Obecnie Wilno jest stolicą niepodległej Litwy, natomiast cała Wileńszczyzna jest nadal zamieszkana przez znaczne skupiska Polaków, Białorusinów i Rosjan.
Wileńszczyzna (lit. Vilniaus kraštas), Wileńskie – terytorium leżące obecnie w granicach Litwy i Białorusi.
Utworzona 16 lutego 1918 r. pod koniec I wojny światowej w warunkach niemieckiej okupacji Republika Litewska ogłosiła historyczną stolicę wielonarodowego byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego, Wilno, za stolicę nowego państwa, pomimo że Litwini stanowili w Wilnie jedynie 0,8-2% ludności. Rozpoczął się tym samym konflikt z Polakami, którzy, razem z Żydami dominowali w mieście i jego najbliższych okolicach. Południowo-wschodnia część województwa wileńskiego w okresie II Rzeczypospolitej była zamieszkana przez znaczną liczbę prawosławnych i Białorusinów (powyżej 20%), ale w całym województwie wileńskim zdecydowanie dominowali Polacy (60%).
Obszar Wileńszczyzny od średniowiecza należał do Wielkiego Księstwa Litewskiego, w 1569 roku wszedł do Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a w 1791 roku wraz z Wielkim Księstwem Litewskim został w akcie Zaręczenia Wzajemnego oficjalnie scalony w jeden państwowy organizm – Rzecząpospolitą Polską. Od XV wieku postępowała stopniowo dobrowolna polonizacja tego terenu. Większość polskiego elementu pochodziła z Mazowsza.
W roku 1938 przywrócone zostały stosunki dyplomatyczne między Polską i Litwą. W nauce prawa międzynarodowego niesporne jest, że data nawiązania stosunków dyplomatycznych w 1938 r. stanowi ostateczne uznanie istniejącej granicy polsko-litewskiej i przynależności państwowej Wilna i Wileńszczyzny przez Republikę Litewską. Dodatkowo państwo to utworzyło w Wilnie na podstawie wymiany not z 25 stycznia 1939 r. konsulat generalny. Żadne państwo na świecie nie ustanawia na swoim terytorium własnego konsulatu. 22 sierpnia 1939 r. konsulem litewskim w Wilnie został Antanas Trimakas.
Obszar ten został przekazany Litwie przez wycofujące się wojska radzieckie w traktacie litewsko-sowieckim wg zasady divide et impera (dziel i rządź), by opóźnić postępy wojsk polskich w toczącej się wojnie. W październiku 1920 roku naczelnik państwa polskiego, Józef Piłsudski, nakazał generałowi Żeligowskiemu zająć Wilno i okolice. Powstało państwo Litwa Środkowa, jego proklamacja została ogłoszona przez Polaków 12 października 1920 roku. Od roku 1922 terytorium to stało się częścią państwa polskiego, gdy Sejm Litwy Środkowej przegłosował przyłączenie Litwy Środkowej do Polski.
Po sowieckiej agresji na Polskę, Wileńszczyzna w ramach paktu o podziale Polski zawartym z III Rzeszą, znalazła się pod władzą radziecką. Mimo że Litwa nie wypowiedziała formalnie wojny państwu polskiemu, administracyjne zajęła Wileńszczyznę (co stanowiło faktycznie okupację) i rozpoczęła rugowanie tutejszych Polaków. ZSRR przekazał rejon Litwie, w zamian za litewską zgodę na stacjonowanie 20.000 żołnierzy sowieckich. Po II wojnie światowej Wileńszczyzna pozostała częścią Litewskiej SRR, część ludności polskiej została przymusowo wysiedlona w nowe granice Polski w dwóch turach. W I turze wypędzono z Litwy około 380 tys. Polaków, a w II turze około 46 tys. Polaków.