Uniwersytet Wileński
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Uniwersytet Wileński (lit. Vilniaus universitetas) – państwowy Uniwersytet w Wilnie, założony w 1579 przez króla Polski Stefana Batorego jako Akademia i Uniwersytet Wileński, w okresie II Rzeczypospolitej w latach 1919–1939 Uniwersytet im. Stefana Batorego; trzeci najstarszy uniwersytet na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów i jeden z najstarszych uniwersytetów w Europie Wschodniej, współcześnie największy uniwersytet litewski.
Po stłumieniu powstania listopadowego w 1832 roku car Mikołaj I nakazał całkowitą likwidację uczelni, jako karę za udział wielu uczonych i studentów w powstaniu. Większość majątku zlikwidowanego uniwersytetu przeznaczono na uposażenie powołanego w 1834 Uniwersytetu Kijowskiego (identycznie poczyniono z bezcennymi zbiorami biblioteki Liceum Krzemienieckiego, które do tej pory stanowią fundament Ukraińskiej Biblioteki Narodowej). Na bazie zlikwidowanego uniwersyteckiego Wydziału Teologicznego powstała powołana w Petersburgu Akademia Duchowna dla polskich księży.
Uniwersytet składa się z 12 wydziałów, posiada również ogród botaniczny, obserwatorium astronomiczne i centrum obliczeniowo-badawcze.
Jesienią 1944 roku wznowiono działalność. Uczelnia stała się prowincjonalnym uniwersytetem ZSRR, ale nadal z głównym językiem wykładowym litewskim (a niektóre przedmioty w jęz. rosyjskim).
W czasach stanisławowskich podjęto próbę reformy nauczania uniwersyteckiego w duchu oświecenia. Uniwersytety miały stać się w zasadzie wyższymi szkołami zawodowymi. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku Akademia została przejęta i zreformowana na uczelnię świecką przez Komisję Edukacji Narodowej; otrzymała wówczas nazwę "Szkoły Głównej Litewskiej" (analogicznie Akademia Krakowska została "Szkołą Główną Koronną"); podporządkowano jej szkoły wojewódzkie.
W okresie aż do powstania listopadowego uczelnia przeżyła kolejny, krótki okres świetności i była najsilniejszą pod względem naukowym uczelnią polską. Do najbardziej znanych uczonych tego okresu związanych z Uniwersytetem należą: Wawrzyniec Gucewicz, Jan Śniadecki, Jędrzej Śniadecki, Hieronim Stroynowski, Franciszek Narwojsz, Joachim Lelewel, Michał Oczapowski, Szymon Dowkont i Joseph Frank – syn Johanna. W okresie tym na uczelni studiowało też dwóch najbardziej znanych polskich poetów romantycznych: Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki.
Zobacz też
Bibliografia
- Beauvois Daniel, Szkolnictwo polskie na ziemiach litewsko-ruskich 1803–1832, t. 1, Uniwersytet Wileński, Lublin 1991
- Bieliński Józef, Reforma Uniwersytetu Wileńskiego i szkół jemu podwładnych za rektoratu Twardowskiego, Kraków 1895
- Janowski Ludwik, Historjografja Uniwersytetu Wileńskiego. Cz. 1, Wilno 1921
- Janowski Ludwik, Wszechnica Wileńska 1578–1842, Wilno 1921
- Janina Kozłowska-Studnicka, Likwidacja Uniwersytetu Wileńskiego w świetle korespondencji urzędowej, Wilno 1929
- Tur Ludwik (Janowski Ludwik), Uniwersytet Wileński i jego znaczenie, Lwów 1903
- Massonius Piotr Marian, Dzieje Uniwersytetu Wileńskiego 1781-1832. Opr. Anna i Mirosław Supruniuk, Toruń UMK 2005
- Supruniuk Anna, Supruniuk Mirosław A., Nauki prawne w Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie w latach 1919-1944, w: Nauki historycznoprawne w polskich uniwersytetach w II Rzeczypospolitej, Lublin 2008.
- Album obchodu 350-lecia Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, Wilno 1928
- Uniwersytet Wileński 1579-2004
- Strona internetowa Uniwersytetu Wileńskiego
- Vilniana w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu
Architektura świecka Architekci
Jan Krzysztof Glaubitz •
Wawrzyniec Gucewicz •
Karol Podczaszyński •
Antoni Wiwulski
Historia
Uczelnia powstała w roku 1579, kiedy król Stefan Batory przeznaczył środki na przekształcenie Kolegium Jezuitów w Wilnie w Akademię i Uniwersytet Wileński Towarzystwa Jezusowego (łac. Academia et Universitas Vilnensis Societatis Jesu). W tym samym roku ustanowienie tej uczelni oficjalnie zaaprobował papież Grzegorz XIII. Oficjalnym językiem wykładowym tej uczelni była łacina, zaś wykładowcami byli uczeni pochodzących z różnych części Europy. Początkowo miała wydziały filozoficzny, teologiczny i prawniczy.
Współczesność
Uniwersytet Wileński jest największą uczelnią Litwy. W roku 2005 studiowało na nim 22 618 studentów, z tego 15 789 w trybie dziennym.
Polscy wykładowcy XIX-XX wieku
- prof. Zofia Abramowiczówna - filolog klasyczna,
- prof. Adam Ferdynand Adamowicz - lekarz i lekarz weterynarii, historyk nauki, pionier polskiej weterynarii oraz twórcą polskiego słownictwa weterynaryjnego,
- prof. Jan Adamus - historiograf i historyk państwa i prawa,
- prof. Kazimierz Ajdukiewicz – filozof i logik, reprezentant szkoły lwowsko-warszawskiej,
- prof. Jerzy Alexandrowicz - biolog, histolog, jeden z czołowych neurofizjologów porównawczych na świecie, kierownik Zakładu Histologii i Embriologii Uniwersytetu w Wilnie,
- prof. Stefan Bagiński - lekarz, histolog i embriolog,
- prof. Bolesław Bałzukiewicz - rzeźbiarz, profesor rzeźby na USB
- prof. Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz Jędrzejewiczowa - etnolog i historyk sztuki, pierwsza polska przedstawicielka fenomenologii w badaniach nad kulturą ludową,
- prof. Ludwik Henryk Bojanus - lekarz i anatom, zapoczątkował rozwój nowoczesnej weterynarii w Polsce,
- ord. Jerzy Borysowicz - lekarz psychiatra i neurolog,
- prof. Kazimierz Chodynicki - historyk, dziekan wydziału Humanistycznego na Uniwersytecie Poznańskim,
- Józef Czajkowski - malarz, architekt i grafik,
- prof. Tadeusz Czeżowski - filozof, logik i etyk,
- prof. Władysław Dziewulski - astronom, dziekan Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego USB, a następnie rektor tej uczelni
- prof. Stefan Ehrenkreutz - historyk prawa, senator w II RP, ostatni rektor USB,
- Henryk Hlebowicz - błogosławiony Kościoła katolickiego, męczennik II wojny światowej (zamordowany przez kolaborujących z okupantem Białorusinów), duszpasterz katolickich organizacji i stowarzyszeń akademickich,
- prof. Władysław Marian Jakowicki - lekarz, podpułkownik Wojska Polskiego II RP, dziekan i rektor USB,
- prof. Aleksander Januszkiewicz - lekarz, profesor medycyny wewnętrznej, dziekan a następnie rektor USB,
- prof. Kazimierz Jantzen - astronom, meteorolog i matematyk,
- prof. Kazimierz Jelski - architekt i rzeźbiarz,
- prof. Henryk Józef Marian Elzenberg - filozof,
- prof. Czesław Falkowski - biskup rzymskokatolicki, rektor USB,
- prof. Włodzimierz Józef Godłowski – lekarz neurolog i psychiatra,
- prof. Rajmund Gostkowski - filolog klasyczny, archeolog śródziemnomorski, zasłużony pedagog i badacz kultury i sztuki antycznej,
- prof. Konrad Górski - historyk i teoretyk literatury,
- prof. Gotfryd Ernest Groddeck - filolog klasyczny,
- prof. Wawrzyniec Gucewicz - architekt, reprezentant klasycyzmu,
- prof. Mieczysław Gutkowski - prawnik, profesor nauki skarbowości i prawa skarbowego,
- prof. Janina Hurynowicz - neurolog (neurofizjolog) i psychiatra,
- prof. Wilhelmina Iwanowska - astronom,
- prof. Jan Jaśkiewicz - chemik i mineralog,
- prof. Stanisław Bonifacy Jundziłł - ksiądz, uczony naturalista i pedagog, twórca jednego z pierwszych ogrodów botanicznych w ówczesnej Polsce (przy Uniwersytecie Wileńskim),
- prof. Jadwiga Klimaszewska - etnograf, wybitna znawczyni kultury ludowej narodów słowiańskich i specjalistka w zakresie atlasów etnograficznych,
- Kazimierz Kolbuszewski - historyk literatury,
- prof. Wacław Komarnicki - prawnik, działacz polityczny, minister sprawiedliwości w rządzie emigracyjnym,
- prof. Feliks Koneczny - historyk i historiozof, a także bibliotekarz i dziennikarz, twórca oryginalnej koncepcji cywilizacji,
- prof. Stanisław Kościałkowski - historyk,
- prof. Mieczysław Kotarbiński - malarz i grafik,
- prof. Manfred Kridl - historyk literatury,
- prof. Joachim Lelewel - historyk, numizmatyk, poliglota, heraldyk i działacz polityczny,
- prof. Stanisław Lorentz - muzeolog i historyk sztuki, zasłużony działacz ratowania dóbr kultury polskiej w okresie II wojny światowej, a po 1945 na rzecz odbudowy polskich zabytków i muzeów,
- prof. Stanisław Małkowski - geolog, mineralog,
- prof. Leokadia Małunowiczówna - filolog klasyczna,
- prof. Walerian Meysztowicz - ksiądz i teolog katolicki, mediewista,
- prof. Kornel Michejda - chirurg, prezes Towarzystwa Chirurgów Polskich,
- prof. Ryszard Mienicki - archiwista, historyk,
- prof. Kazimierz Moszyński - etnograf, etnolog, slawista,
- prof. Jakub Mowszowicz - botanik, kierownik Katedry Systematyki i Genetyki Roślin na USB,
- prof. Henryk Stanisław Mościcki - historyk,
- prof. Stefan Narębski - architekt, kierownik Katedry Projektowania Wnętrz na Wydziale Sztuk Pięknych USB,
- Franciszek Narwojsz - jezuita, matematyk, inżynier,
- prof. Tymon Niesiołowski - malarz, grafik, pedagog,
- prof. Henryk Niewodniczański - fizyk, specjalista w fizyce jądrowej, twórca i dyrektor Instytutu Fizyki Jądrowej w Krakowie,
- prof. Kazimierz Noiszewski - lekarz okulista, wynalazca elektroftalmu, kierownik Katedry Okulistyki na USB,
- prof. Michał Oczapowski - agronom, jeden z prekursorów rozwoju nowoczesnego rolnictwa na ziemiach polskich,
- prof. Jan Oko - filolog klasyczny, latynista, współtwórca wileńskiej szkoły filologicznej,
- prof. Zenon Orłowski - lekarz, balneolog, profesor chorób wewnętrznych,
- prof. Jan Otrębski - polonista i językoznawca o międzynarodowym uznaniu, dziekan wydziału humanistycznego i kierownik katedry językoznawstwa USB,
- prof. Alfons Parczewski - prawnik, historyk, etnograf, działacz społeczno-polityczny i narodowy, rektor USB,
- prof. Kazimierz Pelczar - lekarz, naukowiec, onkolog, prekursor onkologii w Polsce, kierownik katedry Patologii Ogólnej Wydziału Medycznego i katedry Wydziału Bakteriologii, dziekan Wydziału Medycznego USB,
- prof. Stanisław Pigoń - edytor, historyk literatury polskiej, wykładowca i pedagog, rektor USB,
- prof. Jan Prüffer - biolog, kierownik Katedry Zoologii i późniejszy dziekana Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego USB,
- prof. Jan Rustem - malarz i portrecista,
- prof. Jan Safarewicz - językoznawca,
- prof. Sergiusz Schilling-Siengalewicz - lekarz, specjalista medycyny sądowej, wybitny toksykolog, medyk sądowy; kierownik Katedr Medycyny Sądowej przy Uniwersytetach w Wilnie, Lublinie i Poznaniu,
- prof. Stefan Srebrny - filolog klasyczny, tłumacz,
- prof. Witold Staniewicz - naukowiec (ekonomista rolny), działacz państwowy II RP, rektor USB,
- prof. Hieronim Stroynowski - duchowny katolicki, ekonomista,
- prof. Stanisław Swianiewicz - ekonomista, prawnik, pisarz i sowietolog,
- Wiktor Sukiennicki - prawnik, historyk, sowietolog, teoretyk prawa,
- prof. Szczepan Szczeniowski - fizyk,
- prof. Jan Szmurło - lekarz, profesor otorynolaryngologii, kierownik Katedry i Kliniki Otolaryngologii USB,
- prof. Jędrzej Śniadecki - lekarz, biolog, chemik i filozof,
- prof. Witold Taszycki - badacz onomastyki i dialektologii historycznej, historyk języka polskiego,
- prof. Władysław Wielhorski - historyk, politolog, działacz społeczny, poseł na Sejm IV i V kadencji w II RP. Jeden z współtwórców polskiej szkoły sowietologicznej,
- prof. Stanisław Karol Władyczko - lekarz neurolog i psychiatra, dziekan Wydziału Lekarskiego USB,
- prof. Adam Wrzosek - lekarz patolog, antropolog oraz historyk medycyny,
- prof. Aleksander Wóycicki - duchowny rzymskokatolicki, poseł na Sejm II RP, rektor USB,
- prof. Seweryn Wysłouch - historyk państwa i prawa,
- prof. Stanisław Franciszek Zajączkowski - historyk, kierownik Katedry Historii Średniowiecznej Powszechnej i Nauk Pomocniczych Historii na USB,
- prof. Marian Zdziechowski - historyk idei i literatury, filolog, filozof, krytyk literacki i publicysta, rektor USB,
- prof. Czesław Zgorzelski - filolog, specjalizujący się w historii literatury polskiej oświecenia i romantyzmu, edytor dzieł Mickiewicza.
- prof. Józef Kazimierz Ziemacki - profesor chirurgii, honorowy Rektor (1919), prorektor USB (1919-1925)
- prof. Maria Znamierowska-Prüfferowa - etnograf, twórca i wieloletni dyrektor Muzeum Etnograficznego w Toruniu, któremu po jej śmierci nadano jej imię.
Absolwenci i studenci
Do 1939 r.
- Zofia Abramowiczówna - polska filolog klasyczna, profesor,
- Witold Albert Adolph - polski biolog i zoolog, profesor
- Władysław Bahrynowski - polski lekarz, botanik, hodowca roślin, filareta, założyciel ogrodu botanicznego w Suchumi w Gruzji,
- Juliusz Bardach - polski historyk ustroju i prawa,
- Wacław Białkowski - polski urzędnik państwowy, wicewojewoda białostocki, wicewojewoda warszawski,
- Jerzy Borysowicz - polski lekarz psychiatra i neurolog,
- Teodor Bujnicki - polski poeta, satyryk, krytyk literacki związany z czasopismem Żagary,
- Józef Bujnowski - polski poeta, eseista, historyk literatury,
- Marta Burbianka - polska historyk, bibliotekarz, badacz drukarstwa; działaczka polonijna i oświatowa,
- Jan Damel - polski malarz i karykaturzysta,
- Jakub Ignacy Dederko - polski duchowny katolicki, biskup miński,
- Stanisław Dobosz - polski nauczyciel i rzemieślnik, poseł na Sejm II RP III kadencji (1930–1935), dyrektor Izby Rzemieślniczej w Łodzi,
- Ignacy Domeyko - polski geolog, mineralog, inżynier górnictwa, badacz Ameryki Południowej,
- Kazimierz Jelski - polski architekt i rzeźbiarz, profesor rzeźby na USB,
- Jan Falkowski - polski dowódca wojskowy, major Wojska Polskiego, as myśliwski w II wojnie światowej,
- Ignacy Fonberg - polski chemik i doktor nauk medycznych,
- Antoni Gołubiew - polski pisarz i publicysta katolicki, historyk,
- Ignacy Hołowiński - polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup mohylewski, profesor, apologeta i patrolog, pisarz i tłumacz,
- Wilhelmina Iwanowska - polska astronom, profesor w Instytucie Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu,
- Helena Iwańciów - polski pedagog, działaczka harcerstwa przed 1939,
- Marian Iwańciów - polski malarz, grafik, pedagog,
- Eustachy Januszkiewicz - polski pisarz, wydawca, publicysta, księgarz,
- Paweł Jasienica - polski pisarz historyczny, eseista,
- Józef Jeżowski - polski filolog klasyczny, poeta, tłumacz,
- Jan Kaczmarkiewicz - polski malarz, historyk sztuki, pedagog,
- Zygmunt Kapitaniak - polski prawnik (adwokat i sędzia), działacz polityczny, przewodniczący Zjednoczenia Demokratycznego w czasie II wojny światowe,
- Stanisław Kierbedź - polski generał-major, inżynier,
- Wiktor Kozłowski - kapitan Wojska Polskiego, powstaniec listopadowy, leśnik,
- Eugenia Krassowska-Jodłowska - polska działaczka państwowa, filolog, nauczycielka,
- Józef Ignacy Kraszewski - polski pisarz, publicysta, wydawca, historyk, działacz społeczny i polityczny,
- Wincenty Kraśko - polski działacz państwowy, prawnik, dziennikarz,
- Zbigniew Kopalko - polski reżyser radiowy i teatralny,
- Józef Kalasanty Lwowicz - polski pijar, filareta, nauczyciel,
- Henryk Łowmiański - polski historyk, mediewista,
- Józef Mackiewicz - polski pisarz i publicysta,
- Mikołaj Malinowski - polski historyk, archeolog, wydawca źródeł z historii Polski i Litwy,
- Leokadia Małunowiczówna - polska filolog klasyczna, profesor
- Czesław Miłosz - polski prawnik i dyplomata, poeta, prozaik, eseista,
- Adam Mickiewicz - polski poeta, działacz i publicysta polityczny,
- Jakub Mowszowicz - polski botanik, profesor,
- Henryk Niewodniczański - polski fizyk, specjalista w fizyce jądrowej, twórca i dyrektor Instytutu Fizyki Jądrowej w Krakowie,
- Józef Obrębski - polski duchowny katolicki, prałat, działający na Wileńszczyźnie,
- Jerzy Olszewski - polski i kanadyjski neurolog, neuropatolog i neuroanatom,
- Stefan Oświecimski - polski filolog klasyczny, profesor nadzwyczajny,
- Onufry Pietraszkiewicz - polski poeta,
- Giedymin Pilecki - polski duchowny rzymskokatolicki, kapelan Armii Krajowej,
- Borys Pimonow - rosyjski działacz społeczny i kulturalny w Polsce
- Leonid Pimonow - polski, francuski i litewski fizyk akustyk,
- Stefan Rosiak - polski historyk, archiwista, działacz krajoznawczy szczególnie w zakresie ochrony zabytków,
- Stanisław Sadowski - polski lekarz chirurg i działacz społeczny,
- Jan Safarewicz - polski językoznawca, profesor,
- Józef Sieroszewski - polski lekarz, ginekolog, profesor,
- Irena Sławińska - polska teatrolog, historyk i teoretyk literatury,
- Juliusz Słowacki - polski poeta doby romantyzmu, jeden z najwybitniejszych obok Mickiewicz,
- Jerzy Starościak - polski prawnik i polityk, specjalista z zakresu prawa i postępowania administracyjnego,
- Jan Kanty Steczkowski - polski ekonomista, prawnik, polityk, minister skarbu,
- Walenty Wańkowicz - polski malarz romantyzmu,
- Pola Wawer - polska lekarz okulista,
- Witold Wenclik - polski sędzia i adwokat, samorządowiec,
- Jerzy Wiszniewski - polski prawnik, profesor zwyczajny, specjalizujący się w prawie finansowym i gospodarczym,
- Tomasz Zan - polski poeta, badacz minerałów i przyrodnik,
- Maria Znamierowska-Prüfferowa - polska etnograf, profesor, twórca i wieloletni dyrektor Muzeum Etnograficznego w Toruniu, któremu po jej śmierci nadano jej imię,
- Włodzimierz Zonn - polski astronom, współtwórca warszawskiej szkoły astronomicznej.
Po 1939 r.
- Danutė Budreikaitė - litewska polityk, ekonomistka, poseł do Parlamentu Europejskiego,
- Mindaugas Butkus - litewski dyplomata, od 2009 ambasador Litwy w Niemczech,
- Irena Degutienė - litewska polityk, lekarz, obecnie przewodnicząca Sejmu,
- Evaldas Ignatavičius - litewski dyplomata,
- Deividas Matulionis - litewski ekonomista, dyplomata, urzędnik państwowy,
- Violeta Motulaitė - litewska historyk i dyplomatka,
- Petras Zapolskas - litewski dyplomata.
- 1955–1956 Jonas Bučas
- 1956–1958 Juozas Bulavas
- 1958–1990 Jonas Kubilius
Rektorzy Uniwersytetu Wileńskiego 1990–2007
Uczelnia bardzo długo stanowiła jedyną wyższą szkołę na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego, a jej największy rozkwit i promieniowanie przypada na pierwszą połowę XVII wieku. Do najbardziej znanych uczonych związanych z jezuickim okresem uczelni należą m.in. Maciej Kazimierz Sarbiewski SI – polski poeta neołaciński światowej sławy , Wojciech Wijuk Kojałowicz – polski teolog, który jest autorem pierwszej "Historii Litwy", Marcin Śmiglecki – autor popularnego w całej Europie podręcznika logiki, wykorzystywanego m.in. na uniwersytecie w Oksfordzie. Wówczas na Akademii nauki pobierał m.in. Jan Karol Chodkiewicz. Akademia Wileńska stała się ważnym ośrodkiem kontrreformacji w Wielkim Księstwie Litewskim. Jej wykładowcami byli m.in. Piotr Skarga i Jakub Wujek - pierwsi rektorzy, Marcin Laterna, Mikołaj Łęczycki, Franciszek Bohomolec, Adam Naruszewicz, Marcin Poczobutt-Odlanicki. W XVIII wieku dzięki polskim jezuitom na uczelni tej opracowano zasady gramatyki i ortografii jęz. litewskiego i rozpoczęto wydawanie pierwszych książek po litewsku. W 1753 roku twórcą i organizatorem nowo otwartego obserwatorium astronomicznego i utworzonego przy nim wydziału fizyki i astronomii stał się Tomasz Żebrowski, po jego śmierci pieczę tą objął Marcin Poczobutt-Odlanicki .
Od odzyskaniu przez Litwę niepodległości w 1990 roku uniwersytet nosi nazwę: Vilniaus Universitetas, a oficjalnym językiem wykładowym jest język litewski, a niektóre studia są w jęz. angielskim.
Rektorzy Uniwersytetu im. Vincasa Kapsukasa 1955–1990
Po rozbiorach, uczelnia utraciła na krótko status szkoły wyższej, stając się "Powszechną Szkołą Wileńską", jednakże w 1803 roku odzyskała swój status i za zgodą cara Aleksandra I funkcjonowała pod nazwą Imperatorskiego Uniwersytetu Wileńskiego. Uniwersytetowi zostało podporządkowane szkolnictwo ośmiu guberni zamieszkałych przez prawie 9 milionów ludzi. Był największą szkołą wyższą w państwie rosyjskim.
W 1945 r. polskim profesorom i studentom dawnego Uniwersytetu Stefana Batorego nie pozwolono nauczać na swojej macierzystej wileńskiej uczelni. Wilno znalazło się w granicach Związku Sowieckiego. Kilku profesorów i docentów dawnego Uniwersytetu znalazło się na obczyźnie: w Londynie powstała organizacja o nazwie Społeczność Akademicka USB, której członkami byli m.in. Stanisław Kościałkowski, Wacław Komarnicki, Wiktor Sukiennicki, Walerian Meysztowicz i Marian Bogusz-Szyszko, który utworzył szkołę malarską. Znakomita większość ocalałej kadry naukowej, administracja i studenci przymusowo wysiedleni z ojczystej ziemi, trafili do Torunia, gdzie powstawał nowy uniwersytet. Do Torunia przyjechali m.in. rektor Władysław Dziewulski i prorektor Tadeusz Czeżowski oraz profesorowie: Jan Prüffer, Henryk Elzenberg, Tymon Niesiołowski, Konrad Górski, Jerzy Remer, Wilhelmina Iwanowska, Stefan Srebrny i wielu innych.
Jednym z elementów reformy było rozpoczęcie wykładania po polsku i litewsku na niektórych wydziałach (literatury i historii Polski i Litwy, nauk przyrodniczych i matematycznych). W okresie tym uczelnia nadal posiadała, oficjalnie tradycyjną, łacińską nazwę ""Academia et Universitas Vilnensis" – z której usunięto tylko słowa "Societatis Jesu". Zaczęto ją jednak coraz częściej nazywać w tym okresie Uniwersytetem, a nie Akademią. W okresie od reformy Komisji Edukacji Narodowej do rozbiorów Polski, uczelnia ta przeżyła krótki okres ponownego rozkwitu. Posiadała ona m.in. najlepszy w Rzeczypospolitej wydział medyczny założony przez sprowadzonego z Wiednia Johanna Petera Franka.
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu kontynuuje tradycję Uniwersytetu Stefana Batorego. Do Torunia trafiła też część pamiątek po Uniwersytecie Stefana Batorego.
Uczelnia została ponownie odtworzona dopiero w 1919 roku. Duże zasługi dla odnowienia Uniwersytetu miał Józef Kazimierz Ziemacki. W czerwcu 1919 powstał Komitet Wykonawczy Odbudowy Wileńskiego Uniwersytetu pod przewodnictwem J. Ziemackiego, mianowano go honorowym Rektorem. Wielomiesięczne starania zakończyły się sukcesem. Pierwszym oficjalnym Rektorem USB został Michał M. Siedlecki. Uniwersytet uzyskał wtedy nazwę Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie. Językiem wykładowym w okresie międzywojennym był język polski. W okresie międzywojennym uczelnia nie dorównała dawnej świetności. Jednym z najlepszych wydziałów była filologia polska, w cieniu której powstała grupa poetycka Żagary, do której m.in. należeli Teodor Bujnicki i Czesław Miłosz. Na wydziale historii kształcił się wówczas Paweł Jasienica, a wykładali m.in. Feliks Koneczny, Henryk Elzenberg, Stanisław Pigoń, Marian Zdziechowski.
Rektorzy
Rektorzy Uniwersytetu Stefana Batorego 1919–1939
Po 17 września 1939 roku Wilno zostało zajęte przez wojska rosyjskie, a 28 października miasto wraz z uczelnią przejęły władze Republiki Litewskiej. Wprowadzono po raz pierwszy jako oficjalny język wykładowy język litewski, choć z braku własnych kadr pozostawiono na stanowiskach wielu polskich profesorów, którzy prowadzili zajęcia nadal po polsku. 15 grudnia 1939 roku polska uczelnia została zamknięta przez litewskie władze; z uniwersytetu w Kownie przeniesiono Wydział Prawa i Wydział Nauk Humanistycznych, zaś rektorem UW został prof. Mykolas Biržiška. Wydziały Uniwersytetu Stefana Batorego - Prawa i Nauk Społecznych, Medycyny, Humanistyczny i Matematyczno-Przyrodniczy działały w podziemiu. W roku 1943 Uniwersytet Wileński zamknięty przez władze niemieckie, część profesorów aresztowano i zesłano do obozu w Stutthof.
Rektorzy Uniwersytetu Wileńskiego 1940–1955