W ramach I etapu wprowadzania Wrocławskiej Kolei Miejskiej planuje się wybudowanie kilku przystanków kolejowych, tak by odległości między nimi wynosiły 1,5-2 km, a także budowę połączeń pomiędzy siecią kolejową i tramwajową. W ramach tego etapu kolej miejska miałaby dotrzeć m.in. do Portu Lotniczego i Centrum EIT+ na Praczach Odrzańskich, a także odługować miejscowości położone pod Wrocławiem: Kąty Wrocławskie, Sobótkę, Strzelin, Jelcz Laskowice, Oleśnicę, Oborniki Śląskie i Środę Śląską. Celem jest uruchomienie w 2014 roku (w ramach etapu II) tramwaju dwusystemowego poruszającego się po mieście po torach tramwajowych, a po za miastem korzystającego z torów kolejowych. Opracowane zostały wstępne trasy wspomnianego tramwaju łączące miejscowości położone w odległości ok. 20 km od Wrocławia (Kobierzyce, Oborniki Śląskie, Siechnice).
W Europie liczba systemów kolei miejskiej wynosi ponad 60. Dokładne oszacowanie jest trudne, ponieważ wydzielone organizacyjnie systemy często zlewają się i zazębiają, jak np. w Szwajcarii, lub też świetnie działający system kolejowy z częstotliwościami typowymi dla SKM, który obsługuje całe powierzchnie Belgii, Holandii, gdzie normą jest wysoka częstotliwość (pociągi z częstotliwościami dochodzącymi do 3 minut w szczycie) w obrębie aglomeracji.
Mimo że trójmiejska SKM przewozi 16% całego ruchu wewnątrz aglomeracji i przynosi zyski (2,5 mln rocznie wraz z subwencjami), to proces jej prywatyzacji zatrzymał się. Modernizacja taboru przedsiębiorstwa SKM w Trójmieście obsługującego system jest powolna, brak jest rozwoju, zamykane są linie miejskie (np. do Brzeźna). Trójmiejska SKM kursuje ze średnią częstotliwością co 7,5 minuty w szczycie i oferuje 231 pociągów miejskich (wrzesień 2002) na dobę.
Trasy od 23.05.2012:
Podjęto ponadto decyzję w sprawie powstania systemu SKM w Bydgoszczy i Toruniu – BiTCity, w Krakowie oraz w Łodzi – Łódzka Kolej Aglomeracyjna (powstała specjalna spółka, przyznano już unijne dofinansowanie na modernizację istniejących i budowę nowych przystanków oraz na zakup taboru).
Szybka kolej miejska (w skrócie SKM) – rodzaj systemu transportu kolejowego, przeznaczonego dla publicznej komunikacji pasażerskiej, którego działalność ograniczona jest do obszaru dużego miasta i jego aglomeracji. Określenie to oznacza, że ten środek transportu jest najszybszym i najefektywniejszym środkiem komunikacji w zatłoczonych miastach. System SKM często uzupełniają linie metra.
Dla kolei miejskich charakterystyczne są prędkości handlowe 2-3 razy wyższe od osiąganych przez autobusy miejskie i duża częstotliwość kursowania pociągów.
14 grudnia 2008 roku, na terenie konurbacji górnośląskiej w ramach I etapu budowy systemu transportowego SKR, została uruchomiona pierwsza trasa w relacji Tychy – Katowice. Pociągi kursują w równym takcie co 30 min. W pociągach Szybkiej Kolei Regionalnej obowiązuje bilet pomarańczowy, jest to wspólny bilet na pociąg, autobus i trolejbus. Można również podróżować na podstawie biletów Przewozów Regionalnych.
Na zaawansowanym poziomie są prace nad utworzeniem kolei miejskiej typu S-Bahn we Wrocławiu. W lipcu 2010 roku Urząd Transportu Kolejowego przyznał tamtejszemu MPK licencję na przewozy kolejowe. Zgodnie z zapowiedziami pierwsza linia Wrocławskiej Kolei Miejskiej ma biec z Długołęki przez Wrocław Główny do Siechnic, a jej otwarcie planowane jest na koniec 2011 roku. Druga linia zaczynać będzie się na stacji Wrocław-Leśnica i przez Żerniki i Nowy Dwór docierać na do Wrocławia Głównego.
System kolei miejskiej w Berlinie (S-Bahn Berlin GmbH) przewozi rocznie 388,1 mln pasażerów, a więc więcej niż wszystkie koleje w całej Polsce razem wzięte (291 mln). Pociągi miejskie mają stałe relacje i częstości kursowania, a linie są ponumerowane. Na głównej linii Berlina pociągi kursują w szczycie nawet co 90 sekund. W Niemczech działa 17 takich systemów S-Bahn i wciąż powstają kolejne.
Ostatnim III etapem realizowanym około 2020 roku jest wydrążenie pod ścisłym centrum miasta średnicowego tunelu kolejowego o długości ok. 6 km oraz budowa intermodalnego węzła Wrocław Port Lotniczy dzięki budowie linii średnicowej pod lotniskiem.
W Gdańsku, Sopocie, Gdyni i okolicznych miejscowościach funkcjonuje system SKM prowadzony przez przedsiębiorstwo PKP Szybka Kolej Miejska w Trójmieście. Po II wojnie światowej, dzięki otrzymanym z Berlina w ramach reparacji wojennych pociągom elektrycznym, odtworzono tu działającą w okresie przedwojennym kolej miejską (opartą wówczas o trakcję parową), a następnie rozbudowano ją na całą aglomerację Trójmiasta.
Koleje Mazowieckie (KM) – częstotliwość kursowania pociągów Kolei Mazowieckich na linii średnicowej w Warszawie (Warszawa Zachodnia – Warszawa Wschodnia) dochodzi w szczycie do 3 minut. Częstotliwość uzupełniana jest także składami SKM Warszawa. Dzięki Wspólnemu biletowi ZTM-KM-WKD posiadacze biletów okresowych (nie dotyczy biletów 20, 40, 60 minutowych) mogą korzystać ze składów KM na terenie całej aglomeracji.
15 marca 2010 ruszyła druga linia warszawskiej SKM. Połączenie ajencyjne do 2012 roku obsługiwały Koleje Mazowieckie. Linia nosi nazwę S9 i obecnie kursuje w relacji Warszawa Gdańska – Wieliszew. 1 września 2010 Zarządu Transportu Miejskiego w Warszawie po długiej przerwie wznowił kursowanie linii S1. Jest to trzecia linia warszawskiej SKM, która teraz kursuje na trasie Pruszków – Otwock.
Szybka Kolej Miejska w Warszawie (SKM) – miejskie przedsiębiorstwo działające na zlecenie ZTM, obsługujące linie naziemnej kolei miejskiej, uzupełniającej linie Warszawskiego Metra, łączącej centrum Warszawy z niektórymi jej przedmieściami i obrzeżami. Obecnie obsługuje 4 trasy (linie S1, S2, S3 i S9). Wraz z metrem tworzy sieć komunikacji miejskiej w Warszawie, uzupełnioną przez pociągi Kolei Mazowieckich, WKD oraz linie autobusowe. System biletowy zarządzany jest przez ZTM i jest identyczny jak w pozostałych miejskich środkach transportu w Warszawie.
Całkowity koszt wdrożenia Wrocławskiej Kolei Miejskiej obliczony został na 2-3 mld złotych.
W niektórych krajach działalność ta przynosi zyski (np. w Japonii prywatne koleje miejskie przynoszą średnio 22% zysku), jednak w Europie najczęściej korzystają z gminnego lub państwowego dofinansowania. W Tokio obsługiwany przez 29 przewoźników system kolei miejskich obsługuje aż 54% wszystkich podróży realizowanych przez mieszkańców i ma większy udział w rynku przewozowym niż motoryzacja indywidualna.
Warszawska Kolej Dojazdowa (WKD) – najstarszy w Polsce system SKM. Warszawska WKD oferuje 128 pociągów na dobę (wrzesień 2011) jeżdżących po własnych (w pełni wydzielonych) torach na trasie Warszawa Śródmieście WKD – Grodzisk Mazowiecki zasilanych napięciem 650V. Częstotliwość szczytowa wynosi 10-15 minut a pozaszczytowa 15-30 minut. Pociągi jeżdżą na trasie Warszawa Śródmieście WKD – Grodzisk Mazowiecki/Milanówek. Między stacjami Warszawa Śródmieście WKD – Opacz honorowane są bilety okresowe ZTM (również dobowe).
W lutym 2011 roku wrocławskie MPK ogłosiło, że w związku z remontem Dworca Głównego we Wrocławiu i czasowym wyłączeniem części peronów z eksploatacji bardziej prawdopodobne jest, aby jako pierwsza została uruchomiona linia z Leśnicy, a linia z Długołęki około połowy 2012 roku.
Rozważane są systemy SKM w Szczecinie, Poznaniu, Lublinie, Białymstoku, Rybnickim Okręgu Węglowym oraz LGOMie.
W krajach francuskojęzycznych używana jest nazwa Réseau express régional, RER. Największym systemem jest paryska RER, przewożąca pięcioma liniami (z licznymi rozgałęzieniami) 1,1 mld pasażerów rocznie.
Według opinii ekspertów, takie systemy komunikacyjne są ekonomicznie możliwe w każdej większej polskiej aglomeracji. W tym celu konieczna jest stworzenie spółek odpowiedzialnych za ten segment rynku oraz remonty infrastruktury kolejowej w obszarach miejskich stanu infrastruktury kolejowej PLK. Przykładem tego typu zachowania jest stworzenie odrębnego, nowego podmiotu dla SKM w Warszawie.
SKM dysponuje taborem kolejowym typu 14WE, 19WE, 27WE i 35WE.
W 2012 roku planowane jest przedłużenie obecnej linii S2 do wybudowanej już stacji kolejowej pod terminalem 2 lotniska Chopina, a także uruchomienie nowej linii z MPL do Legionowa (kurs 1 raz na godzinę przez Dworzec Centralny).
Zapowiadana przez MPK częstotliwość kursowania składów ma wynosić 30 minut w ciągu dnia i 15 minut w godzinach szczytu komunikacyjnego. W pociągach w granicach miasta będą obowiązywały takie same bilety jak w autobusach i tramwajach, będzie można przy dodatkowej opłacie poruszać się także pociągami Kolei Dolnośląskich.