwin, PKS Człuchów i w sezonie KSK Poznań. Dworzec autobusowy znajduje się blisko centrum, przy ulicy Szafera, tuż przy przystanku linii KM Szczecinek nr 8, 13.
Szczecinek położony jest na przecięciu dróg krajowych: rozłożonej południkowo nr 11 (Bytom – Kołobrzeg) z biegnącą równoleżnikowo nr 20 (Stargard Szczeciński – Gdynia). Przez miasto biegnie także droga wojewódzka nr 172.
W parku miejskim swój bieg zaczynają cztery szlaki rowerowe prowadzące po Pojezierzu Szczecineckim:
Jezioro Trzesiecko jest typowym jeziorem rynnowym o dostępnych, wysokich na ogół brzegach. Rzeka Nizica łączy je, płynąc poprzez centrum miasta, z jednym z największych na Pomorzu jeziorem Wielimie. W lesie Czarnobór znajduje się Jezioro Leśne.
W 1724 r. utworzono powiat Neustettin[],
W czasach hitlerowskich wzniesiono w mieście dwa duże kompleksy koszar i system umocnień Wału Pomorskiego na zachód od miasta. Stąd we wrześniu 1939 r. ruszył na Polskę XIX Korpus Armijny gen. H. Guderiana. Miasto zostało zdobyte 27 lutego 1945 r.[] (a nie jak do niedawna sądzono 28 lutego[]) przez oddziały 32 Dyw. Kaw. Gwardii pod dowództwem generała J. P. Kałużnego, po krótkiej jednodniowej walce[].
Według danych GUS z 1 stycznia 2011 roku, Szczecinek miał 38 977 mieszkańców. Czyni go to szóstym pod względem ilości mieszkańców ośrodkiem miejskim województwa zachodniopomorskiego i 116. w Polsce.
W ramach połączeń Regio Szczecinek-Runowo Pomorskie, Szczecinek-Szczecin Główny, Szczecinek-Kołobrzeg połączenia obsługują pociągi Pesa- Atribo-SA136.
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą:
Struktura demograficzna mieszkańców Szczecinka wg danych z 31 grudnia 2007:
Najbliższymi czynnymi portami lotniczymi są Port lotniczy Szczecin-Goleniów, Port lotniczy Bydgoszcz, Port lotniczy Poznań-Ławica oraz Port lotniczy Gdańsk-Rębiechowo. Planowana jest reaktywacja lotniska Koszalin-Zegrze Pomorskie (jako port lotniczy Koszalin/Kołobrzeg). Natomiast w pobliżu znajdują się dwa lotniska trawiaste głównie dla helikopterów: Marcelin, Wilcze Laski oraz trzy betonowe: Nadarzyce, Wilcze Laski, Czarnobór.
W okresie wojen polsko-krzyżackich, na zamku w Szczecinku odbyły się dwa zjazdy: w 1409 i 1423 r. Uczestniczyli w nich książęta pomorscy, mistrzowie krzyżaccy, a w drugim także Eryk Pomorski król Danii, Szwecji i Norwegii[].
W Szczecinku rozwinął się przede wszystkim przemysł drzewno-papierniczy oraz spożywczy.[]
Po wybudowaniu drogi ekspresowej S11 jeden z jej odcinków stanie się wschodnią obwodnicą miasta. Wcześniej planowana jest natomiast budowa obwodnicy w ciągu drogi DK11 oraz obwodnicy sąsiedniej Trzesieki[]}.
Burmistrzowie Szczecinka:
Miasto posiada 2 centra handlowe. W Szczecinku działają 2 hipermarkety (Kaufland i Tesco), 11 supermarketów oraz 1 market budowlany.
Droga krajowa nr 11 do Poznania to ok. 175 km na południe.
Zmiana dróg handlowych z Pomorza do Wielkopolski, na skutek przyłączenia w roku 1368 Drahimia do Polski, podcięła nadzieję na gospodarczą pomyślność Szczecinka[].
Do pozostałych cieków wodnych należą kanały: Radacki, Wilczy, Zachodni oraz potoki: Lipowy, Święty, Mulisty.
Na terenie Szczecinka utworzono podstrefę Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomiczna o łącznej powierzchni 95,51 ha.
Miasto jest siedzibą Starostwa Powiatu Szczecineckiego oraz wiejskiej gminy Szczecinek. W mieście znajduje się także sąd rejonowy i prokuratura rejonowa.
Na stacji Szczecinek zatrzymują się wszystkie pociągi dalekobieżne. Natomiast na przystankach Szczecinek Chyże oraz Czarnobór (w granicach miasta) zatrzymują się tylko pociągi regio.
W herbie miasto otrzymało czarnego książęcego gryfa na złotym polu (gryf kaszubski) odwróconego w prawo (wg stron heraldycznych), oraz srebrną rybę – prawdopodobnie jesiotra, już w średniowieczu osobliwość tutejszych jezior.
W okresie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) przemarsze wojsk wszystkich walczących armii, rabunki, napady i choroby zubożyły ludność miasta.
W wyniku podziału księstwa między braci w roku 1367, Szczecinek przypadł wraz z okręgiem Warcisławowi V. Księstwo szczecineckie przetrwało do jego śmierci w 1390 r.[]
W pierwszej połowie XVII wieku zamek stanowił oprawę wdowią Gryfitów. Rezydowała tu księżna Anna Maria, a po niej księżna Jadwiga[].
Szczecinek podzielony jest pomiędzy 6 parafii rzymskokatolickich, które podlegają pod dekanat Szczecinek. Działa także parafia wojskowa na ul. Myśliwskiej. Największą świątynią w mieście jest kościół pw. Narodzenia NMP. Miasto obejmuje także parafia greckokatolicka pw. św. Michała Archanioła, a jej liturgia sprawowana jest w kościele redemptorystów pw. Ducha Świętego lub w sali budynku klasztoru na ul. Klasztornej. Parafia, po uzyskaniu pomocy miasta, rozpoczęła budowę własnej świątyni przy zbiegu ulic Karlińskiej i Kołobrzeskiej na osiedlu Zachód. W Szczecinku działa także parafia prawosławna pw. Świętej Trójcy (cerkiew parafialna znajduje się przy ul. Szkolnej 6). W mieście działa pięć wspólnot protestanckich. Jedną z nich jest zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, mający siedzibę na ul. Tadeusza Kościuszki 64A. Drugą – zbór Kościoła Wolnych Chrześcijan przy ul. Warmińskiej 5. Trzecią – Kościół ewangelicko-augsburski, który w każdą 4. niedzielę miesiąca organizuje niemieckojęzyczne nabożeństwa w kaplicy przy ul. Wodociągowej. Czwartą – zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego przy ul. Bolesława Limanowskiego, Piąta – zbór Kościoła Zielonoświątkowego przy ul. Słonecznej.
Przełom XIII i XIV wieku to na Pomorzu czas ekspansji Brandenburgii. Dla przeciwstawienia się jej książę wołogoski Warcisław IV w 1310 r. założył miasto Nowy Szczecin – dziś Szczecinek. Miasto powstało na południe od istniejącej już osady rybackiej Kiecz położonej u brzegów jeziora Wielimie. Teren przeznaczony na lokację był wybitnie obronny, otoczony wodami dwóch jezior, rzekami i bagnami[].
Miasto w swej historii posiadało dwie synagogi. Pierwsza została wzniesiona w 1828 roku, w 1881 została podpalona przez nieznanych sprawców. Na jej miejscu wzniesiono nową synagogę, która została spalona przez bojówki hitlerowskie podczas Nocy kryształowej w 1938 roku.
W Szczecinku nad jeziorem Trzesiecko wyznaczono 2 letnie kąpieliska. Kąpielisko nr 1 przy ul. Mickiewicza „plaża miejska” oraz Kąpielisko nr 2 przy ul. Kilińskiego „plaża wojskowa”.
Szczecinek ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy Szczecinka wybierają do swojej rady miasta 21 radnych. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest ratusz na placu Wolności.
Obiekty turystyczne:
Cmentarz komunalny znajduje się przy ulicy Cieślaka.